یکشنبه ۶ اردیبهشت ۱۳۹۴ / Sunday, 26 April, 2015
گل سرخ - گل محمدی

گل سرخ - گل محمدی● تاریخچه گل سرخ:
Rosa در لاتین به معنای گل سرخ می باشد. از آغاز تاریخ، گل سرخ بیش از همه گلها در قلوب بشر جای گرفته و از وقتی که مردم از زیبایی درخشان گل، آگاهی یافته اند، گل سرخ یک سرو گردن از آنها بلند تر بوده است. گل سرخ میراث بزرگی از افسانه و تاریخ را به همراه دارد. این درختچه زیبا، میلیونها سال قبل از بوجود آمدن بشر در روی زمین، زیسته و زیبائی و عطر را در همه جا گسترده است. فسیلهائی که از شکوفه های گل سرخ در آرگون (Oregon)و کولورادو(Colorado)بدست آمده، محتملاً به ۳۵ تا ۷۰ میلیون سال قبل، مربوط بوده است. رزهای خشکیده ای از ۳۰۰ سال قبل ازمیلاد از گورهای مصریان بدست آمده تصور میرود که نشان اولین آشنائی مصریان با گل سرخ باشد. معهذا تحقیقات وسیعتر نشان می دهد که این گل بومی مصر نبوده، بلکه از آسیای صغیر به آنجا آورده شده است. تاریخ افسانه وار گل سرخ طی قرنها توسط هنرمندان، صنعتگران، نویسندگان و درختکاران بوجود آمده که بوسیله این گل زیبا افسون شده اند و شرح فریفتگی شان را برای آیندگان نگه داشته اند تا از آن لذت ببرند. از جمله شاعرانی که افسانه های اساطیری پیرامون گل سرخ در مدایح و ستایشگرها گفته، می توان به اثر اناکرئون (Anaceron) قرن ۶ میلادی شاعر غزل سرای یونانی پی برد و رو نسازد (P.de Ronsard) ۱۵۸۵-۱۵۲۴، شاعر فرانسوی ، فرانسوادومالحرب (F.de Malherbe) ۱۵۵۵-۱۶۴۸ ، شاعر فرانسوی درباره هنری چهارم و لوئی سیزدهم و بالاخره غزلهای سلیمان (Cantiouses des cantiques) را می توان نام برد.
اپوله (Apuless)۱۸۰- ۱۲۵ نویسنده لانتی در داستان خر زرین می گوید، چگونه بصورت آدم در می آید گه گل سرخ می چرد. پیندار (Pindar)۴۳۸-۵۱۸ قبل از میلاد، شاعر غزل سرای یونانی، دیونیزیوس باکوس (Diony sios Bacchus) گل سرخ را به رب النوع شراب یاد گشته است و در روم باستان، گل سرخ مطلقاً وابسته و تقدیم به دیونیزیوس باکوس و ونوس محسوب میگشت، برای مثال عید سالانه دختران شادی که در بهاران برگزار شده است، در این روز که متعلق به ونوس (Venus Erycina) بوده، درباریان کوچه و خیابانها و باغات را با گل سرخ و مورد (Myrtus communis) تزئین می کردند. در میهمانیها جشن گل سرخ می گرفتند و همه جا را با این گل افسونگر می آراستند و از قدحها شربت گل سرخ می نوشیدند، امپراطوران و همسرانشان روی تختخوابهایی از گل سرخ می خوابیدند و در حمامهایشان از عطر گل استفاده می کردند. در تراس ( Thrace) (محلی بین یونان و ترکیه ) گل سرخ به مانند سمبل ویژه اصلی خداوندی بوده است و در دوران تسلط رومیان در آن سرزمین، یکی ازاعیاد دیونیزی باکوس، بنام روزالیا (Rosalia) نام داشت. افسانه هایی که درباره گل سرخ نقل شده، نسبت به سرزمینها، نواحی، عادات و رسوم، فرهنگها و معتقدات مردم زیاد و متنوع است. مسلمانان معتقدند که گل سرخ از قطره عرق جبین پیغمبر بوجود آمده است. بنا به افسانه ای، گل سرخ در بهشت عدن برنگ سفید بوده است و هنگامی که حوا آنها را بوسید رنگشان قرمز شده و تا به حال بدان رنگ باقی مانده است. در افسانه های یونانی آمده است که گل سرخ از چند قطره خون افرودیت، الهه ی زیبائی و عشق که در اثر خار و خس ها ( کیهه کوتی Ronce) جنایتکار مجروح گشته بود، برنگ قرمز در آمده است. همچنین تعریف کرده اند که رنگ گل سرخ بر اثر خون ادونیس(Adonios) خدای زیبائی و جمال فینیقیان است که بوسیله خوک وحشی مجروح گشته و افرودیت او را بصورت گل شقایق نعمائی (Anemone)در آورده است. گل سرخ را یونانیها برای رومیها به ارمغان آورده اند که مجذوب آن شدند و پرورش داده و گلهای خوبی بار آوردند.
