یکشنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ / Sunday, 19 August, 2018

نگرشی درون دینی بر جامعیت قرآن و اسلام


نگرشی درون دینی بر جامعیت قرآن و اسلام
پژوهش های مربوط به تاریخ و فرهنگ بشری، گویای این حقیقت است كه بشر هیچ گاه بدون دین زندگی نكرده و همواره در جستجوی این راز بزرگ هستی تلاش می كرده، گاهی می توانسته جلوه ای از حقیقت آن را درك كند و زمانی به بیراهه می رفته و اصل آن را انكار می كرده است؛ همچنین با رشد و تعالی افكار و استعدادهای انسانی، دین در معرض سوالاتی قرار می گرفته است از جمله این كه: در صورت تكامل و پرورش خرد و عقل، كارآیی و كاربرد دین چیست؟ آیا دین آموزه هایی قابل اجرا در تمامی نسل ها و جوامع دنیا دارد؟ دین، اصولاً به بیان چه اموری می پردازد و پاسخگوی كدامیك از خواسته ها و نیازهای بشری است؟ آیا دین همه ابعاد حیات فردی و اجتماعی انسان را در بر می گیرد؟
در این مقاله مقصود از دین، دین آسمانی و حق است كه در طول تاریخ از جانب خداوند توسط پیامبران به بشر عرضه شده است، نه این كه قابل اطلاق به هر گونه برداشت و فهم از دین باشد.
در پاسخ به پرسش های طرح شده باید گفت دین توحیدی دارای جامعیت است و همه ادیان آسمانی كه از جانب خداوند نازل گردیده اند قبل از این كه دستخوش تحریف و تغییر قرار گیرند، دارای ویژگی جامعیت در زمانه خود بودند. شرایع پیش از اسلام، علاوه بر جامعیت، از كمال نسبی نیز برخوردار بوده اند ولی شریعت اسلام دارای جامعیت و كمال نهایی است. از همین رو، شریعت پایانی، جاودانی است.
مقصود از جامعیت دین، این نیست كه همه مسایل نظری و عملی مربوط به زندگی مادی و معنوی انسان و همه مسایل خُرد و كلان زندگی انسانی و پدیده های طبیعی توسط پیامبران الهی بیان شده باشد و انسان با مطالعه كتب آسمانی از هر گونه جستجو و تحقیق در شناخت آفرینش خویش و هستی بی نیاز شود. دین برای این نیامده كه عقل و اندیشه آدمی را تعطیل كند و او را از هر گونه كوشش فكری و تلاش معرفت جویانه باز دارد، نیامده كه وحی را به جای عقل و حس قرار دهد.شرایع پیش از اسلام، علاوه بر جامعیت، از كمال نسبی نیز برخوردار بوده اند ولی شریعت اسلام دارای جامعیت و كمال نهایی است. از همین رو، شریعت پایانی، جاودانی است.
بلكه می خواهد افق هایی از حقایق را كه از دسترس عقل و حس بیرون است، برای انسان روشن كند؛ از این جهت، وحی مكمل عقل و حس است. هدف و مقصود وحی و دین این است كه انسان را به سمت كمال واقعی و همه جانبه اش هدایت كند و متناسب با این هدف و رسالت در سرنوشت حیات مادی و معنوی انسان دخالت دارد، ولی هرگز جایگزین علوم و دانش های بشر نمی شود.
در بحث از قلمرو و محدوده دین، نظرات برخی از علما را مطرح می نماییم:
علامه طباطبایی در " تعریف دین" می گوید: "آن، روش مخصوصی است در زندگی كه صلاح دنیا را به طوری كه موافق كمال اخروی و حیات دائمی حقیقی باشد، تامین می نماید سپس در شریعت باید قانون هایی وجود داشته باشد كه روش زندگانی را به اندازه احتیاج روشن سازد."(۱)
وی در تفسیر آیه ۲۱۳ سوره بقره مسایل و اموری را در شناسایی دین طرح می كند كه براساس آنها انسان، موجودی اجتماعی و استخدام كننده است و همین عامل، موجب اختلاف در تمام شئون حیات بشر می شود. طبیعت انسان برطرف كننده اختلاف نیست. همچنین عقل بشر نمی تواند او را به كمال و سعادت دعوت كند؛ از این رو، ضروری است كه پروردگار به طور غیر طبیعی، انسان را به راه رسیدن به كمال مطلوب رهنمون شود و قوانین و مقرراتی وضع كند كه با نظام آفرینش انسان هماهنگ باشد.(۲)
وی همچنین درباره هدف اصلی دین می فرماید: "حقیقت دین، تعدیل اجتماع انسان در مسیر حیاتی آن است و به تبع، تعدیل حیاتی یك فرد را هم در بردارد. دین، اجتماع انسانی را در راه فطرت و آفرینش وارد ساخته و موهبت حرّیت و سعادت فطری را- چنان كه مقتضی عدل است- به آن می بخشد؛ همچنین به یك فرد حرّیت مطلقه داده، آن چنان كه فكر و اراده اش او را رهبری می كند، و تا جایی كه به حیات اجتماع ضرری نرساند. در انتفاع بردن از جهات حیات، او را آزاد می گذارد."(۳)
استاد مطهری دین را جامع و كامل می داند و همین امر را رمز ختم نبوت تلقی می كند: "اسلام به واسطه كمال و كلیّت و تمامیّت و جامعیتش به نبوت تشریعی پایان داده است."(۴)
ایشان در جایی دیگر می نویسند: "اگر اسلام به برخی از عوامل موثر و حاكم بر زندگی انسان توجه نمی كرد و فقط برای برخی از ابعاد زندگی بشر به وضع قانون می پرداخت، دیگر دین متعادل نمی بود. با این بیان، لازمه متعادل بودن اسلام، جامعیت آن است."(۵)
استاد شهید رمز خاتمیت و جاودانگی اسلام را هماهنگی با فطرت انسان می داند. از نظر ایشان، اسلام طرحی است كلی و جامع و همه جانبه و معتدل و متعادل، حاوی همه طرح های جزئی و كارآمد.(۶)
از آنجا كه دین و فطرت هر دو از پدیده های الهی هستند، با یكدیگر هماهنگی و تفاهم دارند؛ همچنین مقتضای فطرت آدمی و فطری بودن دین الهی، این است كه دین از جامعیت برخوردار باشد و مقتضای دین فطری این است كه نه تنها قوا و نیروهای مختلف وجودی انسان ملغی نگردد، بلكه در برنامه دین، تعدیل شده و حق هر یك ادا شود.
جامعیت دین اسلام
قرآن كریم در آیات خویش بر جامعیت خود تاكید كرده است. برخی از آیات با اشاره به تبیان بودن قرآن، بر تفصیل دار بودن هر چیزی در قرآن تاكید می كند؛ برخی دیگر اسلام را دین جهانی معرفی می كند و بعضی نیز دستورات قرآن را جاودانی و كامل می داند.
الف- تبیان بودن قرآن
"... و نزّلناعلیك الكتاب تبیاناً لكل شیء و هدی و رحمهٔ و بشری للمسلمین... ؛ و این كتاب را كه روشنگر هر چیزی است و برای مسلمانان رهنمود و رحمت و بشارتگری است، بر تو نازل كردیم." ( نحل/ ۸۹)
"... ما كان حدیثاً یفتری ولكن تصدیق الذی بین یدیه و تفصیل كل شیء و هدی و رحمهٔ لقوم یومنون... ؛ سخنی نیست كه به دروغ ساخته شده باشد، بلكه تصدیق آنچه از كتاب هایی است كه پیش از آن بوده و روشنگر هر چیز است و برای مردمی كه ایمان می آورند رهنمود و رحمتی است." ( یوسف/۱۱۱)
وحی، مكمل عقل و حس است. هدف و مقصود وحی و دین این است كه انسان را به سمت كمال واقعی و همه جانبه اش هدایت كند و متناسب با این هدف و رسالت، در سرنوشت حیات مادی و معنوی انسان دخالت دارد، ولی هرگز جایگزین علوم دانش های بشر نمی باشد.
در این دو آیه عبارات: " تبیاناً لكل شیء" و "و تفصیل كل شیء" دلالت دارد بر این كه قرآن جامع مطالب و بیانگر و تفصیل دهنده هر چیزی است. یعنی هدف از نزول، روشنگری است؛ زمانی توسط آیات قرآن و زمانی توسط پیامبر." لتبین للناس ما نزل الیهم"(۷) نكته دیگر درعبارت: "لكل شیء" است. یعنی روشنگری در معارف و علومی كه به سرنوشت سعادت ابدی انسان مربوط است و مشابه این تعبیر در مورد تورات آمده است.
"ثم اتینا موسی الكتاب تماماً علی الذی احسن و تفصیلاً لكل شیء و هدی و رحمهٔ لعلهم بلقاء ربهم یومنون؛ آنگاه به موسی كتاب دادیم،برای این كه ( نعمت را) بر كسی كه نیكی كرده است؛ تمام كنیم، و برای این كه هر چیزی را بیان نماییم. و هدایت و رحمتی باشد، امید كه به لقای پروردگارشان ایمان بیاورند." (انعام/ ۱۵۴)
"و كتبنا له فی الالواح من كل شی موعظه و تفصیلا كل شیء... ؛ و در الواح ( تورات) برای او در هر موردی بندی، و برای هر چیزی تفصیلی نگاشتیم..."(۸)
مفسران قرآن در مورد تبیان بودن قرآن و این كه تفصیل همه چیز در قرآن است مطالبی را بیان كرده اند: شیخ طوسی(۹) و طبرسی (۱۰) " تبیان كل شیء" را بیان مشكلاتی می دانند كه مربوط به امور دین است.
زمخشری (۱۱) معتقد است كه آیه در ارتباط با امور دینی است و خداوند امور مربوط به سعادت افراد را بیان كرده، برخی را با صراحت گفته و برخی را به سنت ارجاع داده است. رشید رضا(۱۲) كمال دین را عقاید و احكام و آداب عبادت- به تفصیل- می داند، اما معاملات را به اجمال و اولی الامر را از محورهای كمال دین و جامعیت آن تلقی می كند.علامه طباطبایی در تفسیر آیه ۸۹ سوره نحل آورده است كه تبیان به معنای بیان است، زیرا قرآن كتاب هدایت عموم بوده و مراد از كل شیء همه آن چیزهایی است كه برگشتن به هدایت باشد، از معارف حقیقیه مربوط به مبدا، معاد، اخلاق فاضله، شرایع الهیه، قصص و مواعظی كه مردم در امتداد و راه یافتن به آن محتاجند و قرآن تبیان همه اینهاست.(۱۳)
ب- جهانی بودن قرآن
جهانی بودن دین اسلام به این معنا است كه تعالیم قرآن به جامعه و نژاد خاصی اختصاص ندارد بلكه خطاب به همه مردم جهان است.
"و ما ارسلناك الا رحمهٔ للعالمین؛ و تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم." (انبیاء/۱۰۷)
"و ما هو الا ذكر للعالمین؛ و حال آن كه (قرآن) جز تذكاری برای جهانیان نیست." ( قلم/۵۲)
"و ما ارسلناك الا كافهٔ للناس بشیراً و نذیرا ولكن اكثر الناس لا یعلمون؛ و ما تو را جز ( به سمت) بشارتگر و هشدار دهنده برای تمام مردم، نفرستادیم. لیكن بیشتر مردم نمی دانند." ( سبا/۲۸)
"اسلام به واسطه كمال و كلیّت و تمامیّت و جامعیتش به نبوت تشریعی پایان داده است."
"تبارك الذی نزّل الفرقان علی عبده لیكون للعالمین نذیراً؛ كسی بزرگ ( و خجسته) است بر بنده خود كه فرقان ( كتاب جدا سازنده حق از باطل) را نازل فرمود، تا برای جهانیان هشدار دهنده ای باشد."
ج- جاودانگی قرآن
"... و انه لكتاب عزیز لا یاتیه الباطل من بین یدیه ولا من خلفه تنزیل من حكیم حمید... ؛ و به راستی كه آن كتابی ارجمند است. از پیش روی آن و از پشت سرش باطل به سویش نمی آید وحی ( نامه) است از حكیمی ستوده (صفات)." (فصلت/۴۱-۴۲)
"... و اوحی الی هذا القرآن لانذركم به و من بلغ ... ؛ و این قرآن به من وحی شده تا به وسیله آن، شما و هر كس را ( كه این پیام به او برسد) هشدار دهیم..." (انعام/۱۹)
خداوند در این آیه بیان می دارد كه نزول قرآن به منظور انذار و برحذر داشتن مخاطبان تا روز قیامت است.
"... الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتی و رضیت لكم الاسلام دیناً... ؛ امروز دین شما را برایتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم، و اسلام را برای شما ( به عنوان) آیینی برگزیدم... ." ( مائده/۳)
●جامعیت قرآن در روایات
۱- امام علی (ع) می فرماید: اگر دین جامع نباشد ناقص خواهد بود؛ نه خدا دین ناقص فرو فرستاده و نه پیامبرش در رساندن پیام دین كوتاهی كرده است.
"ام انزل الله دیناً ناقصاً فاستعان بهم علی اتمامه، ام كانوا شركاء له؟ فلهم ان یقولوا و علیه ان یرضی و ام انزل دیناً تاماً فقصر عن تبلیغه و ادائه، و الله سبحانه یقول: ما فرطنا فی الكتاب من شیء و فیه تبیاناً لكل شیء. (۱۴) آیا خداوند دین ناقصی را فرو فرستاده تا با كمك دیگران تمام كند؟ یا آنها در تكمیلش شریك هستند تا آنها بگویند و خداوند بر آن راضی باشد؟ یا خداوند دین كاملی فرستاده، اما پیامبر در رساندن پیام و بیانش كوتاهی كرده است؟ در حالی كه خداوند می فرماید: ما هیچ چیزی را در كتاب فرو گذار نكردیم و قرآن بیانگر هر چیزی است."
"اگر اسلام به برخی از عوامل موثر و حاكم بر زندگی انسان توجه نمی كرد و فقط برای برخی از ابعاد زندگی بشر به وضع قانون می پرداخت، دیگر دین متعادل نمی بود. با این بیان، لازمه متعادل بودن اسلام، جامعیت آن است."
۲- كلینی از امام صادق (ع) نقل می كند: "ان الله تبارك و تعالی انزل فی القرآن تبیان كل شیء حتی و الله ما ترك شیئاً تحتاج الیه العباد حتی لا یستطیع عبد یقول لو كان هذا انزل فی القرآن الا و قد انزل الله فیه(۱۵) ؛ همانا خداوند تبارك و تعالی قرآن را بیانگر هر چیزی قرار داده است. حتی به خدا سوگند كه رها نكرده چیزی را كه بندگان خدا به آن احتیاج داشته باشند، تا آن جا كه كسی نمی تواند بگوید: ای كاش خداوند آن را در قرآن بیان می كرده و نكرده است.
۳- امام صادق(ع) از امام علی (ع) نقل می كنند: "ذلك القرآن فاستنطقوه و لن ینطق ولكن، اخبركم عنه الا ان و فیه علم ما مضی و علم مایاتی الی یوم القیامه و فیه خبرالسماء و خبر الارض و خبر الجنهٔ و خبرالنار و خبر ما كان و ماهو كائن. اعلم ذلك كما انظر الی كفی ان الله یقول فیه تبیان كلی شیء... .(۱۶)
این قرآنی كه تفصیل حلال و حرام است، باید او را به نطق در آورید و مطالب خود را از او بگیرید، او سخن نمی گوید، باید از او سوال كرد و پاسخ شنید. بدانید كه در قرآن دانستنی های گذشته و آینده تا روز قیامت است. خبر آسمان و زمین و بهشت و جهنم است. اطلاع از حوادثی است كه در پیش رخ داده یا در آینده رخ خواهد داد. من آن را می دانم، همانند كسی كه به كف دست خود نگاه می كند؛ به درستی كه خداوند فرموده:
" فیه تبیان كل شیء؛ در او تبیین همه چیز است."
از مجموع این روایات چنین استفاده می شود كه در قرآن، معارفی شامل امور اعتقادی و جهان آفرینش و اخبار گذشته و آینده و امور عملی و احكام و مقررات شریعت است كه نیازهای مردم در امر دین است؛ به تعبیر دیگر، آنها اساسنامه زندگی انسان خداپرست است. دیگر این كه اهل بیت (ع) در فهم و بیان قرآن و تفصیل احكام، نقش كلیدی دارند و نكته دیگر نفی قاطع ناقص بودن شریعت و كوتاهی نكردن پیامبر در بیان نیازها و معلومات است.

پی نوشت ها:
۱- ترجمه المیزان، ج۲، ص۱۸۷.
۲- ترجمه المیزان، ج۲، صص۱۸۰- ۱۸۸.
۳- ترجمه المیزان، ج۶، ص۹۷.
۴- ترجمه المیزان، ج۳، ص۱۷۳.
۵- مجموعه آثار، ج۳، ص۱۹۰/ خاتمیت، ص۱۹.
۶ مجموعه آثار، ج۳، صص۱۹۰- ۱۹۱.
۷- ترجمه قرآن از محمد مهدی فولادوند، چاپ اول، قم، دارالقرآن الكریم.
۸- اعراف/ ۱۴۵.
۹- درّالتبیان، ج۶، ص۴۱۸.
۱۰- مجمع البیان، ج۶، ص۳۱۸.
۱۱- كشاف، ج۲، ص۶۲۸.
۱۲- المنارج، ج۶، ص ۱۶۷.
۱۳- ترجمه المیزان، ج۱۲، ص۴۶۹.
۱۴- نهج البلاغه، خطبه ۱۸.
۱۵- اصول كافی، ج۱/ ص۵۹، به تصحیح علی اكبر غفاری .
۱۶- همان، ص ۶۱، نورالثقلین، ج ۳، ص۷۵.
منبع:
مجله گلستان قرآن، دكتر اعظم پرچم، عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان.

منبع : تبیان

مطالب مرتبط

قرآن و اخلاق

قرآن و اخلاق
همان‌گونه که قرآن دربرگیرنده‌ی مسائل عقیدتی و تشریعی است، مشتمل بر مبانی و مسائل اخلاقی نیز هست. خواه «اخلاق ربّانی» باشد که نمایانگر ارتباط با خداوند و زیربنای تقوای الهی است، مانند اخلاص و انابه و توکّل و امید به رحمت خدا و خشیت از عذاب خدا و حیا کردن از او و شکر نعمت‌های او و صبر بر مصائب و رضا به قضای الهی و عشق به خدا و انس با او و برتری دادن آخرت بر دنیا که زهد نامیده می‌شود. اینها همه در حوزه‌ی اخلاق ربّانی است که علم تصوّف و سیر و سلوک به آن اهتمام می‌ورزد.
یا اینکه «اخلاق انسانی» باشد که بدون آن حسن معاشرت با مردم محقّق نمی‌گردد، مانند صداقت، امانت‌داری، سخاوت، شجاعت، تواضع، وفا به عهد و پیمان، حیا، عفت، حِلم، صبر، عدالت، احسان، مهربانی، و احترام به همسایه هر چند قوم و خویش نباشد، مدارا با مخالفان، ایثار، تعاون بر اساس نیکی و پرهیزکاری، احترام گذاشتن به بزرگترها، مهربانی کردن با کودکان، رعایت حال یتیمان، تشویق و ترغیب به اطعام مستمندان، و رسانیدن هر حقّی به صاحب آن.
قرآن این دو نوع اخلاق یعنی «اخلاق ربّانی» و «اخلاق انسانی» را جزو عوامل کامل‌کننده‌ی ایمان و تقوا به شمار می‌آورد، و به همین سبب است که می‌بینیم، قرآن کریم ایمان را در پیکر اخلاق و رفتارهای زیبنده و برازنده با خدا و مردم تجسّم می‌بخشد:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذَا ذُکِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذَا تُلِیتْ عَلَیهِمْ آیاتُهُ زَادَتْهُمْ إِیمَانا وَ عَلَی رَبِّهِمْ یتَوَکَّلُونَ * الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ ینفِقُونَ * أُوْلَئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّا (انفال: ۲-۴)
مؤمنان (واقعی) آنان هستند که هر گاه نام خداوند برده می‌شود دلهایشان هراسناک می‌گردد و هنگامی که آیات او برایشان خوانده شود، بر ایمانشان می‌افزاید و بر پروردگار خویش توکّل می‌کنند. آنان کسانی هستند که نماز را (آنگونه که شایسته است) اقامه می‌نمایند و از آنچه که به ایشان روزی داده‌ایم می‌بخشند و انفاق می‌نمایند.
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ * وَ الَّذِینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ * وَ الَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ * وَ الَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ * إِلَّا عَلَی أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَکَتْ أَیمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیرُ مَلُومِینَ * فَمَنِ ابْتَغَی وَرَاء ذَلِکَ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْعَادُونَ * وَ الَّذِینَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ رَاعُونَ (مؤمنون: ۸-۱)
مسلما مؤمنین پیروز و رستگارند. کسانی که در نمازشان خضوع و خشوع دارند. و کسانی ه از (کردار بیهوده و گفتار) یاوه رویگردانند. و کسانی که زکات اموالشان را می‌دهند. و کسانی که عورتهایشان را حفظ می‌کنند. مگر بر همسران یا کنیزان خود که در این صورت مورد ملامت قرار نمی‌گیرند. کسانی که غیر این (دو راه) را دنبال کنند، متجاوز به شمار می‌آیند. و کسانی که امانت‌ها و تعهّدهای خویش را مراعات می‌نمایند.
می‌بینیم که قرآن «اخلاق ربّانی» و «اخلاق انسانی» را در کنار هم قرار داده و در یک مجموعه آنها را در کنار یکدیگر آورده است. همین روند را به هنگام بیان اوصاف متّقین در اوّل سوره‌ی بقره و در بیان اوصاف اولی‌الألباب در سوره‌ی رعد و در هنگام بیان اوصاف عباد الرّحمن در اواخر سوره‌ی فرقان و اوصاف محسنین در سوره‌ی ذاریات واوصاف ابرار در سوره‌ی انسان و نیز در دیگر سوره‌های قرآن، به وضوح مشاهده می‌نماییم.
خداوند متعال در مقام بیان حقیقت و ماهیت «بِرّ» پس از بیان نیکی در عقیده و نیکی در عبادت و نیکی در عمل، در مورد نیکی اخلاق چنین می‌فرماید:
وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُواْ وَالصَّابِرِینَ فِی الْبَأْسَاء والضَّرَّاء وَحِینَ الْبَأْسِ أُولَئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (بقره: ۱۷۷)
و وفا کنندگان به عهد و پیمان خویش هنگامی که پیمان می‌بندند، و آنهایی که در گرفتاری‌ها (ی اجتماعی) و مشکلات (اقتصادی) و به هنگام نبرد شکیبایند؛ آنانند که راست می‌گویند و پرهیزکاران هم آنان‌اند.
خداوند متعال در توصیف آنان که فاقد ایمان‌اند، می‌فرماید:
إِنَّمَا یفْتَرِی الْکَذِبَ الَّذِینَ لاَ یؤْمِنُونَ بِآیاتِ اللّهِ وَأُوْلئِکَ هُمُ الْکَاذِبُونَ (نحل: ۱۰۵)
تنها کسانی دروغ می‌گویند و افترا می‌زنند که به آیات خداوند ایمان نمی‌آورند و دروغگویان هم اینانند.
خداوند آن دسته از بندگان خود را به معیت و نصرت و محبّت خود وعده می‌دهد که از مکارم اخلاق برخوردار باشند:
ـ وَ اللهُ یحِبُّ الْمُحْسِنینَ (آل عمران: ۱۴۸)
ـ وَ اللهُ یحِبُّ الصّابِرینَ (آل عمران: ۱۴۶)
ـ اِنَّ اللهَ یحِبُّ التَّوَّابینَ وَ یحِبُّ المُتَطَهِّرینَ (بقره: ۲۲۲)
ـ إِنَّ اللَّهَ یحِبُّ الَّذِینَ یقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفّا کَأَنَّهُم بُنیانٌ مَّرْصُوصٌ (صف: ۴)
ـ إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَواْ وَّالَّذِینَ هُم مُّحْسِنُونَ (نحل: ۱۲۸)
امّا، کسانی که عکس این اوصاف را دارا باشند، از محبّت و هدایت خداوند محروم می‌شوند:
ـ إنَّ الله لا یحِبُّ الخْائِنین (انفال: ۵۸)
ـ وَ انَّ اللهَ لا یهْدی کَیدَ الْخائِنینَ (یوسف: ۵۲)
ـ وَ اللهُ لاَ یحِبُّ الظَّالِمینَ (آل عمران: ۱۴۰)
ـ وَ اللهُ لا یحِبُّ الْمُفْسِدینَ (مائدهْ: ۶۴)
ـ إنَّ اللهَ لا یحِبُّ کُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ لقمان: ۱۸)
در راستای اهمیت اخلاق از دیدگاه قرآن، می‌بینیم که قرآن اخلاق فاضله را مهمترین ثمره‌ی عبادات واجب مانند نماز به شمار می‌آورد. خداوند متعال می‌فرماید:
وَ اَقِمِ الصَّلاةَ إنَّ الصَّلاةَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ المُنْکَرِ (عنکبوت: ۴۵)
و نماز را برپای دار؛ زیرا که بدرستی نماز (نمازگزاران را) از فحشا و بدیها برحذر می‌دارد.
نیز مانند ادای زکات، در این فرموده‌ی خداوند:
خُذْ مِنْ أمْوالِهِمْ صَدَقَة تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهْا (توبهْ: ۱۰۳)
از دارایی‌های ایشان زکاتی را برگیر، تا بدینوسیله ایشان را پاک گردانی و به ایشان رشد و تعالی ببخشی.
نیز مانند روزه‌ی ماه رمضان؛ چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:
یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُتِبَ عَلَیکُمُ الصِّیامُ کَمَا کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (بقره: ۱۸۳)
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما واجب شده است همانگونه که بر آنانی که پیش از شما بوده‌اند، واجب گردیده‌بود؛ شاید که پرهیزکار شوید.
در قصّه‌های قرآن مشاهده می‌کنیم که همه‌ی پیامبران نسبت به نشانیدن نهال فضایل و مبارزه با رذایل در جامعه، درکنار دعوت به توحید خداوند، اهتمام فراوان داشته‌اند.
هود (ع) با قلدری‌های خودکامگان و خوشگذرانی‌های مترفین و اسرافکاران مقابله می‌نمود؛
صالح (ع) قومش را از فرمانبرداری مسرفانی که در جامعه فساد به راه می‌انداختند و اهل اصلاح نبودند، برحذر می‌داشت؛
لوط (ع) به شدّت با همجنس‌بازی قوم خویش، و این پدیده‌ای که در میان دیگر ملّت‌های پیش از آنان وجود نداشت، مقابله می‌نمود؛ شعیب (ع) مردم را به مراعات عدالت اقتصادی و اصلاح امور داد و ستد و معاملات و رعایت ترازو و پیمانه فرا می‌خواند، و ایشان را به پرهیز از بی‌ارزش گردانیدن کالاها و دارایی‌های مردم و جلو‌گیری از اشاعه‌ی فحشا و فساد در جامعه ترغیب و تشویق می‌نمود؛
داود (ع) مأموریت داشت که در میان مردم به حق حکم کند و از هواهای نفسانی تبعیت نکند تا از راه خداوند منحرف نگردد.
خداوند متعال پیامبرانش را با مجموعه‌ای از اوصاف و فضایل اخلاقی توصیف فرموده است که آنان را برای مردم اُسوه و الگو می‌گرداند.
ـ درباره‌ی نوح می‌فرماید:
اِنَّهُ کانَ عَبْدا شَکُورا (اِسراء: ۳)
ـ درباره‌ی ابراهیم می‌فرماید:
وَ اِبْراهیمَ الّذی وَفَّی (نجم: ۳۷)
ـ راجع به اسماعیل می‌فرماید:
اِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ (مریم: ۵۴)
ـ درباره‌ی یوسف می‌فرماید:
إِنَّهُ مَن یتَّقِ وَ یصْبِرْ فَإِنَّ اللّهَ لاَ یضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ (یوسف: ۹۰)
ـ درباره‌ی موسی از زبان دختر آن پیرمرد بزرگ می‌فرماید:
اِنَّ خَیرَ مَنِ اسْتَأجَرْتَ الْقَوِی الْأمینُ (قصص: ۲۶)
ـ درباره‌ی داوُد می‌فرماید:
وَ اذْکُرْ عَبْدَناَ دَاوُدَ ذَا الْأیدِ إنَّهُ اَوَّابُ (صاد: ۱۷)
ـ درباره‌ی سلیمان می‌فرماید:
وَ وَهَبْنا لِّداوُدَ سُلَیمانَ نِعْمَ الْعَبْدُ اِنَّهُ اَوَّابُ (صاد: ۳۰)
ـ درباره‌ی یحیی می‌فرماید:
وَ بَرَّا بِوالِدَیهِ وَ لَمْ یکُنْ جَبَّارا عَصِیا (مریم: ۱۴)
ـ درباره‌ی مسیح می‌فرماید:
وَ بَرّا بِوالِدَتی وَ لَمْ یجْعَلْنِی جَبَّارا شَقِیا (مریم: ۳۲)
ـ راجع به اسماعیل و ادریس و ذوالکفل می‌فرماید:
کُلٌّ مِنَ الصّابِرین (انبیاء: ۸۵)
ـ و در مورد ایوب می‌فرماید:
اِنّا وَجَدْناهُ صَابِرا نِعْمَ العَبْدُ إِنَّهُ اَوَّابُ (صاد: ۴۴)
ـ و از زبان هر یک از نوح و هود و صالح و لوط و شعیب می‌فرماید:
اِنِّی لِّکُمْ رَسُولٌ اَمینٌ (شعراء: ۱۰۷، ۱۲۵، ۱۶۳، ۱۲، ۱۸۷)
ـ و در نهایت در مورد آخرین پیامبر خود حضرت محمد (ص) می‌فرماید:
وَ اِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عظِیم (قلم: ۴)
و پس از نام‌بردن از هجده نفر از رسولان، خطاب به حضرت محمد (ص) می‌فرماید:
اُولْئِکَ الَّذینَ هَدَی اللهُ فَبِهُداهُمُ اقْتَدِه (انعام: ۹۰)
آنان کسانی هستند که خداوند هدایتشان داده، پس به ایشان اقتدا کن!
● فلسفه‌ی اخلاق
یکی از مهمترین مسائل مورد اهتمام اسلام، موضوعات مربوط به «فلسفه‌ی اخلاق» است، یعنی موضوعاتی به الزامات و تعهّد اخلاقی و اهداف و ویژگی‌های اخلاق در اسلام و انواع پاداش و مجازات بر سلوک اخلاقی ارتباط پیدا می‌کنند.
بر اساس همین فلسفه است که استاد ما علاّمه دکتر محمّد عبدالله درّاز کتاب ارزشمند «دستور الاخلاق فی القرآن» را به زبان فرانسه برای اخذ مدرک دکترا در دانشگاه سوربُن فرانسه تألیف نمود، و این کتاب بعدها به عربی ترجمه شد.
قرآن این موضوع را تبیین می‌نماید که اساس تعهّد اخلاقی امر و نهی خداوند متعال و مجموعه‌ی مقرّرات کتاب خدا و سنّت رسول خدا (ص) می‌باشد:
یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یحْییکُمْ (انفال: ۲۴)
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به ندای خداوند و پیامبر وقتی که شما را به چیزی که به شما زندگی (واقعی) می‌بخشد پاسخ مثبت بدهید.
مَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا (حشر: ۷)
هر چه را که پیامبر برای شما آورده است برگیرید و هر آنچه که شما را از آن بازداشته است دوری کنید.
وَ اَطِیعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ اِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ (انفال: ۱)
خداوند و پیامبر او را اطاعت کنید، اگر (راست می‌گویید که) مؤمن هستید.
امّا قرآن نقش عقل[۱] و عواطف اخلاقی را مُلغی ننموده است. بلکه آن را «نورٌ علی نور» دانسته است؛ همچنان که مصلحت و منفعت مردم را مورد توجه قرار داده و فرموده است:
فَأَمَّا الزَّبَدُ فَیذْهَبُ جُفَاء وَأَمَّا مَا ینفَعُ النَّاسَ فَیمْکُثُ فِی الأَرْضِ (رعد: ۱۷)
اما کف (روی آب) به سادگی از میان می‌رود، و آنچه به مردم نفع می‌رساند در زمین ماندگار می‌ماند.
قرآن بیش از آن که به عمل اهتمام داشته باشد، به انگیزه‌های آن توجه دارد:
وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِیعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ حُنَفَاء (بینه: ۵)
جز این به ایشان دستور داده نشده بود که با اخلاص در دین خداوند را عبادت کنند، و از آئین فطرت گرایی پیروی نمایند.
و سلامت قلب را محور نجات و فلاح در آخرت به شمار می‌آورد و می‌فرماید:
یوْمَ لَا ینفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ (شعراء: ۸۹-۸۸)
روزی که ثروت و فرزندان سودی نخواهد داشت. مگر کسی که با قبل سالم به حضور خداوند آمده باشد.
اهل بهشت آن کسانی هستند که:
مَنْ خَشِی الرَّحْمَن بِالْغَیبِ وَجَاء بِقَلْبٍ مُّنِیبٍ (قاف: ۳۳)
کسی که در پنهانی از خدای رحمان هراس در دل داشته و با دلی شیدا (به سوی خداوند) روی آورده باشد.
قرآن برای هر عملی مکافاتی را در دنیا و آخرت قرار داده است:
فَمَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیرا یرَهُ*وَمَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرّا یرَهُ (زلزال: ۸-۷)
هر کس به اندازه‌ی یک ذرّه کار خیر انجام دهد (پاداش) آن را خواهد دید، و هر کس به اندازه‌ی یک ذرّه کار بد (نیز) انجام دهد (کیفر) آن را خواهد دید.
و در رابطه‌ با پاداشت عمل نیک در دنیا می‌گوید:
مَنْ عَمِلَ صَالِحا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیینَّهُ حَیاة طَیبَة (نحل: ۹)
هر کس عمل صالحی را انجام بدهد چه مرد و چه زن، و اهل ایمان باشد، حیاتی پاک را نصیب او می‌گردانیم.
و در رابطه با حاصل بدعملی می‌فرماید:
وَ مَا اَصَابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ اَیدیکُمْ (شوری: ۳۰)
هر مصیبتی که برایتان پیش می‌آید بخاطر دست‌آوردهای خودتان است.
اخلاق قرآنی را عمومیت آن از دیگر مکاتب اخلاقی متمایز می‌گرداند. در مکتب اخلاقی قرآن کریم، میان ملّت‌ها و نژادهای مختلف با این گروه و آن گروه تمایز و تفاوتی وجود ندارد؛ بر عکس آنچه قرآن به نقل از یهود آورد که می‌گفتند:
لَیسَ عَلَینا فِی الاُمِّینَ سَبیل (آل عمران: ۷۵)
ما در برابر اُمّی‌ها (یعنی غیر یهود) هیچ تعهّد و مسئولیتی نداریم.
در تورات فعلی یهودیان نیز آمده است که معاملات رَبوی یهودیان با یکدیگر حرام ولی با غیر یهود مباح است!؟ زیرا در آیین یهود تمامِی معیارها دوگانه‌اند.
یکی دیگر از ویژگی‌های اخلاق قرآنی «توازُن» و تعادل آن است.[۲] زیرا حقّ عقل و حقّ قلب و حقّ جسم را جدا جدا ادا می‌کند؛ همچنین حقّ فرد و حقّ جامعه را جداگانه ادا می‌کند، و فرد را بر جامعه یا جامعه را بر فرد چیره نمی‌گرداند، و شعارش این است که:
أَلَّا تَطْغَوْا فِی الْمِیزَانِ *وَأَقِیمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِیزَانَ (رحمان: ۹-۸)
به هنگام وزن کردن، سرکشی و ستم نکنید و سنجش را دادگرانه انجام دهید و از (پیمانه و) ترازو مکاهید.

وبگردی
عکسی عجیب از  تجمع حوزویان قم
عکسی عجیب از تجمع حوزویان قم - براستی داستان درگذشت آقای هاشمی و استخر چه بوده است؟ چرا از تهدید سیاسی و امنیتی در این تصویر استفاده شده است؟ چه افراد و جریانی پشت این پلاکارد هستند؟
واکنش اشک آلود جمشید مشایخی به درگذشت انتظامی
واکنش اشک آلود جمشید مشایخی به درگذشت انتظامی - اشک های جمشید مشایخی برای عزت الله انتظامی در بیمارستان و واکنشش به درگذشت همبازی و همکار چندین دهه اش
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.