جمعه ۲۳ آذر ۱۳۹۷ / Friday, 14 December, 2018

وحی و کیفیت نزول قرآن


وحی و کیفیت نزول قرآن
الف ) وحی .
قـرآن مـجید به توسط فرشته وحی , جبرئیل از سوی خداوند و بر وفق آنچه در لوح محفوظ ثبت است , به عین الفاظ بر قلب [ قوای دراكه ] حضرت رسول (ص ) وحی یا نازل شده است . وحـی , پـدیـده ای اسـت واقعی و عینی و روحانی و عبارت است از ارسال پیام از سوی خداوند به پیامبران , و در مورد قرآن به حضرت خاتم الانبیاء (ص ). قرآن پژوه معاصر , استاد محمد هادی معرفت , در تعریف وحی نشده است : وحی پدیده ای است روحانی كه در بعضی از مردم پدید می آید كه با آن به خصایص روحی , ممتاز می گردند كه آنان را سـزاوار اتصال به ملااعلی می گرداند , و این یا با مكاشفه در باطن نفس است یا با شنیدن كه گـیـرنـده وحـی احـسـاسـی ناگهانی را درمی یابد كه از خارج وجودش بر او نازل می گردد و برخاسته از ضمیر خود او نیست . و می افزاید كه وحی از مقوله ادراك وصف ناپذیر است و این پدیده روحانی را كسی كه شایسته دریافت آن است درمی یابد. و جز او كسی نمی تواند ژرفنای آن را وصف كند , مگر آنكه به آثار و عوارضش از آن تعبیر كند. ( التمهید , ۱/۲۶ ) همو وحی را سه گونه می داند. ۱ ) بـه صـورت رؤیـای صـادقـه ۲ ) به وساطت جبرئیل ۳ ) به صورت مباشر ( بدون واسطه ) كه مخصوصا دو صورت اخیر بر حضرت رسول (ص ) فرود می آمده است . و صورت اول در آغاز بعثت برای حضرت (ص ) پیش می آمده است . شادروان رامیار برای وحی مراحل هفت گانه شمرده است ( تاریخ قرآن , ۱۱۲ ).
و فرق آن را با الهام باز نموده است ( پیشین , ۱۴۵ به بعد ). شـادروان عـلامـه طـبـاطـبایی می نویسد : آنچه از قرآن به دست می آید این است كه این كتاب آسمانی [ قرآن ] از راه وحی ای كه به پیغمبر اكرم (ص ) شده به دست آمده , و وحی یك نوع تكلیم آسـمـانـی ( غـیـر مادی ) است كه از راه حس و تفكر عقلی درك نمی شود , بلكه با درك و شعور دیـگـری اسـت كه گاهی در برخی از افراد به حسب خواست خدایی - پیدا می شود , و دستورات غیبی یعنی نهان از حس و عقل را از وحی و تعلیم خدایی دریافت می كند. عهده داری این امر نیز نبوت نامیده می شود. ( قـرآن در اسـلام , ۱۰۷ ) همچنین : عقیده عمومی مسلمین - كه البته ریشه آن همان ظواهر لـفـظی قرآن است - درباره وحی قرآن این است كه قرآن مجید به لفظ خود سخن خداست كه به وسـیله یكی از مقربین ملائكه كه موجوداتی آسمانی هستند , به پیغمبر اكرم (ص ) فرستاده شده است . نام این ملك یا فرشته , جبرئیل و روح امین است .
سخن خدا را تدریجا در مدت بیست و سه سال به پیغمبر اكرم (ص ) رسانیده و به موجب آن به آن حضرت ماموریت داده شده كه لفظ آیات آن را بر مردم بخواند. ( پیشین , ۹۰ ). بـه گـفته مرحوم رامیار , واقعیت وحی به انبیاء به تواتر تاریخی رسیده است و مورد تایید یاران و حتی دشمنان ایشان بوده است , ولو آنكه در تبیین و توجیه آن اختلاف نظر بسیار است . ( تاریخ قرآن , ۱۳۳ ). در حـین نزول وحی به حضرت رسول (ص ) احوال سنگین گوناگونی دست می داده است نظیر لـرزیدن , در هوای سرد عرق ریختن , به حالتی نزدیك به بیهوشی و بهت درآمدن , و گاه قبل از فرارسیدن وحی , صدایی مانند زنگ ( جرس ) می شنیده است .
بهترین و كاملترین توصیف از آغاز شدن وحی در سیره ابن هشام آمده است . ( ـ سیرت رسول اللّه , ۱/۲۰۵ به بعد , باب دوازدهم . ) پـس از انـقـضـای هـر نوبت از وحی , حضرت رسول (ص ) الفاظ قرآن را كه به نحوی روشن در خـاطـرش نـقش بسته بوده است , به یاد می آورده و به كاتبان وحی كه عده آنان را تا چهل نفر از صـحـابه با سواد ( از جمله خلفای چهارگانه , ابی بن كعب , زید بن ثابت , طلحه , زبیر , سعد بن ابـی وقـاص ) یـاد كـرده انـد , امـلا مـی فـرمـوده انـد و آنان با نوشت افزارهای بسیار ابتدایی آن را مـی نـوشته اند , و سپس با نظارت مستقیم حضرت (ص ) بر مردم می خوانده اند و حافظان , حفظ می كرده اند. ( درباره حافظان اولیه ـ تاریخ قرآن , رامیار , ۲۴۷ به بعد ).
ب ) نزول .
نـزول قرآن مجید عبارت است از فرود آمدن وحی به تفاریق , از مصدر وحی ( خداوند ) به مهبط وحـی ( قـلـب حـضـرت رسول - ص - ) در طی مدت بیست و سه سال از لیلهٔ القدر ( شبی از شبهای فرد دهه آخر رمضان ) سال اول بعثت , تا اندكی پیش از وفات آن حضرت (ص ).
در قرآن مجید , نزول وحی چون به خداوند نسبت داده شود , انزال و تنزیل نامیده می شود. نخستین سوره ای كه بر حضرت رسول (ص ) نازل شده است , سوره علق ( اقرا ) است . بـعضی گفته اند ابتدا فقط پنج آیه اول این سوره نازل شده است , بعضی از محققان هم برآنند كه نخستین سوره كامل كه نازل شده است , فاتحهٔ الكتاب ( سوره حمد ) است . ( التمهید , ۱/۹۳ - ۹۸ ). آخرین سوره ای كه نازل شده است , سوره نصر است . بـعـضـی از قـرآن پـژوهان گفته اند كه قرآن بتمامه در لیلهٔ القدر به صورت جملهٔ واحدهٔ ( یكباره ) از لوح محفوظ به بیت العزهٔ یا بیت المعمور ( در آسمان چهارم ) نازل شده , و سپس نجوما یا منجما یعنی بخش بخش و به تفاریق در طول مدت ۲۳ سال به تفصیل نزول یافته است . ( بحارالانوار , ۱۸/۲۵۳ - ۲۵۴ ). مـلا مـحسن فیض گفته اند مراد از این [ دو نحوه نزول ] نزول معنای قرآن به قلب پیامبر (ص ) اسـت ... سـپـس در طول بیست [ و سه ] سال , هر بار كه جبرئیل بر او ظاهر شده و وحی آورده و الفاظ آن را بر حضرت می خوانده است , بخش بخش از باطن قلب او به ظاهر زبانش نزول می یافته است . ( مقدمه نهم از تفسیر صافی ). عـلامه طباطبایی هم بر آن است كه حقیقت قرآن , یعنی كتاب مبین در یك شب ( لیلهٔ القدر ) بر قـلـب رسـول خدا (ص ) نازل شده و سپس همین قرآن بعد از آنكه تفصیل یافت , تدریجا در طی مدت دعوت نبوی , نزول یافته است . ( المیزان , ذیل تفسیر آیه ۱۸۵ بقره . )
● نزول تدریجی قرآن , نظر به چند علت یا حكمت داشته است .
۱ ) رخ دادن پیشامدهایی كه دستوری و حیانی یا الهی می طلبید
۲ ) كسانی پرسشی داشتند كه جواب اقتضا می كرد
۳ ) تشریع حكمی در موقع مناسب و معین لازم می نمود
۴ ) پایدار ساختن پیامبر ( فرقان آیه ۳۲ )
۵ ) ایجاد روحیه ثبات قدم در مؤمنان و مجال دادن به كـافران یا تازه ایمان آوردگان تا برای ترك عقاید باطله و عادات رذیله و ایجاد عقاید و عبادات و آداب درست به جای آن ; همچنین سیر از نرمش و مماشات با كفار به جهاد با آنان . ( تاریخ قرآن , رامیار , ۲۰۰ - ۲۰۴ ). نزول قرآن مجید , چند آیه به چند آیه بوده است كه تعداد این آیات را ۳ تا ۵ گفته اند. ( پیشین , ۲۰۱ ).


منبع : مرکز جهانی اطلاع رسانی آل بیت

مطالب مرتبط

نگاهی به سوره یوسف ؛ «احسن القصص» ،چرا؟!

نگاهی به سوره یوسف ؛ «احسن القصص» ،چرا؟!
«نحن نقص علیک احسن القصص بما اوحینا الیک...» (یوسف / ۳)
«ما بهترین سرگذشتها را از طریق این قرآن که به تو وحی کردیم، بر تو بازگو می کنیم...»
شاید این سؤال در ذهن شما ایجاد شده باشد که چرا قرآن کریم داستان حضرت یوسف(ع) را احسن القصص معرفی نموده است؟ این داستان که سراسر و محنت، فراق و دوری، غم و اندوه، حسادت، قحطی و خشکسالی، در چاه افتادن، دعوت به گناه، تهمت، زندانی شدن، نابینا شدن و... است، چرا بهترین داستان قرآن معرفی شده است؟
«قصه» همانند «غذا» است. غذاهایی هستند که معده را پر و گرسنگی را کم می کنند، اما فاقد پروتئین، ویتامین، کالری و... هستند.
غذاهایی نیز هستند که اگر چه اندک، مقوی و مغذی اند و شکم را سنگین نمی کنند؛ اما نیازهای گوناگون پیکر آدمی را پاسخ می دهند. پس غذا را به کیفیت می سنجند نه کمیت. قصه نیز چنین است: اگر قرآن داستان یوسف را «احسن القصص» می نامد، تأثیر این قصه را در عرصه فردی، اجتماعی، اندیشه، احساس و... انسان را در آوردگاه زندگی بازگو می کند.
داستان حضرت یوسف از سرچشمه وحی از معتبرترین داستانهاست و در این داستان، جهاد با نفس که بزرگترین جهاد است، مطرح می شود. لذا از آن به احسن القصص یاد شده است.
تمام چهره های داستان، ایمان می آورند و به سعادت می رسند. یوسف به حکومت می رسد، برادران توبه می کنند، پدر بینایی خود را به دست می آورد، کشور قحطی زده نجات می یابد، دلتنگی ها و حسادتها به وصال و محبت تبدیل می شوند و...
در این داستان، مجموعه ای از اضداد در کنار هم طرح شده اند؛ فراق، و وصال، غم و شادی، قحطی و پرمحصولی، وفاداری و جفاکاری، مالک و مملوک، چاه و کاخ، فقر و غنا، بردگی و سلطنت، کوری و بینایی، پاکدامنی و اتهام ناروا بستن، زندان و رهایی، گناه و بخشش، بیماری و صحت، فرود آمدن و کوچ کردن. (تفسیر نور/ ص۲۳)
داستان عاشقانه ای که در نهایت عفت و پوشیدگی بیان می شود و حاکمیت اراده خدا بر همه چیز در این داستان به خوبی مشاهده می شود. سرنوشت شوم حسودان و نقشه های نقش بر آب شده آنها مشاهده می شود. ننگ و بی عفتی، عظمت و شکوه پارسایی و تقوا را در لابه لای سطورش مجسم می بینیم. منظره تنهایی یک کودک کم سن و سال را در قعر چاه، شبها و روزهای یک زندانی بی گناه را در سیاه چال زندان، تجلی نور امید از پس پرده های تاریک یاس و نومیدی و سرانجام عظمت و شکوه یک حکومت وسیع که نتیجه آگاهی و امانت است، همه در این داستان از مقابل چشم انسان رژه می رود. لحظاتی را که سرنوشت یک ملت با یک خواب پرمعنی دگرگون می شود و زندگی یک قوم و جمعیت در پرتو آگاهی یک زمامدار بیدار الهی از نابودی نجات می یابد، و ده ها درس بزرگ دیگر در این داستان منعکس شده است، چرا بهترین داستان نباشد؟! لکن بهترین داستان بودن سرگذشت یوسف به تنهایی کافی نیست، مهم این است که در ما آن چنان شایستگی باشد که بتوانیم این همه درس بزرگ را در روح خود جای دهیم. اصل این داستان همه گونه ارزشهای والای انسان را در خود جمع کرده است؟
گروهی از تفسیر نویسان «احسن القصص» بودن سوره یوسف(ع) را به خاطر لطایفی می دانند که در این داستان به کار رفته است: عشق، عاشق و معشوق؛ حسد ورز و مورد حسد واقع شده؛ زندان و آزادی، حاصلخیزی و خشکسالی، پاک دامنی، پیامبران، ابلیسان، فرشتگان، پرنده، چهارپایان، مردان، زنان، بازرگان، دانشمندان، نادانان، توحید، تعبیر خواب، سیاست، همزیستی خانوادگی، کشورداری، شهادت کودکی گهواره نشین و...
برخی از مفسران که ذوق عرفانی داشته اند، علت «احسن القصص» بودن را آن دانستند که گوینده این قصه (خداوند) نیکوگوی، و صاحب این قصه (یوسف) نیکو روی و مخاطب (رسول گواهی(ص)) نیک خوی است.
مفسری با نثری کهن و ذوق عارفانه درباره «احسن القصص» بودن این سوره می گوید: نیکوتر از بهر آن بود کی یوسف، صدیق وفادار؛ خود او به صبر آموزگار بود؛ و زلیخا، در عشق و درد او بی قرار بود؛ و اندوه و شادی در این قصه بسیار بود؛ و خبر دهنده از او، ملک(خداوند) جبار(توانا) بود؛ فلاجرم، حدیث ایشان نیکوترین احادیث اهل روزگار بود.
داستان یوسف- به شکلی که در قرآن آمده- سراسر نشانه و پند است برای کسانی که گوش شنوا و چشم حقیقت بین و قلب پاک دارند. در لا به لای این داستان، عالی ترین مضامین اخلاقی و تربیتی نهفته است.
داستان یوسف، ما را با شخصیت و سرنوشت دو گروه از انسانها آشنا می کند: گروهی که پرچم ایمان، تقوا و توکل به خدا را به دست گرفته و خود را به دست توانای حق سپرده اند و در همه حال از او طلب فیض دارند و گروهی دیگر که دیو نفس روحشان را به زنجیر کشیده و به خود مقیدشان ساخته است. برده هوای نفس هستند و چشم بسته در وادی برهوت حسد، شهوت و غفلت می تازند. سرنوشت گروه اول، عزت، بزرگی و وصال است و عاقبت گروه دوم، سرافکندگی، خجلت و پشیمانی.
قصه یوسف به گفته «امام محمد غزالی» از آن جهت «احسن القصص» است که اسرار محبت را بازگو می نماید. داستانی است پرشور که نشان می دهد چگونه انسان می تواند عفت و تقوا و فضایل اخلاقی را بر شهوات و هوی و هوسهای خود برتری دهد. به ما می آموزد که چگونه باید نقشه های فریبنده گمشدگان وادی شهوت را بشناسیم و از راه حق منحرف نشویم. زندان و تاریکی و تنهایی را به جان بخریم و قدمی برخلاف اخلاق برنداریم. این داستان شعله امید را در دلها زنده می دارد و فاصله میان «قعر چاه» و «سریر عزت» را کوتاه می سازد. فرجام نیک پرهیزکاران را آشکار می کند و رسوایی و ناکامی خطاکاران را برملا می سازد و لذت عفو و اغماض و خویشتنداری را به نوع بشر می شناساند.
آیة ا... جوادی آملی در کتاب تفسیر موضوعی قرآن کریم آورده است: «روش این داستان سرایی زیباترین روشهاست، زیرا بهترین روش داستان سرایی آن است که انسان را به بهترین زاد آشنا کند و به بهترین مقصد برساند. قرآن آن زاد را تقوا دانسته و آن قولی را که احسن الاقوال است و انسان را به بهترین مقصد می رساند، قول توحید می داند. پس احسن القصص بودن داستان سرایی قرآن برای این است که احسن الزاد را که تقواست به همراه دارد و به احسن الاهداف که توحید است، می رساند.
قرآن که «احسن الحدیث» است، کیفیت داستان سرایی آن نیز بهترین کیفیت متصور بوده، اصل قصه گویی آن به نحو احسن است و این مطلب در همه قصه های قرآنی مشهود است و اختصاص به داستان حضرت یوسف ندارد. پس نمی توان گفت قصه یوسف بهترین قصه هاست، چنانکه قرآن هم آن را احسن قصه ها وصف نکرده است، بلکه کیفیت قصه گویی خدا را به احسن بودن وصف کرده است.
قصه گویی خدا احسن القصص (به فتح قاف) است، نه آنکه قصه یوسف احسن القصص (به کسر قاف) باشد و بین این دو تعبیر فراق وافر است. (تفسیر موضوعی قرآن کریم/ج۷/صص ۳۷ و ۴۷)
حاصل آنکه هم موضوع این داستان، زیباترین است و هم بهره ها و عبرتهای آن. سراسر این قصه پر است از حوادث پرفراز و نشیب، ابتلائات و آزمایشهای سخت و سربلند بیرون آمدن از آن و این ویژگی در زندگی همه انبیا و بزرگان تاریخ وجود داشته است.
این قصه به ما می فهماند که از جمله عوامل سیادت و سروری حضرت یوسف(ع)، ولایت خدا بر بنده مؤمنش، پناه بردن حضرت به خداوند و استعانت از او و خویشتنداری ایشان از گناه بود، زیرا خداوند فرموده است: «من یتق ا... یجعل لهم مخرجا»

وبگردی
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
شبهای داغ مدیترانه !
شبهای داغ مدیترانه ! - «حسن کردمیهن» متهم آمریت حمله به سفارت عربستان به تازگی در کرج، مرکز استان البرز، رستوران راه انداخته است.
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی!
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی! - دو نفر از کسانی که همراه رئیس جمهور در سمنان حضور داشتند در هنگام سخنرانی روحانی رفتار غیر معمولی از خود نشان میدادند.
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما - ظهارات جنجالی لیلا بوشهری و شقایق دلشاد درباره فساد در سینما: چرا دایرکت میدم فالو نمیکنید؟ ساعت یک شب چرا باید زوایای صورت منو ببینن؟
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی!
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی! - بخشی دیگر از برنامه «من و شما» با حضور مسعود فراستی و برخورد توهین آمیز مجری رسانه ملی را می بینید که در رسانه ها باز نشر نشد.
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر - مریم مومن متولد دهه 70 می باشد و حضورش در بانوی عمارت اولین تجربه بازیگری است و به واسطه این سریال وارد دنیای بازیگری شده است . او در کلاس های تئاتر فعالیت داشته است .
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه - گروه تروریستی جیش العدل نخستین تصاویر از حمله به پاسگاه مرزی در میرجاوه ۱۴ مهر امسال را منتشر کرد؛
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».