در ایام نرون(Neron) استعمال تزئینی گل سرخ در جشنهای رومی به حد دیوانه وار رسیده بوده چنانکه گویند، نرون ۴۰ میلیون سسترس (Sesterce) خرج تهیه گل سرخ برای یک مهمانی گل سرخ برای یک مهمانی کرده بوده بطور کلی هر جائی که مراسم یا جش رومی بطورخصوصی یا عمومی برگزار می شد، مشکل می نمود که گل سرخ جلب توجه نکند. گل سرخ را ۴۰ قرن قبل از میلاد در آسیا روی سکه ها و ۱۶ قرن قبل از میلاد مسیح در اروپا روی گچ بریها و سکه ها نقش می شد. نقش معماری گل رز در بابل و آسور نشان می دهد که این تمدنها، گل سرخ را می شناختند. نسخه های خطی قبلی از پرورش گل سرخ را ملکه گلها می نامیدند. شعراء، تاریخ نویسان، گیاهشناسان یونان باستان احساس خود را از گل سرخ در نوشته هایشان ثبت کرده اند، سافوی شاعره (Sappho) در ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، لقب ملکه گلها برخود نهاد. هومر در ادیسه از گل سرخ در توصیف سپیده دم نام می برد و در ایلیاد به روغن گل سرخ اشاره می کند. شاعر حماسی سرای یونانی نیز فجر سحر گاهی (اورورAurore) را به مانند یک دختر جوان در حال پخش کردن گل سرخ نمایانده است. کلیساهای رومی مسیحی روم با روش استفاده رومیان از گل سرخ مخالفت کرده ولی بزودی آن را به عنوان نشانه تسلی جهت باز ماندگان مرده ها پذیرفت. از آن موقع گل سرخ در مراسم مذهبی ، نقاشی و نشانهای کلیسائی و مجسمه سازی بکار می رود. تابلوی"تولد ونوس"که توسط بوتیچلی (Botticelli) نقاشی شده، افسانه ای را که باز می کند، این است که گل سرخ هنگام ظاهر شده ونوس از دریا در نزدیک جزیره قبرس بوجود آمده تاکید می کند. در قرون وسطی، در باغها و دیرهای انگلستان، گل سرخ را برای مراسم و اجتماعات مذهبی پرورش می دادند، روی شیشه های رنگی پنجره های کلیساها، طرحها، نقشهای گل سرخ به چشم می خورد.
پنجره مشهوری از این نوع در کلیساهای یورک میینستر(York Minster)امت اتحاد خانواده های یورک و لنکاستر(Lncaster) بعد از جنگ زرها است. گل سرخ طلائی کلیسائی روم از قرن چهارده باقی مانده است. رزهای "رزساندی " (Rose-Sunday) بوسیله پاپ متبرک و گاهی به اشخاص که در مذهب کاتولیک به مقام ارجمندی نائل شده اند، سپرده می شود. از اولین روزهای سلحشوری و قهرمانی، گل سرخ به عنوان نشان نجات خانوادگی نیم تاجها، پرچمها و سپرهای شوالیه ها و پادشاهان انگلیس نقش می شد. برخی از خانواده های سلطنتی انگلستان آن را به عنوان نشان اختیار کردند و هنوز هم نشان انگلستان است.گلهای سرخ در عروسیها، مراسم دفن، آئین اعطای نشان های لشکری، عطرسازی و پزشکی بکار می رفت. رسم عاشقان بود که حلقه ای از گل سرخ ترتیب داده، به در خانه زن مورد پسند و علاقه شان می آویختند. در مجموع می توان گفت در دوران قدیم، گل سرخ سمبل عشق، زیبایی و شادی محسوب می گشت. بطوری که در داستانهای کهن و قدیم هندی گل سرخ به منزله دلپذیری، خدای مهر(خورشید ۹ معرفی شده بود. اما پس از پیدایش مسیحیت این سمبل تغییر یافته و مادونا (Madona) مریم مقدس همیشه باکره، در افسانه های ونوس یونان که فراموش شده بود، جانشین گردید. گل سرخ را نشانه پاکیزگی معرفی گردید و ماه ششم تقویم حیوانی، سنبله را به ماه مریم باکره تبدیل کردند که برابر ماه مه میلادی یا اردیبهشت شمسی است و در آغاز نیز ماه گل سرخ می گفتند. در ایتالیا به عید بهاره پانته کوت (Pantecote) که نزد یهودیان تحت عنوان روزی است که خداوند قوانین یهود را بر موسی پیامبر انسان نازل کرده است که به آن عید الخمسین (عید انعصره) است. مدتها به نام پاسکو آروزاتا (Pasqua rosata) شهرت داشت و بزرگان دینی مسیحیان، گل سرخ رزین را تغییر نام دادند و هم اکنون نیز زنان عابد و مقدسه ای مسیحی میوه های خشک و قرمز گل سرخ را به نخ کشیده، همانند تسبیح با آن عبادت می کنند که روزیه (Rosaire) یا تسبیح دانه درشت گل سرخ نامید. به تدریج گل سرخ ارزش و مقام خدائی دیرینه ای را از دست داده و از آن در مراسم تشییع جنازه ها بیشتر استفاده می کنند و حتی در برخی نقاط آن را روی گوره های می کارند و چه بسا در برخی از نوشته ها از ارتباط گل سرخ و برگ سخن به میان آورده شده است.
به عنوان مثال، در یک داستان افسانه ای ایرلندی که اشاره دارد به ... اگر بیماری در خواب بیند گل سرخ را همراه می برد، نشانه آن است اجلش فرا رسیده و خواهد مرد. در قرون وسطی، اروپائیان گلهای بوته گل سرخ وحشی یا نسترن را شوم و نحس و شیطانی می پنداشتند. شاید این کج اندیشی از نوشنه ای مولنتوف (Mullenthof)از داستان Sehlewing ناشی شده باشد که می گوید ...شیطان می خواست به آسمانها دست یابد برای به ثمر رسیدن این مقصود، نردبانی از ساقه های نسترن ساخت و از آن نردبان شروع به بالا رفتن کرد، ولی خداوند مانع گردید و نردبان پاره شده و با سر به زمین سقوط کرد و تیغهای گل بدنش را مجروح ساخت.
● پیدایش و توسعه رز:
اروپا تا اوائل قرن ۱۲ میلادی گل سرخ را نمی شناخت و در آن هنگام بود که جنگجویان صلیبی آن را از سوریه امروزی به اروپا انتقال دادند و در آن زمان به این بوته گل شام می گفتند. نهالهائی از این گل به اروپا رفت و نام گل گال به آنها نهادند. رنگ این گل در آن زمان قرمز روشن بود اما گل دیگری به نام گل دمشق که رنگ مخملی و عطری دلپذیر داشت نیز به اروپا انتقال یافت که تا آن هنگام چنین رایحه ای دل انگیز در اروپا به مشام نرسیده بوده و تا به امروز این گل به نام داماسک رز یا گل سرخ دمشقی شهرت دارد. رزهای بورین با گل محمدی (Rosa damascena) وRosa gallica و سایر رزها، پیوند داده شدند تا خانواده بزرگی از رزها به نام دو رگه یا پیوندهای دائمی نیز به نوبه خود با رز چای (Tea) یا رز ادراتا(Rosa odorata) پیوند داده شدند تا هیبریدهای دائمی نیز به وجود آمد. اولین دو رگه های چای فرانسه نام دارد که به سال ۱۸۷۶ در فرانسه به دست آمد. نخستین دو رگیری چای، گلهای زرد خالص ندادند. تا در سال ۱۹۰۰ میلادی ژوزف پرند دوشه (Joseph pernet Doucher)نخستین گل کاملاً زرد خالص، را وارد بازار کرد. این کارشناسان موفق شدند با پیوند زدن گلها به یکدیگر، صدها بلکه هزارها گل را به رنگهای متفاوت و به نامهای و کد های معین را روانه بازارکنند. اوایل قرن نوزدهم میلادی، در واقع آغاز پیدایش علاقه مندی عمومی برای پرورش گل سرخ، علاوه بر جنبه های زینتی، به منظور های صنعتی و داروئی می باشد. فعالیت زیاد در این زمینه در فرانسه صورت پذیرفت و مشوق این کار امپراطریس ژوزقین (Empress josephne) آماتور بزرگ پرورش گل رز بود.
اندکی بعد از سال ۱۸۰۰، امپراطریس دوستاران رز را به باغهای خود در مالمزون (Malmaison) دعوت کرد و با کمک آنها کلکسیونی بالغ بر ۲۵۶ نوع رزجمع آوری نمود. امپراطریس گروهی از هنرمندان را نیز برای یادداشت، شکل و رنگ رزهایش فرا خواند، در میان این اشخاص یکی، رافائل گلها پ-ژ-ردونه (P.J.Redoute) بود که بعدا نقاشیهای آبرنگ، وی در سه مجله تحت عنوتن رزها (Les Roses) ۱۸۱۷-۱۸۲۴ منتشر گردید. اکنون علاقه مندان تابلوها یا نسخه های آنها را به عنوان گنجینه های با ارزشی مورد ملاحظه و بررسی قرار می دهند. علاقه بیشتر به پرورش رز موجب پیوند زدن، گردید و انواع جدید از آن، بوجود آمد و اکنون نیز این انواع وجود دارد. در سال ۱۸۲۹، نام ۲۰۰۰ نوع در کاتاوگ آن زمان نوشته شده بود. در حدود ۱۶۰۰ نوع رز نام برده که از ۱۸۱۵ تا کنون بوجود آمده و از بین رفته است. گل سرخ امروز با رزهای قرنهای گذشته خیلی متفاوت اند. آنها در رنگ، شکل، بو، طول مدت گل دهی با اجداد خود بواسطه هیبریدهای انجام گرفته، فرق دارند. در اوایل سال ۱۸۰۰، تمام رزها، فقط در تابستان گل می دادند به غیر از رزمانتلی چینی (Monthly) که در پاییز نیز گل می دادند. با رونق گرفتن کشت گل رز در سراسراروپا، نمایشگاههای مخصوص گل ترتیب داده شد ولی ازهمه بالاتر فستیوال گل در ژنومی باشد. که در هر سال در سراسر دنیا برگزار می شود و بی نظیر است.
حتی گروهی از افراد با سلیقه و ذوق آن را در ردیف مراسم برگزاری جوایز اسکاردر هالیوود می دانند. از طرفی، نمایشگاه گل سرخ منحصر به ژنو نبوده، بلکه در اقصی نقاط جهان بر پا می گردد، مانند وست بروک پارک (هلند) پارک دلی در مادرید "سن" در دوبلین پایتخت ایرلند، دورتموند در آلمان و غیره، در سال ۱۹۸۷ یک مسابقه بزرگ رقابت انگیز با شرکت هزاران علاقمند به رز درشهر پاریس با حدود ۴۰۰ نوع گل مختلف به معرض نمایش درآمد و در واقع بهشتی از گل، عطر و رایحه مطبوع مشام بینندگان را معطر ساخت. یک نوع گل که پیوندی از چندین نوع گل رز بود به عنوان > تعلق گرفت. گل او که پیوندی از چند گل بئد به نام ( شری میدلنو) شهرت یافت. پدر این شخص، گلی را ابداع کرد به نام گل صلح (Pease) اشتهار پیدا کرده است. اما با توتیکه برنده بهترین گلها شد، یک خانم ایرلندی بود و جایزه بزرگترین گل به یک گلخانه انگلیسی تعلق گرفت و هرمان کورس جایزه کوچکترین گل و خانواده پل سن دانمارکی جایزه معطر ترین گل را به خود اختصاص دادند.
● خواستگاه و انتشار جغرافیائی گل سرخ:
گل سرخ یکی از پنج پایه اصلی رز در دنیا است. منشأ اصلی این گل آسیای جنوب شرقی و ایران گزارش شده است. امروزه در تمام نقاط دنیا کشت می گردد و قسمت اعظم گل سرخ از کشورهای بالکان، فرانسه، ترکیه، مراکش و ایران تولید و صادر می گردد. کشت و کارآن در ایران، در زمانهای پیش متداول بوده است. درسالهای اخیر محصول گل بریده یکی از محصولات عمده باغبانی کشور به شمار می آید و این محصول در تمام فصول به بازار عرضه می شود.
● شرایط کشت گل سرخ:
گل سرخ در آب و هوای سرد کوهستانی می روید، ارتفاع بوته آن بین ۵۰ تا ۱۵۰ سانتی متر است و در خاک رس شنی پرورش داده می شود، اگر چه انواع دیگر خاک ها هم مناسب گل سرخ است ولی خاک رس شنی با توجه به مواد معدنی آن برای این کار مناسب تر است، رنگ گل سرخ همانطور که از اسمش پیداست سرخ است هرچه گلبرگهای آن سرخ تر باشد، بهتر و برای گلابگیری مناسب تر است.
گل سرخ بعد از دو سال از کاشت اولیه آن گل می دهد و این گل دادن معمولاً بین سه تا چهار سال ادامه پیدا می کند. بعد از چهار سال بوته آن از شاخه اصلی بریده می شود تا دوباره سه تا چهارسال گل بدهد، بعد از این مرحله هم هنگامی که بوته ها ریشه کن شد، از طریق تکثیر به روش قلمه زدن زیاد می شود، با توجه به خاک، آب و هوا، رطوبت، تکثیر، رنگ و بو و تعداد گلبرگ ها می توان مرغوب ترین گلها را در قمصر کاشان و بعد نیاسر و آزران و کامو و جوشقان پیدا کرد.
● موارد استفاده گل سرخ :
گل سرخ، مظهر محبت است و زیبائی، عطر دل انگیز آن از دوران باستان آن را ستوده اند و حکمای یونان مصارف فراوانی ( مخصوصا در عطر سازی و پزشکی ) برای آن ذکر کرده اند و در طب شرق جایگاه ویژه ای داردگل محمدی که در واقع گل سرخ پرپر، صورتی رنگ مظهر زیبائی و جمال طبیعت به شمار می آید گویند پیامبر اسلام به عطر گل سرخ علاقه وافر داشتند و آن را زیاد استعمال می فرمودند اکنون نیز عطر و گلابی که از گل سرخ تهیه می کنند، در مجالسی با ختم صلوات مصرف می کنند. عمده قسمتهای مورد استفاده این گیاه گلها و میوه های آن می باشد. گلبرگها و میوه های گل سرخ، کمی قابض بوده و از این رو آن را به عنوان داروی قابض ملایم به کار می برند. دانشمندان انگلیسی در حین جنگ جهانی دوم متوجه شدند که میوه های گل رز، به عنوان منابع بسیار غنی از ویتامین ث به شمار می آید، به طوری که سه عدد میوه متوسط گل سرخ به اندازه یک پرتغال معمولاً ویتامین ث دارد.
روی همین اصل از قدیم در روستاهای مناطق معتدل ایران، از میوه گل سرخ و نسترن، آش، شربت و ترشی درست می کردند و یا نوعی ازآن که در مازندران « کلیک » ودر آذربایجان «گلدیک » می گویند و بعد از ریختن گلبرگها رنگشان قرمز روشن و نرم می باشد به شکل خام نیز مصرف می گردد. از گلبرگهای گل محمدی در نواحی غربی و شمال کشور، مربا و شربت درست می کنند که به علت داشتن املاح ملین و مفید است. میوه های گل رز حاوی اسید اسکوربیک به مقادیر ۵/۰ تا ۷/۱ درصد می باشد ولی مقدار ویتامین موجود در آن بستگی تام به منشاء گیاهی، محل کشت، آب و هوای منطقه، زمان جمع آوری و طریقه خشک شدن محصول دارد.
● تاریخچه گل در قمصر کاشان:
حدود هفتصد سال پیش، یورش ناجوانمردانه قوم مغول به استان فارس و ویرانی اکثر شهرهای آن توسط سربازان چنگیز و بروز ناامنی در فارس، باعث شد که گلکاران و کشاورزان گل سرخ در پی یافتن مکانی باشند تا از هجوم مغولان در امان بمانند. گروهی به خراسان، عده ای به همدان و تعدادی بسمت کاشان حرکت کردند و در چند نقطه اطراف کاشان سکنی گزیدند و به پرورش گل سرخ پرداختند.
چندی نگذشت که کشت گل محمدی و متعاقب آن صنعت و مراسم سنتی گلابگیری در کاشان رواج پیدا کرد. دشت های گل سرخ در اطراف کاشان به طور پراکنده وجود ندارد بلکه می توان نوار پهنی از آن را کیلومتر ها از دامنه کوه های کرکس، از «آزران» و «کامو» گرفته تا «نیاسر» و «دلیجان» و «برزک» و «قمصر» و «قهرود» مشاهده کرد، اگر چه پیشکسوتان گل و گلاب گیری می گویند: «گل سرخ از قمصر به دیگر روستاهای اطراف رفته است.»
برآوردها نشان می دهد سالیانه بیش از ۷۰۰ تن گل سرخ در کاشان تولید می شود که نیاسر کاشان با ۵۰۰ هکتار زمین زیرکشت حدود ۲۵۰ تن گل سرخ بدست می آید، روستاهای سده و برزک با ۳۰۰ هکتار زمین زیرکشت، ۱۵۰ تن گل سرخ، جوشقان با ۱۵۰ هکتار زمین ۸۰ تن، قمصر با ۵۰ هکتار ۲۵ تن و دیگر روستاها سالانه چندتن گل سرخ تولید می کنند. با مرور تاریخ متوجه می شویم که گل سرخ، گل بومی منطقه زرقان فارس، شهر گلستان و بوستان است که به قمصر آمده است.
● کلیاتی پیرامون گل محمدی:
▪ درباره گل محمدی:
رزها درختچه‌هایی از خانواده گل سرخ (Rosaceae) می‌باشند. این خانواده متجاوز از ۲۰۰۰ گونه و حدود ۱۰۰ جنس را در بر می‌گیرد.
گل محمدی یا گل گلاب با نام علمی Rosa damasena درختچه‌ای است خزدار (Decideous) و شاید بندرت در بین آنها همیشه سبز (Evergreen) یافت شود.
جنس Rosa دارای ۲۵۰ گونه بوده که مهمترین آنها به غیر از گل محمدی از نظر تهیه اسانس و گلاب عبارتند از :R.centrifolia و R.alba و R.moschata (نسترن) و R.caninal و (گل سرخ) R.galica. عدد پایه کروموزومی کلیه رزها ۱۴=n۲ است. رزهای اهلی جهان اکثراً اکتاپلوئید هستند و ۵۶= n۸ کروموزوم دارند. گل محمدی از اواخر قرن شانزدهم از آسیای صغیر و به احتمال زیاد از دمشق به اروپا برده شده است. این درختچه تولید گلهای بسیار معطر می‌نماید که خاصیت دارویی دارد.
گل محمدی در بیشتر مناطق و استانهای کشور به خصوص آذربایجان، اصفهان، مرکزی، کرمان، فارس، چهارمحال و بختیاری، همدان، سمنان،‌ گنبد و گرگان و یزد سابقه کشت دارد و از آن گل خشک، گلاب و اسانس تهیه می‌شود که مصارف خوراکی، دارویی و عطرسازی دارند.
بر اساس آخرین اطلاعات حدود ۲۵۰۰ هکتار به کشت گل محمدی اختصاص دارد و حدود ۱۳۵۰ تن گل تر و ۱۹۰ تن گل خشک، ۱۳۵۰ تن گلاب و حدود ۲۰۰ کیلوگرم اسانس از آن استحصال می‌شود. اسانس گل محمدی، بی رنگ، زرد و یا سبز رنگ است و در ۲۰ درجه سانتیگراد حالت روان دارد و در ۱۲ درجه سانتیگراد منجمد میگردد و کریستال میشود.
با توجه به وضعیت اکولوژیکی کشور ما در بسیاری از زمینهای درجه ۲ و ۳ اقدام به کشت و کار گل محمدی می‌شود.
● مشخصات گیاهشناسی گل محمدی:
گل محمدی درختچه‌ای دارای شاخه‌های گل دهنده تیغ دار، استوانه‌ای شکل، بدون شیار و دارای برگهای مرکب شانه‌ای که دارای ۵-۳ برگچه متقابل دندانه‌دار می‌باشد. رگبرگهای پشت برگ مشخص و بهم رفته، برگچه چرمی و بیضی شکل، نوک تیز به طول ۵-۳ سانتی متر، و روی برگها صاف و سبز و پشت آنها سبز کمرنگ و دمبرگهایش خزی و نمدی است و با کرکهای غده‌ای پوشیده شده و تا انتهای جام گل کشیده شده است.
گلها به شکل صورتی خوشرنگ با ۳۲ گلبرگ صورتی مشابه و یکدست که در اوائل صبح شروع به ظاهر شدن می‌نمایند. کاسبرگها به تعداد ۵ عدد که حداقل سه تای آنها دارای زوائد بزرگی در لبه‌ها هستند. پرچم‌ها زرد رنگ به تعداد ۱۰۰ عدد در ترکیب گل وجود دارند. میوه آن پس از ریزش گلبرگها گوشتی گرد و یا تخم مرغی به طول ۵/۱ سانتی متر که در داخل برجستگی کوزه‌ای شکل زیر گلبرگها قرار دارند.
زمان باز شدن گلها در اوائل اردیبهشت تا اوائل تیرماه می‌باشد. و در هر منطقه مدت زمان باز شدن گلها ۳۰-۲۰ روز طول می‌کشد. دوام گل حداکثر یک روز بوده و بعد از آن رنگ صورتی خوشرنگ گلبرگها به سفید می‌گراید و با اندک نسیمی گلبرگها پرپر شده و می‌ریزند. لذا توصیه می‌شود که گلها در اوائل صبح و حتی قبل از طلوع آفتاب برداشت شوند تا از پر پر شدن آنها جلوگیری شود و همچنین درصد مواد مؤثره آن حفظ شود.
● تکثیر گل محمدی (عملیات کشت):
تکثیر این گیاه از طریق پاجوش، قلمه و تقسیم بوته می‌باشد. عملیات تکثیر در مرحله خواب و استراحت گیاه صورت می‌گیرد. عمده‌ترین روش تکثیر از طریق پاجوشهای ریشه‌دار صورت می‌گیرد بدین ترتیب که پاجوشهای ریشه‌دار را از پایه مادری جدا کرده و پس از آماده‌سازی زمین آن را در زمین اصلی به فاصله ۴*۳ متر کشت می‌نماییم و بعد از کشت باید بلافاصله آبیاری شود.
عملیات کشت در دو فصل صورت می‌گیرد. یک مرحله اواخر پاییز بعد از خزان کردن پایه‌های مادری و یک مرحله هم در بهار قبل از بیدار شدن پایه مادری.
کشت پاییزه بر کشت بهاره برتری دارد. زیرا امکان استفاده از نزولات جوی را بیشتر و استقرار بهتر نهالها را باعث شده و خطر گرمای بهار را در عدم استقرار نهالها کاهش می‌دهد.
● برداشت گل محمدی:
برداشت گل محمدی معمولاً در صبح زود و با تعداد کارگر زیاد شروع می‌شود. قسمت برداشت شده گلبرگها، نهج و قسمتی از دمبرگ می‌باشد. یک کارگر بطور متوسط روزانه ۳۰-۲۵ کیلوگرم می‌تواند گل برداشت نماید. میزان گل تولید شده در هکتار ۳۵۰۰ کیلوگرم می‌باشد.
از تقطیر با آب گل محمدی گلاب و اسانس (عطر) استحصال می‌شود. گلاب حاصل جهت شستشوی اماکن متبرکه، شیرینی‌سازی، مرباجات و از اسانس آن در صنایع داروسازی و غذایی استفاده می شود. اسانس آن دارای اثرات ضد ویروسی و باکتری، ‌ضد اسپاسم، آنتی سپتیک و آرام بخش می باشد.
مواد اصلی تشکیل دهنده اسانس گل محمدی عبارتند از:
سیترنلول ۵۵-۳۴%،‌گرانتول ۴۰-۳۰%،‌ استاروپنین ۲۶-۲۲%، و فنیل اتانول ۳-۵/۱%
● درباره گلابگیری, تهیه اسانس و عرقیات:
▪ گلابگیری در ایران:
در حال حاضر در نقاط مختلف ایران با استفاده از روشهای سنتی گلاب می‌گیرند ولی مرکز اصلی تولید عطر و گلاب، کاشان و میمند فارس می‌باشد.
چون هدف از تقطیر گل در ایران تهیه گلاب می‌باشد عطر یک تولید جنبی بشمار می‌آید. میزان تولید گل در منطقه کاشان حدود ۳ هزار تن می‌باشد که در سطح بیش از ششصد هکتار کاشته شده است. نوع گل سرخ کاشان Rosa damascena است که از مرغوبترین نوع رز به شمار می‌رود و بصورت گلستانهای زیبا در دامنه کوههای کرکس ایجاد گردیده است.
دستگاههای گلابگیری سنتی همان دستگاههای قدیمی است و از یک دیگ با ظرفیت حداکثر سی کیلو و یک پارچ و دو عدد نیچه تشکیل می‌گردد. این دستگاهها حدود ۴۰۰ تن گل را به گلاب و عطر تبدیل می‌کنند. علاوه بر این ۳ کارخانه نیز با استفاده از روش بخار در حومه کاشان احداث گردیده که جمعاً حدود ۱۶۰۰ تن گل را مصرف می‌نمایند.
در فارس تهیه گلاب و عرقیات رواج داشته و نحوه کار آنها کمی با کاشان تفاوت دارد و از دقت و ظرافت کمتری برخوردار می‌باشد. در فارس گل سرخ بصورت دیم در دامنه کوهها وجوددارد که توسط روستائیان چیده شده و به گلابگیران فروخته می‌شود. میزان تولید گل در فارس بستگی به مصرف گلابگیران دارد و منابع تولید آن بسیار وسیع است. گلابگیری بیشتر توسط گلابگیران سنتی انجام می‌گیرد و اخیراً نیز کارخانه‌ای احداث گردیده است. گلاب، عطر و عرقیات تولیدی این مناطق ضمن تأمین نیاز داخلی به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌گردد.
● درباره گلاب و اسانس:
همزمان با بهار و ماههای اردیبهشت و خرداد، گلهای محمدی با عطری دل انگیز محیط پیرامون را عطر آگین می کنند. در این زمان کارگاههای سنتی و صنعتی مختلف گلابگیری در اقصی نقاط، با وسایل تقطیر، گلها را هر روز صبح زود، قبل از باز شدن کامل غنچه، چیده و به همراه بخار آب در دیگهای مختلف، تقطیر می نماید. اسانس حاصله که در قسمت فوقانی پارچه جمع آوری شده، تجمع می یابد را جدا و پس از آبگیری در درون شیشه های در بسته، دور از نور نگهداری می کنند، اسانس را در ظروفی که اطراف آن توسط نمد پوشیده شده است، عرضه می نمایند، آب باقیمانده حاصل از عمل تقطیر را به عنوان به مصارف مختلف می رساند. از هر ۳۰۰۰ کیلوگرم، حدود یک کیلو اسانس به دست می آید.
اسانس رز یکی از عطرهای بسیار معروف می باشد که به طور وسیع در عطر سازی و سایر فراورده ها ی آرایشی(پودر دندان و انواع پمادها) به عنوان خوشبو کننده به کار می رود. قسمت اعظم اسانس گل محمدی در گلاب، به عنوان تقویت کننده قلب و تهیه شربت مصرف می شود. کشورهای بالکان، فرانسه، ترکیه، مراکش، اسپانیا و ایران تولید می شود. براورد قابل قبول مصرف میکرو گرم به ازاء هر کیلو وزن بدن برای ستیرال ژرانیل استات، سیترونلول، لینالیل، استات بر حسب سیترال می باشد.
● صنعت کلابگیری:
ایران باستان، از دوران های بسیار گذشته، به صنعت گلابگیری اشتهار داشته و این کشور مرکز اصلی گل سرخ و گیاهان معطر به شمار می رفته است. بیشترین کارگاههای تولید گلاب در میمند و فیروزآباد فارس بوده است. حمله مغولان همراه با نابودی همه چیز، این صنعت را نیز دچار رکورد نمود، به طوری که از آن تاریخ تا کنون این صنعت رواج قبلی خود را باز نیافته است. هنر گلابگیری در قرن دهم میلادی توسط اعراب به اروپا شد و اولین کشور اروپائی که این هنر را در خدمت گرفت، اسپانیا بود. عطر و گلاب گل سرخ ایران به علت شرایط مناسب آب و هوائی، از مرغوبیت خاصی برخوردار است. به جهت اینکه به مقدار کم تولید و بیشتر در داخل کشور مصرف می شود. از شهرت جهانی برخوردار است. اکثر کشورهای عربی حوضه خلیج فارس، انواع مختلف عرقیات وگلاب را از ایران تهیه می کنند.
● آب مقطر ( گلاب ) گل سرخ:
آب مقطر حاصل از تقطیر گل سرخ را گلاب می نامند. تفاوت گلاب ایران با سایر کشورها در این است که گلاب ایران در واقع از تقطیر گلهای تازه محمدی با آب مقطر تهیه می شود، در صورتیکه گلاب سایر کشورها، از طریق حل کردن اسانس گل محمدی در آب مقطر به دست می آورند. هنگامی که آب مقطر گل سرخ به طریقه مصنوعی تهیه شود. ژرانیول با درصد زیادی در آب حل شده، ولی استرها روی صافی باقی می مانند. به عبارت دیگر، یکی از مشخصات گل سرخ حضور هیدروکربنهای دارای ۱۵ تا ۲۲ اتم کربن است که نسبت ۹/۲۲ درصد در آن موجود هستند. این هیدروکربنها (استرها) به مقدار زیاد در هنگام تهیه آب مقطر به روش مصنوعی توسط صافی گرفته شده و به هدر می رود.
● گلاب قوی (Stronger rosewater):
محلول اشباع شده استاندارد خوشبو از گلهای محمدی که از تقطیر گلهای تازه با آب و جدا ساختن اسانسهای اضافی از قسمت آب زلال حاصل از تقطیر به دست می آید. برای اینکه بوی معطر آن حفظ شود، بهتر است که آن را در ظرفهائی که مقداری هوای تازه اضافی در بالای آن است، نگهداری نمود، به این نوع گلاب، اصطلاحاً گلاب قوی گویند، این آب مقطر جزء محصولات ثانوی اسانس گل سرخ است و آن را با هم حجم خود آب مقطر ساده مخلوط می کنند و آب مقطر معمولی گل سرخ را گلاب سه برابر (Triple Rosewater) به دست می آورند.گلاب تجاری رقیق نشده، به وسیله تقطیر گلهای تازه گل محمدی حاصل می شود و محلول آبی اشباع شده از اسانسهای حاصل می گردد، آب باقیمانده حاصل از تقطیر گلهای محمدی که به گلاب مشهور است را یا به همین صورت به مصرف می رساند یا اینکه برای تقطیر مجدد گلبرگهای تازه (به جای آب مقطر) به کار می برند.
فهرست منابع:
- مقالات دکتر بخردی : شرکت باریج اسانس کاشان, ۱۳۸۳.
- سایت جامع گل و گلاب ایران به آدرس: :www.kashanrose.com – سایت ملی شهر قمصر به آدرس: www.qamsar.com - سایت گل و گلاب به آدرس: www.gologolab.com - مقاله آقایان سعید ملک و سعید دوازده امامی: اعضاء هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان,۱۳۸۱.
- مقاله آقای احسان درستکار: مدیر جهاد کشاورزی شهرستان کاشان, ۱۳۸۱.
- سید رضا طبایی عقدایی، محمد باقر رضایی، مریم جبلی: موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور, ۱۳۸۳.
- گزارش از محمدرضا باباقربانی: خبرنگار کیهان در کاشان:
http://www.kayhannews.ir/۸۳۰۲۳۱/۱۱.htm#other۱۱۰۱
- مهندس حسین حجازی : مدیریت شرکت باریج اسانس کاشان, ۱۳۸۲.
- دکتر حسین بتولی : محقق مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان,۱۳۸۴.
- محمود فتاح الجنان: رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان,۱۳۸۲.
- دانشگاه علوم پزشکی کاشان,۱۳۸۳.
منبع : کلوب

مطالب مرتبط
وبگردی
نقاشی یکی از هواداران مهناز افشار / تصاویر - سلفی نیکی کریمی در خیابان ولیعصر. سلفی حامد کمیلی در اتاق گریم که خبر از یک کار جدید میدهد. پوستر تور آمریکایی کنسرت بنیامین. میترا حجار در پشت صحنه تئاتری با هنرنمایی لادن مستوفی. و عکس هنری آزاده ریاضی بازیگر کهنه کار سریال‌های ایرانی.
متن خوانی ترلان پروانه / فیلم - برنامه ۱۰۴۷ رادیو هفت. متن خوانی ترلان پروانه و سکوت سرد با صدای رحیم نیکرو
فیلم خارج کردن جنین از مغز یک زن ! - زنی برای خارج کردن یک تومور از مغزش تحت عمل جراحی قرار گرفت، اما پس از عمل با واقعیت شگفت انگیزی مواجه شد. در مغز او به جای یک تومور با جنین دوقلوی او مواجه شدند، که مو، دندان و استخوان داشت !
فیلم حمله خانزاده به هوادار پرسپولیس در قطر - در این فیلم بازیکنان پرسپولیس مشغول خروج از ورزشگاه و سوار شدن به اتوبوس هستند که هواداران خطاب به بازیکنان چیزهایی می‌گویند که در یک نمایش ضعیف با ۳ گل مغلوب لخویا شده‌اند.
کشته تصادف پورشه نوه آیت الله / عکس - پسرجوانی که کنار پریوش اکبرزاده درتصادف پورشه کشته شد محمدحسين ربانی نوه آیت‌الله ربانی شیرازی بود.
آزاده نامداری: چرا آن عکس را منتشر کردم؟ - پس از حواشی بسیاری که پیرامون جدایی آزاده نامداری و فرزاد حسنی پیش آمد، آزاده نامداری عکسی از خود در اینستاگرام منتشر کرد که جنجالهای تازه ای را به دنبال ...
رونی کلمن قهرمان بدنسازی جهان در گلزار شهدا ! - رونی کلمن قهرمان بدنسازی جهان پس از حضور در ایران صبح امروز پنج شنبه در گلزار شهدای بهشت زهرا (س) حضور یافت.
فیلم اعترافات یزدان‌پناه درباره آقازاده معروف - در سال ۹۲ و آنهم در ایام رسیدگی به پرونده کرسنت در لاهه و درست هنگامی که قرار بود با شهادت در دادگاه گره کور این پرونده عیله ایران را باز کند،خبر ناپدید شدنش همه را شوکه کرد. او عباس یزدان‌پناه است.
تراژدی پریوش اکبرزاده کشته تصادف پورشه - مشتی مردم پست و رذل ریختند در صفحه یک دختر جوان مرده ، و تمام عقده‌های خود را بر یک مرده خالی میکنند!! فحاشی‌های غیرقابل باور! یعنی بد فحش نمیدهند که!! وحشیانه فحش میدهند!! سمفونی عقده و کینه و حقارت و رذالت و پستی است. اوج حماقت و بلاهت را به نمایش گذاشته‌اند.
گزارشی از جدیدترین بیزنس علی دایی و برادرانش - علی دایی ستاره فوتبال ایران و جهان که بعد از کنار گذاشتن فوتبال روزهای آرامی را تجربه می کند، در تازه ترین تجربه بیزنسی خود با برادرانش محمد و بهزاد دایی، سفره خانه و فست فودی مجلل در خیابان امیرآباد تهران افتتاح کرده‌اند.
سحر قریشی مدل صورت و لوازم آرایش ! / تصاویر - تصاویری که این روزها چهرها به همراه سگهایشان از خود در فضای مجازی منتشر میکنند. و همچنین عکس آتلیه‌ای رضا رویگری و همسرش. آرش نوذری و عکسی از کاراکتر خویش در سریال در حاشیه.
فیلم لحظه تصادف مرگبار قهرمان اتومبیلرانی ایران - متأسفانه خودرو " بی ام و" قبل از تصادف، در بزرگراه همت با سرعت 176 کیلومتر در حرکت بود. این خودرو در ساعت 36 دقیقه بامداد، با سرعت بالا از باند کندرو حرکت می‌کرد که به علت تغییر مسیر ناگهانی، با گاردریل باند سرعت برخورد کرد.
پورشه پسر امیر قلعه نویی بعد از تصادف با درخت - یک دستگاه پورشه که قبلا متعلق به پسر امیر قلعه نویی بود با درخت برخورد کرد و یکی از سرنشینان آن در دم فوت شد.
لیلا اوتادی با تیپ جدید در اینستاگرام / تصاویر - با آخرین تصاویر از الهام پاوه نژاد، بهنوش بختیاری، رضا یزدانی، مونا فرجاد، روناک یونسی، ... و همچنین سلفی نرگس محمدی با گلشید بحرایی گریمور معروف.
زیباترین زن خلبان جهان در افغانستان / تصاویر - روزنامه عامه پسند بیلد در آلمان در اقدامی تازه تصاویری از یک زن خلبان افغان به نام نیلوفررحمانی منتشر کرده و از وی به عنوان زیباترین خلبان زن جهان یاد کرده است.
فیلم یک عروسی در میان جواهر و طلا ! - عبدالمالک هم زن گرفت ! شاهزاده برونئی ۳۱ ساله با همسر ۲۲ ساله اش پیمان ازدواجی در قصر ۱۷۸۸ اتاقی بستند. تمام لباس عروس و داماد از نگین و جواهر بود.
پشت پرده حذف «در حاشیه» از آنتن سیما - زمانی که مهران مدیری پس از سال‌ها دوری از تلویزیون جمهوری اسلامی ایران به این رسانه بازگشت، خیلی‌ها انتظار همه‌چیز را داشتند، جز یک شکست تمام‌عیار.
فیلم/ معاون صدام به هلاکت رسید - گروه مقاومت عراقی عصائب اهل حق، پس از کشتن عزت الدوری، معاون صدام، اسلحه وی را به مظلومان عراق هدیه کرد.
وزیر امور خارجه استرالیا با کلاه در تهران / تصاویر - وزیر امور خارجه استرالیا قرار است در دیدار با مقامات کشورمان درباره مساله مهاجرت غیر قانونی برخی اتباع ایرانی به استرالیا رایزنی کند. استرالیا از ایران می خواهد برخی مهاجران غیر قانونی را که دولت کانبرا به آنها ویزای ورود به استرالیا نداده به ایران پذیرش کند.
چهره جدید افسانه بایگان / تصاویر اینستاگرامی - سلفی‌ها و پشت صحنه سریالها و فیلمهای جدید که به شبکه‌های اجتماعی ارسال شده است.
پربازدیدها
آیت الله هاشمی: ایران مزاحم هیچ کشوری نیست / عربستانی‌ها در آغاز کار دولت جدید، مسیر بدی را انتخاب کرده‌اند - وی با تشکر از ابراز احساسات همیشگی کارگران نسبت به انقلاب اسلامی و مسؤولان آن، خطاب به مسؤولان کارگری در کشور گفت: قدر این گنج‌های رنج کشیده را بدانید.
حمایت همه جانبه در کفه ترازوی رضازاده سنگینی می‌کند/ وزنه‌ شغل خود را ماهرانه مهار می‌کند؟ - سریال تکراری عدم حضور همزمان در شورا و فدراسیون بارها از ساعی و دنیا مالی تا رضا زاده بازپخش شده است و اما وزنه سنگین حمایت همه جانبه در کفه ترازوی رضازاده برای حضور همزمان به صراحت به چشم می‌خورد.
دولت با تصمیمات من در آوردی فقط هزینه هدر می دهد - کسانی که سفر خارجی می کنند همه از تمکن مالی برخوردار نیستند، خیلی از این افراد بیمار هستند، خیلی از این افراد کارگر یا دانشجو هستند. برای مثال در استان فارس بیشترین تعداد کارگران در دبی وجود دارد.
عصبانیت کریم باقری از صادقیان (گزارش تصویری) - بازیکن پرحاشیه پرسپولیس در حاشیه بازی تیمش برابر سایپا جنجال آفرید.
عارف: برخورد چماقی باید کنار گذاشنه شود - گروه سیاسی: عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در مراسم آیین افتتاح انجمن فرهنگ وسیاست دانشگاه امیرکبیر با اشاره به انتخابات سال جاری گفت:...
تعریف و تمجید علی مطهری از فیلم «ایران برگر» - «علی مطهری» درباره فیلم در حال اکران «ایران برگر» گفت: مواردی که فیلم «ایران برگر» بیان می‌کند و به تصویر کشیده است؛ نمونه کمرنگ‌تر آن در جامعه ما وجود دارد ...
برانکو: نیاز داریم تمرکز بین بازیکنان را تقویت کنیم/ بازیکنانم جنگ آوری و میل به برد خود را نشان دادند - سرمربی تیم فوتبال پرسپولیس گفت: مدافع سایپا باید اخراج می‌شد چون روی طارمی خطایی کرد که مهاجم ما در موقعیت تک به تک قرار می‌گرفت
تیموریان: تراکتورسازی دنبال قهرمانی نیست، قهرمانی دنبال تراکتورسازی است/ می‌خواهم فوتبالم را در خارج از ایران ادامه دهم - بازیکن تیم فوتبال تراکتورسازی گفت: ما به دنبال قهرمانی نیستیم بلکه این قهرمانی است که به دنبال تراکتورسازی است.
اولیویرا: هنوز خیلی راه تا قهرمانی داریم/ صحنه‌ پنالتی پیکان را ندیدم - سرمربی تیم فوتبال تراکتورسازی گفت: هنوز ما تا قهرمانی 3 بازی دیگر را داریم و زود است در این باره نظر بدهیم.
تبریزی‌ها ول‌کن صدر جدول نیستند - گروه ورزشی: تیم فوتبال تراکتورسازی تبریز با پیروزی برابر پیکان همچنان در صدر جدول رده بندی رقابت های لیگ برتر ...




Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved