چهارشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۶ / Wednesday, 17 January, 2018

لولی حماسی


لولی حماسی
سال ها زین پیش تر بر ساحل پر حاصل جیحون
بسی پدرم از جان و دل كوشید
تا مگر كاین پوستین را نو كند بنیاد
او چنین می گفت و بودش یاد:
این مباد، آن باد
یك سنگ قبر تخت چسبیده به زمین در محوطه آرامگاه فردوسی، در طوس، نوستالژی شاعر بزرگی را تداعی می كند كه بی گمان از معدود شاعران تاثیرگذار پس از نیما به شمار می رود.
مهدی اخوان ثالث كه با همه نومیدی اش م.امید را برای تخلص خود برگزید سال ۱۳۰۷ در مشهد زاده شد سال هایی كه سلطنت رضاشاه تثبیت شده بود و فضای سیاسی، فرهنگی ایران به سمت نوعی تمركز بیشتر پیش می رفت.
اخوان شوریده در خانواده ای سنتی شیفته موسیقی شد و تذكرها و نصیحت های بی امان پدر كه سرگذشت هنرمندان مملكت و دربه دری و آوارگی آنها را پیش چشم پسر به رخ می كشید سبب شد فرزند به طور پنهانی خود را به زخمه های موسیقی بسپارد. تداوم چنین وضعیتی دشوار می نمود زیرا توجه خانواده و پدر سختگیر را از او دور می كرد.
او علاقه سركوب شده خود را ناگهان در بال دیگر موسیقی یعنی شعر بازیافت. سنین جوانی اخوان در محافل ادبی خراسان سپری شد.
به ویژه حلقه ای كه غیر از او كسانی چون دكتر شفیعی كدكنی، دكتر علی شریعتی و دكتر غلامحسین یوسفی را نیز در خود جمع آورده بود.
زندگی اخوان را از دو وجه سیاسی و ادبی می توان پی گرفت هر چند این دو در زیست شاعرانه وی یكی شده بود.
اخوان فردی معترض و عاصی بود كه در چارچوب خاصی نمی گنجید، چه آن سال هایی كه ایده حكومت مركزی و دولت ملی متمركز ترویج می شد و چه در دهه ۳۰ كه پهلوی دوم به قدرت رسید و كابینه دكتر مصدق سرنگون شد و چه سال های پس از آن. به زندان رفتن او نیز در تداوم همان چارچوب ناپذیری بود.
مجموعه های «در حیاط كوچك پاییز در زندان» و «دوزخ اما سرد» حاصل تنهایی ها و افسردگی های شاعر در زندان قصر است.
سرخوردگی اخوان و طیفی از شاعران و روشنفكرانی كه به آرمان های ملی و مصدق دل بسته بودند در فضای سرد و خفقان زای پس از كودتا چیزی نبود جز شكست و تنهایی كه نمود آن به طور كامل در شعر زمستان و مجموعه ای به همین نام بازتاب یافت شعری كه پس از انتشارش اتفاقی در آن سال ها به شمار می رفت و تاثیر خاصی چه بر فضای اجتماعی و چه فضای ادبی داشت.
در وجه ادبی و شعری، اخوان شاعری بود كه توانست نخستین میراث معنوی نیما را در قالب تئوری و شعر به نسل پس از نیما انتقال دهد. كتاب «بدعت ها و بدایع نیما یوشیج» نخستین حرف های شعر نیمایی را آن چنان كه مناسب رشد و نضج آن بود به جامعه ادبی عرضه داشت.
اوج درخشش م.امید در چند كتاب او بود آثار ماندگاری كه تاثیر شگرفی بر ذهن و زبان شاعران دیگر گذاشت «از این اوستا»، «زمستان» و «آخر شاهنامه». این آثار برای نخستین بار كاربرد حماسه و اسطوره را در صورتی زیبایی شناسانه ارائه كرد و توجه شاعران آینده سازی را همانند شاملو به آن معطوف داشت زبان شاعر در این آثار آن چنان برهنه، تلخ، گزنده و عاصی بود كه برای مخاطب امروز هم فضای تصویری آن سال ها را تداعی می كند.اخوان اما در آثاری چون «ارغنون» و «تو را ای كهن بوم و بر دوست دارم» نه حرف تازه ای برای گفتن دارد و نه زبان دچار تحولی است، در این مجموعه ها شاعر بیشتر به تفنن و طبع آزمایی در قالب ها و مضامین مختلف دست زده است. از یك زاویه دیگر می توان اخوان ثالث را بی بدیل ترین شاعری دانست كه با «تاریخ» و حماسه ارتباط موثری برقرار كرده است. هیچ یك از شاعران معاصر پس از او فروغ، سپهری، شاملو و... نه تا این حد از بیان حماسی استفاده كرده اند و نه از تاریخ و تحولات تاریخی در شعر خود سخن گفته اند.
اخوان در شعر «میراث» از مجموعه «زمستان» سیر تاریخ خدایگان ایران را موشكافانه به تصویر درمی آورد و از عدم حضور مردم در تاریخ و تاریخ نگاری ایرانی شكایت می كند و تاریخ ایران را مخصوص شاهان و خدم وحشم آنان معرفی می كند آنجا كه از زبان سلاطین خطاب به مورخان درباری می سراید:
ماه نو را نیمه شب ما تا سحر با چاكران دیدیم
مادیان سرخ یال ماسه كرت تا سحر زایید
در كدامین عهد بوده ست این چنین یا آنچنان بنویس
در اندیشه اخوان البته نوعی باستان گرایی و رجعت به ایران باستان و دین بهی نیز یافت می شود كه می توان آن را از نتایج فضای سیاسی، اجتماعی دانست كه شاعر چه در دوران رضاشاه و چه پس از آن به تجربه نشسته بود.
مهدی اخوان ثالث در سال های پس از انقلاب ۵۷ چندان در ارائه و انتشار آثاری تازه فعال نبود و تنها مصاحبه های او با مجلات ادبی و یكسری نوشته های پراكنده و محدودش نشان از فعالیت ادبی اش داشت. چهارم شهریور ۱۳۶۹ اما نقطه پایانی بود بر رنج ها و تلخی های یك عمر شاعری او.

مجید اجرایی

منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

ای‌ نفرت‌ محبت‌ آمیز!


ای‌ نفرت‌ محبت‌ آمیز!
اینكه‌ می‌گوییم‌ غزل‌های‌ شكسپیر نه‌ این‌ است‌ كه‌ ما در گزینش‌ این‌ قطعات‌ از غزلواره‌های‌ این‌ شاعر نامدار انگلیسی‌ استفاده‌ كرده‌ایم‌ كه‌ بسیاری‌ از آنچه‌ می‌خوانید آنچنان‌ كه‌ در زیر هر یك‌ ماخذش‌ نوشته‌ شده‌ است‌ قطعاتی‌ نغز از نمایشنامه‌های‌ او است‌.
بسیار دیده‌ شده‌ كه‌ در جاهای‌ گوناگون‌ وقتی‌ افرادی‌ می‌خواسته‌اند غزل‌های‌ شكسپیر را نقل‌ یا ترجمه‌ كنند قطعاتی‌ از نمایشنامه‌های‌ او را نیز آورده‌اند مثلا دكتر الهی‌ قمشه‌یی‌ قطعه‌ معروف‌ «بودن‌ یا نبودن‌ مساله‌ این‌ است‌» را به‌ عنوان‌ یك‌ غزل‌ (شعر) ترجمه‌ كرده‌ است‌.
شاید این‌ كاربرد به‌ نوع‌ خاص‌ آثار شكسپیر برگردد كه‌ از تمام‌ نوشته‌هایش‌ به‌ عنوان‌ شعر تعبیر می‌شود. این‌ خود نشان‌ دهنده‌ غنا و زیبایی‌ نوشته‌های‌ شكسپیر است‌. كلام‌ شاعرانه‌ در جای‌جای‌ آثار شكسپیر به‌ چشم‌ می‌خورد. این‌ با گذشت‌ زمان‌ بیشتر رخ‌ نشان‌ داده‌ و تعبیر شعر به‌ كلیه‌ آثار شكسپیر بیشتر به‌ كار رفته‌ است‌. گذشت‌ زمان‌ اگرچه‌ زبان‌ را كهنه‌ می‌كند اما مضمونی‌ را كه‌ ناب‌ باشد كهنه‌ نمی‌كند. باری‌ آنچه‌ در پی‌ می‌آید غزل‌هایی‌ منتخب‌ از شكسپیر هستند كه‌ همه‌ در این‌ خصوصیات‌ یعنی‌ تغزلی‌ بودن‌، رویاگونگی‌، ساختارشكنی‌ و بالاخره‌ آموزنده‌ بودن‌ مشتركند.
تفاوت‌ بین‌ آنچه‌ از نمایشنامه‌های‌ شكسپیر انتخاب‌ شده‌ و آن‌ چه‌ غزلواره‌یی‌ از شكسپیر بوده‌ است‌ در این‌ است‌ كه‌ عنصر رویاگونگی‌ در غزلواره‌ كفه‌ ترازو را در برابر آموزشی‌ بودن‌ به‌ نفع‌ خود سنگین‌ می‌كند و در قطعاتی‌ كه‌ از نمایشنامه‌ها انتخاب‌ شده‌ است‌ برعكس‌ است‌. به‌ همین‌ خاطر تفكیكی‌ ضمنی‌ صورت‌ گرفته‌ و آنچه‌ در نمایشنامه‌ها وجود دارد ابتدا ذكر شده‌ كه‌ از ترجمه‌های‌ مختلفی‌ انتخاب‌ شده‌ است‌ و بعد از آن‌ غزلواره‌هایی‌ با ترجمه‌ دكتر الهی‌ قمشه‌یی‌ آورده‌ شده‌ است‌.
● عشق‌ و نفرت‌
اینجا مساله‌یی‌ است‌ كه‌ ارتباط‌ زیاد با تنفر و ارتباط‌ زیادتری‌ با عشق‌ دارد. پس‌ ای‌ عشق‌ آشوبگر! ای‌ نفرت‌ محبت‌آمیز! از هر چیز و از هیچ‌ چیز دیگری‌ به‌ وجود می‌آوری‌. ای‌ سبكسری‌ سنگین‌! ای‌ خودبینی‌ سرسخت‌! اشكال‌ منظم‌ را تبدیل‌ به‌ آشفتگی‌ كج‌ و معوج‌ می‌كنی‌. سراب‌ را مبدل‌ به‌ پر می‌سازی‌ دود را درخشان‌، آتش‌ را سرد و تندرستی‌ را بیمار می‌كنی‌ و خواب‌ را به‌ صورت‌ بیداری‌ بی‌حركتی‌ در می‌آوری‌ كه‌ آنچه‌ هست‌ نیست‌. این‌ عشق‌ است‌ كه‌ من‌ احساس‌ می‌كنم‌ به‌ آن‌ عشقی‌ ندارم‌.(رومئو و ژولیت‌)
● پری‌
روی‌ كوه‌ و دره‌، از میان‌ بوته‌ها و خارها، بر فراز باغ‌ و بوستان‌ و از میان‌ آب‌ و آتش‌، چابك‌تر از ماه‌ روان‌ می‌شوم‌. من‌ خدمتگزار ملكه‌ پریانم‌ و گلهای‌ او را در چمنزارها آبیاری‌ می‌كنم‌. ساقه‌های‌ بلند گاوزبان‌ محافظ‌ اویند. بر روی‌ جامه‌ طلایی‌ آنان‌ نقطه‌هایی‌ می‌بینید كه‌ از یاقوت‌ است‌ و پریان‌ آن‌ را هدیه‌ كرده‌اند. همین‌ خال‌ها منبع‌ عطر دلنشین‌ آنهاست‌. من‌ باید بروم‌ و قطرات‌ شبنمی‌ پیدا كنم‌ و در گردن‌ هركدام‌ از این‌ گلها مرواریدی‌ بیاویزم‌. (رویای‌ نیمه‌شب‌ تابستان‌)
● شاه‌ و نوكر
آه‌ بیمار باش‌ ای‌ عظمت‌ عظیم‌ و از تشریفاتت‌ در خواه‌ كه‌ تو را مداوا بخشد! می‌پنداری‌ كه‌ تب‌ آتشین‌ فرو خواهد نشست‌ با عناوینی‌ باد شده‌ از مداهنه‌؟ خود را به‌ خم‌ شدن‌ و كرنش‌ در خواهد سپرد؟ می‌توانی‌ آنگاه‌ كه‌ بر زانوی‌ گدایان‌ فرمان‌ می‌رانی‌ سلامت‌ آن‌ را فرمان‌ دهی‌؟ نه‌! ای‌ رویای‌ مغرور، كه‌ چنین‌ حیله‌گرانه‌ با استراحت‌ یك‌ شاه‌ بازی‌ می‌كنی‌، من‌ پادشاهی‌ هستم‌ كه‌ تو را می‌آزمایم‌ و می‌دانم‌ كه‌ نه‌ روغن‌ تدهین‌، نه‌ عصا، نه‌ كره‌ زمین‌، نه‌ شمشیر، نه‌ دبوس‌، نه‌ تاج‌ پادشاهی‌، نه‌ جامه‌ زربفت‌ مرواریدی‌، نه‌ عنوان‌ پر آب‌ و تاب‌ كه‌ در پیش‌ شاه‌ می‌آیند، نه‌ تختی‌ كه‌ بر آن‌ می‌نشیند و نه‌ موج‌ جلال‌ كه‌ ساحل‌ مرتفع‌ این‌ جهان‌ را می‌كوبد، به‌ خوابی‌ آن‌ سان‌ عمیق‌ فرو نمی‌روند كه‌ آن‌ غلام‌ مسكین‌ كه‌ با جسمی‌ پر و ذهنی‌ تهی‌ به‌ بستر می‌رود آكنده‌ از نان‌ خستگی‌، هرگز شب‌ دهشتناك‌ را كه‌ لرزنده‌ دوزخ‌ است‌ نمی‌بیند. (هنری‌ پنجم‌)
● شرارت‌
مخلوقات‌ شریر با وجود خیانت‌شان‌ به‌ هنگامی‌ كه‌ دیگران‌ شریرترند باز قابل‌ تحسین‌ هستند. جزو فرومایه‌ترین‌ مردم‌ نبودن‌، باز هم‌ در زمره‌ چیزهای‌ شایسته‌ تمجید به‌ شمار است‌. (لیرشاه‌)
● در پرده‌ طبیعت‌
حركات‌ را با گفتار و گفتار را با حركات‌ هماهنگ‌ كن‌ و به‌ دست‌ باش‌ كه‌ پای‌ از پرده‌ شرم‌ طبیعت‌ بیرون‌ ننهی‌.(هملت)‌
● شراب‌ انگوری‌
عجبا كه‌ مردمان‌ دشمنی‌ را از پنجره‌ دهان‌ به‌ خانه‌ خود راه‌ می‌دهند، تا گوهر عقل‌ آنها را بدزدد و شگفتا از ما كه‌ با شادی‌ و دست‌ افشانی‌ ورود خویش‌ را به‌ عالم‌ حیوانی‌ جشن‌ می‌گیریم‌.(اتللو)
● سایه‌های‌ شگفت‌
تو از كدامین‌ گوهری‌/ كه‌ هزاران‌ هزار سایه‌های‌ شگفت‌ خود را در تو می‌آویزند؟/ و این‌ چگونه‌ تواند بود/ كه‌ هر سایه‌یی‌ را صورتی‌/ و هر صورتی‌ را طرزی‌ و طرازی‌ دیگر می‌بینیم‌/ و تنها یك‌ ذات‌/ و تو تنها یك‌ چیز/ و هر سایه‌یی‌ را از تو نقشی‌ دیگر/ اگر جمال‌ آدونیس‌ را وصف‌ كرده‌اند/ مجملی‌ از روی‌ تو گفته‌اند/ و اگر چهره‌ هلن‌ را كه‌ مجموعه‌ زیبایی‌ است‌/ به‌ تمام‌ و كمال‌ ستوده‌اند/ شبحی‌ ناتمام‌ از جمال‌ تو تصویر كرده‌اند/ و اگر از بهار و تابستان‌ سخن‌ گویند/ این‌ یك‌ سایه‌ حسن‌ تو/ و آن‌ یك‌ سفره‌ احسان‌ توست‌/ و ما تو را در تمامی‌ صورت‌های‌ قدسی‌ می‌شناسیم‌/ و در هر چه‌ بدیع‌ و زیباست‌ نشانی‌ از تو باز می‌یابیم‌/ اما در عهد و وفای‌ عشق‌/ نه‌ تو به‌ كس‌ مانی‌ و نه‌ هیچ‌ كس‌ به‌ تو ماند.

وبگردی
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز - این اتفاق بیشتر از هر موضوع دیگری سبب شد تا مردم یاد خاطرات سال ۸۸ بیفتند؛ آن زمانی که یک فرد با به زبان آوردن سخنانی ناشایست و بدون تفکر، مردمی را که برای بیان خواسته‌های‌شان به خیابان‌ها آمده‌ بودند، خس و خاشاک خواند و سبب شعله‌ور شدن آتش شد.
عدالت با  6 دلار در سال!
عدالت با 6 دلار در سال! - فیلم - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید با کنایه به واریز سود سهام عدالت گفت: به خارجی ها نگوییم این سود سهام عدالت ماست، بگوییم ما روز شش دلاری مزگان داریم.
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما - اگر از همه این ابهامات در خصوص مالکیت این کشتی که بگذریم، مهم‌ترین سوالی که این روز‌ها مطرح است، به آتشی باز می‌گردد که ظاهرا قرار نیست خاموش شود و یک هفته است که می‌سوزد. حریقی که اگر نبود حادثه پلاسکو، ممکن بود آن را ناشی از بزرگ بودن سانچی و حجم زیاد بارش بدانیم یا برعکس، از ناتوانی اطفاکنندگان در این ماجرا گلایه سردهیم، اما حالا به شکل گیری ابهامی بزرگ‌تر منجر شده...
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است - خانم مسئول انتظامات جلوی درمانگاه بیمارستان بقیه‌الله ایستاده، جلوی زنان مانتویی را می‌گیرد و با گرفتن کارت شناسایی به آنها چادر می‌دهد. خیلی از زنان اینجا قبل از ورود به بیمارستان مانتویی هستند اما با گذشتن از در ورودی چادری می‌شوند.
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد - ممکن است دود وارد محیط ایزوله ای شود که احتمالا دریانوردان در آنجا حضور دارند، پرسیده ایم چرا نجاتشان تا این حد طولانی شده است؟ گفته می شود چینی ها کم کاری می کنند ناراحتم از اینکه وقتی کشتی چینی تصادف کرد همه سرنشینان آن سالم هستند اما کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس)
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس) - سرانجام بعد از مدت ها سکوت درباره این که آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی برای درمان به کدام کشور رفته است، خبرگزاری اهل بیت(ع) از درمان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آلمان خبر داد و نوشت:
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها