شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۴ / Saturday, 4 July, 2015
آشنایی با گیاه اشنان و خصوصیات آن

آشنایی با گیاه اشنان و خصوصیات آناشنان درختچه ای است پایا ، چند ساله ، دارای انشعابات فرعی متعدد ، ساقه های ترد ، سفید رنگ و بر روی آن برگ های استوانه ای کم و بیش کشیده و دراز گوشتی و آب دار قرار می گیرند. برگ های متقابل ضخیم که از نوعی کرک های غده ای با راسی که دارای یک سعدل بسیار بزرگ هستند ، پوشیده شده اند . این سلول ها پر از آب و شیره ی واکوئولی غنی از املاح و اسید اگزالیک می باشند.
این پوشش کرکی به هنگام خشکی هوا همانند اندام ذخیره ی آب عمل نموده و بعد از اینکه آب خود را از دست دادند ، خشک و دوباره به صورت آردی شکل و سفید خام ، تمام سطح ساقه و برگ ها را می پوشانند.
گل های اشنان منفرد ، منظم و در هنگام رسیدن میوه در قاعده خشک و کاغذین می شوند . اشنان متعلق به خانواده اسفناجیان (chenpodiaceae) است.
● پراکنش جغرافیایی:
رویشگاه های نسبتاً گسترده اشنان در اکثر شوره زارهای نواحی بیابانی جهان مشاهده می شوند. پراکنش جغرافیایی درختچه در کشورهای حوزه ی خلیج فارس مانند قطر ، بحرین ،کویت و ... و هم چنین بخش وسیعی از اراضی شور بیابان های جنوبی مانند سیستان و بلوچستان ، زاهدان تا نواحی مرکزی ، از جمله یزد ، کرمان ، فارس ، اصفهان ، تهران و سمنان تا نواحی شمال و شمال شرقی ، نظیر دامغان ، شاهرود، سبزوار ، خراسان و حتی حاشیه ی دریاچه ی ارومیه گسترش یافته است. اشنان از جمله گیاهان بارز شوره زارهای کشورمحسوب شده که حتی شوری بالای ۴۰ میلی موس را نیز به راحتی تحمل می کند. این درختچه از لحاظ حفاظت خاک ، مخصوصا در نواحی شور و قلیایی ، نقش تعیین کننده ای ایفا می کند.
در اثر ترسیب ماسه های روان در لابه لای شاخه و برگ های اشنان ، ایجاد تپه های نبکائی (nebeka) شده که شکل گیری این تپه ها عامل بسیار مهمی در ترسیب ماسه های روان و مهار طوفان های شنی می باشد. مراتع اشنان خیز عرصه های بیابانی کشور و به ویژه بیابان های مرکزی کشور ، به عنوان یکی از مراتع بارز اراضی خشک محسوب می شوند.
سر شاخه های گیاه اشنان توسط دام های بزرگ مانند شتر تعلیف شده و به همین دلیل ، مراتع اشنان خیز ، چراگاه بسیار مناسب برای پرورش شتر به شمار می آید. در ریختارهای گیاهی (formations) اشنان، سایر گونه های گیاهی شورپسند مانند : علف شور (salsolasp) ، خارشتر ، جغجغک و anabasissp و گز به عنوان گونه های همراه موجب تنوع زیستی اجتماعات گیاهی اشنان می شوند.
● موارد استفاده ی گیاه:
۱) تعلیف دام : این گیاه از نظر خوشخوراکی ارزش کمی داشته و بیشتر مورد علاقه ی شتر می باشد. بز و گوسفند از اندام های خشک گیاه به مقدار کم مورد استفاده قرار می دهد.
۲) استحصال کلیاب : در اثر سوزاندن ساقه و برگ این گیاه املاح موجود در گیاه به صورت خاکستر یا تخته سنگ بی شکل بای می ماندکه موارد مصرف متعددی دارد.
۳) شستشوی لباس : تهیه ی پودر از شاخه و برگ جهت شستشوی لباس (که در ایام گذشته مرسوم بوده است)
۴) جهت سوخت و تهیه ی زغال: که حدودا در سه دهه گذشته مصرف بالای داشته است.
۵) مصارف دارویی : برطرف کردن آبله مرغان ، ضد عفونی کننده ، جهت بیماری های پوستی مانند سوریازیس ، برص و ... .
● کلیاب محصولی از گیاه اشنان
کلیاب به مواد قلیایی و توده های خاکستر حاصل از سوزاندن اندام های هوای برخی از گیاهان شورپسند مانند اشنان، آنابازیس و تعدادی از گونه های علف شور که به صورت تخته سنگ هایی بی شکل گفته می شود.
کلیاب برگرفته از نام قلیا است . اغلب به رنگ قهوه ای تیره و شبیه به سنگ های آذرین است . چنانچه کلیاب در محل مرطوب قرار گیرد به واسطه جذب آب توسط مواد جاذب رطوبت و مواد قلیایی ، سطح توده خاکستر را پوشش سفید رنگی فرا می گیرد که اصطلاحا کلیاب شورزده گفته می شود. در اثر حل شدن مواد قلیایی در آب ، آب به رنگ سبز ملایم در می آید .
برای استفاده از ترکیبات قلیایی کلیاب در مرکز صنعتی ابتدا توده های بی شکل کلیاب را پودر نموده و بعد درون آب می ریزند تا سطح تماس خاکستر با آب زیادتر شود . مرغوبیت کلیاب به تند و تیز بودن بوی حاصل از تماس چند قطره آب بر روی کلیاب دارد و چنانچه بوی شبیه زرنیخ استشمام شد نشان دهنده مرغوبیت بالای کلیاب است .
به استناد آزمایشات انجام گرفته در زمینه ی تجزیه مواد معدنی کلیاب ، عمده ترکیبات آن شامل کربنات های سدیم و پتاسیم می باشد. هم چنین عناصر موجود در آن شامل: میزان ازت ۳۵درصد ، فسفر ppm ۲ درصد ، پتاس ۲۵/۴ درصد ، کربن ۴ درصد و مواد آلی ۷ درصد گزارش شده است.
براساس تحقیقات انجام شده پیرامون میزان تولید کلیاب به طور متوسط به ازای هر متر مربع تاج پوشش گیاه اشنان ، بسته به نوع بوته و سن گیاه (شادابی و طراوت آن ) معمولا بین ۹۰ تا ۱۸۰ گرم کلیاب استحصال می گردد. به عبارت دیگر در هر هکتار از رویشگاه های اشنان معمولا بین ۲۵ تا ۵۰ کیلو گرم کلیاب استحصال می گردد. این ماده صنعتی ، در مراکز صنعتی از جمله صابون سازی ، سفالگری ، شیشه سازی ، شستشوی نخ های ابریشم و تیزآبی کردن برخی از مواد خشکبار (مانند آلوچه و کشمش) مورد استفاده قرار می گرفته است.
بواسطه وفور مواد شیمیایی ، امروزه کمتر از کلیاب جهت امور صنعتی استفاده می گردد. با این وجود در برخی از مراکز صنعتی بواسطه ی عدم جایگزینی مواد شیمیایی مانند مرکز ابریشم کشی ، هنوز از این ماده استفاده می گردد.
تا دو دهه قبل از پودر شاخه و برگ های اشنان به عنوان ماده پاک کننده جهت شستشوی البسه و پارچه های نخی به طور سنتی استفاده می شده است. بالا بودن هزینه های کارگری جهت پودر کردن کلیاب و حل کردن پودر در آب یکی از موانع اصلی و مهمی به شمار می رود که امروزه کمتر از کلیاب استفاده شود. با این حال هنوز در کارگاه های ابریشم کشی جهت عمل آوری نخ های ابریشم و تمیز کردن کلاف های نخ از پودر خاکستر کلیاب استفاده می شود. در اثر جوشاندن نخ ها در پاتیل های آب جوش حاوی مواد کلیابی، کیفیت رنگ پذیری نخ ها بالا رفته و مرحله تثبیت رنگ در مراحل رنگ رزی براق انجام می گیرد.
● نحوه بهره برداری از گیاه اشنان و تهیه کلیاب :
ابتدا توسط بیل یا داسِ تیز ، شاخه های بوته را از فاصله نزدیک (۱۰-۱۵ سانتی متر) به یقه گیاه مورد هرس قرار می دهند. بدین شکل که شاخه های آب دار و سنگین را با پا یا بیل می خوابانند و به علت ترد بودن شاخه ها می شکند و با بیل قطع می کنند. سپس شاخه های قطع شده را در اطراف بوته جمع آوری می کنند .
سپس به مدت دو روز به حال خود گذاشته تا برگ های آب دار قسمتی از آب خود را از دست بدهد. پس از طی شدن مدت مذکور بوته ها به علت از دست دادن آب خود ، ظاهر چروکیده به خود می گیرند . به وسیله چنگک بوته ها را جمع آوری و کپه می نمایند و با وسایل نقلیه به یک نقطه که معمولا در مرکز بوته های کنده شده است حمل و جهت سوزاندن آماده می کنند. سپس گودالی به عمق ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر و به قطر ۲ تا ۳ متر - بستگی به مقدار و حجم بوته - حفر می نمایند و مقداری از بوته ها ی کنده شده را داخل گودال ریخته و آتش می زنند . بوته ها ی کنده شده به صورت تدریجی بر روی آتش ریخته می شود. در هنگام سوزاندن بوته ها دود سفید رنگ بسیار غلیظی و پیوسته بر فراز منطقه عملیات نمایان است . به طوری که از کیلومترها دود دیده می شود . علت ایجاد دود سفید رنگ و غلیظ این است که بر اثر ریختن مداوم شاخه و برگ ها سوختن ناقص صورت می گیرد. در اثر سوزاندن گیاه تقریباً تمام مواد آلی موجود در گیاه سوخته و تنها مواد معدنی به صورت مایعی سیال به درون گودال جاری می شود و پس از سرد شدن به کلیاب تبدیل می شوند.
تهیه کنندگان : فرزانه فخره – سمانه محمدی
منبع : فصلنامه سیمای پژوهش

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
ماه گرفتگی , هیئت صنعا , ازادی یک ایرانی , شهرک‌های صنعتی , بحرانی , مقامات غربی , آزره , دانشگاه علوم پزشکی ایران , بسج , دندون طلا , فضای ادبیات , پرپولیس , زتورسکی , شورای اسلامی , وزن بدن , داریوش دالوند , محمد ایمن , قیمت ارزون , رودخانه منددشتی , شین , الجزیره مباشر , لاکتیک , پنتانیاهو , اکران زمستانی , بوک , بازی رایانه‌ای , دیلی استار , BMW , شهرام فرزین فر , پیوند مردم , پنجم صفر , حجه , پیرزن لهستانی , منصور پورحیدری , بارترا , کاسپر , ویری , محمدجواد جزینی , چالسرا , میزبان، , لیونل , راننده ترک , مدیر دبیرستان , آتاربایف , بیزنس اینسایدر , اج اس ای , ناامیدی , متقاضیان وام , شیلا خداداد , فرزندفروشی , تهیه کننده فیلم , پیشکسوت نقاشی , شهاب الدین اهری , احمد الجمیلی , هواپیمای کنترل از راه دور , آموزش بهداشت , روپایی زدن , بزهکار , رئیس جمهوری مستعفی , نقاش معروف , شورا عالی امنیت ملی , آننا چپمن , میوه وتربار , مزاحم خواهر , خرید کردن , مشترک خانگی , رستورانهای تهران , پرابهام‌ترین , فرهنگی ، ورزشی , دیش , بی هویتی , سایت IMDb , لیبروی , کورتوآ , شوک ارزی , روز از نو , مدیران عامل , راینولوژی , جنگ‌زمینی , آواره گان , جایزه جهانی , مسعود مجرد , جعل کارت , بدخلقی کودکان , آویختن , سالنامه شرق , سینماانقلاب , دفتر پیشخوان قضائی , سایت همسریابی , جهش هسته‌ای , 700 مرکز , سال فرهنگ , مدیر کل ورزش و جوانان , آب های ایران , گردان امام حسین , دعای امام کاظم , رسانه های اجتماعی , سید محمد باقرزاده , کارشناسی ارشد , مقتدرترین انقلابی ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
قسمت اول (۴) , ای تو نگار خانگی خانه درآ از این سفر , سر برآور ای حریف و روی من بین همچو زر , رهبر , خانقاه شیخ علی بنیمان، بیداخوید، یزد , آرامش در جای خاص , از لطف و حسن یارم در جمع گل عذاران , نعت خاتم انبیا که لوح محفوظ نگین راستین اوست، و کلا... , ورزشکاران باردار و شیرده (۲) , خُر خُر کردن , نمونهٔ جدول کُدگذاری منابع , بوسپیرون , ساقیا باده چون نار بیار , سرعت نوار صوتی , از جنون این عالم بیگانه را گم کرده‌ام , هموبیلی , سنگ‌های صفراوی و کوله‌سیستیت مزمن (کولیک صفراوی) , بقعهٔ امام‌زاده محمد (ع)، بسطام، شاهرود (ایلخانیان) , نقشهٔ استودیو , جابر مغربی ,

پیام ویدیویی ظریف به غرب منتشر شد / فیلم - هزار سال پیش، فردوسی شاعر ایرانی گفت: بکوشید نیکی به کار آورید / چو دیدید سرما بهار آورید. من جواد ظریف هستم و این همواره پیام ایران بوده است.
ششمین جشن کانون کارگردانان - ششمین جشن کانون کارگردانان عصر چهارشنبه با حضور جمعی از کارگردانان ودست اندر کاران سینما در پردیس سینمایی ملت برگزار شد.
انتشار توبه نامه بهرام رادان پس از 100 ساعت سخت - بهرام رادان بازیگر سینمای ایران پس از گذشت چند روز از توئیتش که حمایت از قانونی شدن ازدواج همجنس‌بازان در آمریکا تعبیر شد، در نامه‌ای رسماً عذرخواهی کرد اما آنچه از اصل نامه جالب‌تر بود، مخاطب این نامه بود.
محسن کیایی و همسر / تصاویر - سام درخشانی چمدان‌ها را بسته و به همراه تازه عروسش راهی ماه عسل است. عکس جدید مهناز افشار و همسر و ...
حضور جنجالی پزر عروس در ماه‌عسل! / فیلم - برنامه ماه‌عسل امسال که با برنامه جنجالی اثبات عشق یک پسر به دختر آغاز شد، در قسمت یازدهم میزبان یک پزر عروس شد تا حاشیه‌ها کماکان دامن‌گیر این برنامه باشد.
هنرمندان و ورزشکاران در مراسم خیریه / تصاویر - لیلا بلوکات مراسم خیریه ای تشکیل داده بود که ستاره‌های مشهوری در این مراسم حضور داشتند. ستاره اول فوتبال ایران علی کریمی ، ستاره اول والیبال سعید معروف ستاره اول بسکتبال حامد حدادی و جمعی از اهالی فرهنگ و سینما مانند مهراب قاسمخانی ، پوریا پورسرخ ، پرستو صالحی ، فاطمه گودرزی و ... در این مراسم حضور داشتند.
نخستین مصاحبه همسر مهناز افشار / عکس - ...آقازاده بودن یک سری ویژگی‌ها، محدودیت‌ها و چارچوب‌ها دارد که به درست و غلط بودن آن کارى ندارم اما وقتی از آنها عبور کنى به تو می‌گویند "آقازاده خاص".
ورود همسر ظریف به محل مذاکرات / تصاویر - عکس های منتشر شده از محل برگزاری گفتگوها نشان می‌دهد همسر ظریف نیز همراه با گروه ایرانی وارد وین و هتل کوبورک محل برگزاری نشست ها شده است. حسین فریدون برادر رئیس‌جمهور و نماینده ویژه او در مذاکرات هسته‌ای و جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز دقایقی پیش وارد هتل کوبورگ شدند.
شب پُر ستاره اکران خصوصی «عصر یخبندان» / فیلم - جدیدترین ساخته مصطفی کیایی این روزها با بازی بهرام رادان، مهتاب کرامتی، سحر دولتشاهی، آناهیتا نعمتی، فرهاد اصلانی و محسن کیایی اکران عمومی شده و پیش بینی می‌شود با استقبال بسیار زیادی روبرو شود.
لیلا اوتادی: من گرانقیمت‌ترین بازیگر زن شدم / فیلم - لیلا اوتادی بازیگر زن سینما و تلویزیون ایران مهمان ویژه برنامه ماه رمضان تی وی پلاس که در رستوران ژیلمو سعادت آباد تهران ضبط می شود، شد تا با او گفتگویی انجام بدهیم که شاید تا امروز در هیچ رسانه‌ای به زبان نیاورده بود.
تیپ جدید مهناز افشار و همسرش / عکس - محمد یاسین رامین، فرزند محمدعلی رامین، نظریه پرداز هلوکاست در دولت احمدی نژاد به همراه همسرش مهناز افشار
تنابنده و عطاران در مراسم اکران فیلم گینس / فیلم - محسن تنابنده و رضا عطاران دو ستاره محبوب و پرفروش این روزهای سینما و تلویزیون ایران که برای اکران عمومی فیلم گینس، اولین ساخته محسن تنابنده به سینما قدس میدان ولیعصر تهران آمده بودند، در میان استقبال شدید طرفدارانشان روبروی دوربین های تی وی پلاس نشستند.
اکران خصوصی فيلم عصر یخبندان / تصاویر - بازیگران این فیلم عبارتند از :مهتاب کرامتی، بهرام رادان، آنا نعمتی، سحر دولت شاهی، مینا ساداتی، محسن کیایی، بابک بهشاد، علی میلانی، پوریا رحیمی سام، صدف طاهریان، علی کوچکی، فرهاد اصلانی، ژاله صامتی و ... . نویسنده و کارگردان : مصطفی کیایی .
رونمایی مهران غفوریان از همسرش / تصاویر - جشن حافظ اولین جایی بود که مهران غفوریان همراه با همسرش در آن جا حاضر شد و به عبارت دیگر از همسر خود رونمایی کرد!
بازاری که داعش در آن زنان را می‌فروشد / فیلم - "نخاسة"؛ بازاری که داعش در آن زنان را می فروشد
نیوشا ضیغمی در فستیوال فیلم مسکو / تصاویر - نیوشا ضیغمی و همسرش در فستیوال فیلم مسکو شرکت کرده اند . نیوشا ضیغمی با فیلم «دریا و ماهی پرنده» به کارگردانی مهرداد غفارزاده را در این جشنواره شرکت کرده است.
پوشش متفاوت مهتاب كرامتی در شانگهای / تصاویر - در جشنواره شانگهای مهتاب کرامتی و مصطفی زمانی در یک فیلم مشترک به نام جامه درآن حضور دارند و به همین دلیل سفری به شانگهای کرده اند.
جشن زادروز رضا کیانیان / تصاویر - جشن زادروز رضا کیانیان بازیگر سینما تئاتر و تلویزیون عصر یکشنبه با حضور هنرمندان سینما برگزار شد.
الناز شاکردوست در مراسم اکران فیلم آتیش بازی - تصاویری از الناز شاکردوست و سایر هنرمندان را در مراسم اکران خصوصی فیلم آتیش بازی مشاهده می کنید.
دختران رپ‌خوان افغان / تصاویر - سوسن فیروز یکی از مطرح‌ترین دختران رپ‌خوان افغان است. ترانه‌های سوسن فیروز در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان بسیار به اشتراک گذاشته می‌شود. او در اکثر ترانه‌های خود به تبعیض جنسیتی اعتراض می‌کند.
پربازدیدها
نقش‌های چالش‌برانگیز را دوست دارم - نام امیرحسین صدیق با خانواده‌های برومند و رشیدی عجین و همراه شده است. بازیگر مستعد نیشابوری برای اولین بار با سریال مرضیه برومند «قصه‌های تابه‌تا» به تلویزیون آمد و برای ...
دیشب حضور خبرنگاران زن اجباری بود؟! - گروه ورزشی: یکی از خبرنگاران زن در گزارشی از ماجرای حضور تعدادی از بانوان خبرنگار در سالن ورزشگاه آزادی برای دیدار روسیه - ایران چنین ...
آیا مذاکرات پنج روز دیگر به نتیجه می رسد؟ - دیپلماسی - تنش دراماتیک در مذاکرات وین همچنان شدت می یابد. تهران و واشنگتن چند روز قبل از «ضرب الاجل» جدید برای امضای توافقنامه درباره برنامه هسته ای بین ایران و گروه 1+5 ، به تبادل بیانات نسبتاً شدید دست زدند.
حذف تیم ملی والیبال از لیگ جهانی/والیبالیست های آمریکایی مردانه جنگیدند اما کم آوردند - حذف تیم ملی والیبال از لیگ جهانی/والیبالیست های آمریکایی مردانه جنگیدند اما کم آوردند تیم ملی والیبال ایران با توجه به شکست آمریکا برابر لهستان از لیگ جهانی حذف شد. لهستان امید ایران را ناامید کرد/ تیم ملی والیبال دیگر شانس صعود ندارد/لهستان و آمریکا صعود کردند کواچ: شما فکر می‌کنید در جهان در همه چیز اول هستید/ امسال از پارسال بهتر کار کردیم سرمربی روسیه: هنوز گوش‌هایم درد می‌کند/ ایران فوق‌العاده بازی کرد
با حضور بی سابقه مردم سنندج ؛ آتش سوزی آبیدر سنندج مهار شد + عکس - مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری سنندج گفت: آتش سوزی آبیدر سنندج بعد از سه ساعت تلاش و همکاری نیروهای مردمی و دستگاه های دولتی مهار شد و ...
لهستان برد، ایران از صعود محروم شد/ بازی تشریفاتی شاگردان کواچ برابر روسیه - تیم ملی والیبال ایران از صعود به مرحله نهایی لیگ جهانی بازماند.
لهستان با پیروزی بر آمریکا صعود کرد/ ایران از صعود باز ماند - تیم ملی والیبال لهستان با پیروزی نزدیک برابر آمریکا و کسب ۲ امتیاز خانگی حضور خود را در مرحله نهایی لیگ جهانی مسجل کرد تا تیم ایران شانس صعود خود را از دست بدهد.
پیروزی لهستان برابر آمریکا/ ایران از حضور در مرحله نهایی بازماند - تیم ایران با توجه به برتری لهستان برابر آمریکا از صعود به مرحله نهایی لیگ جهانی بازماند.
پیام ویدیویی ظریف به غرب منتشر شد / فیلم - هزار سال پیش، فردوسی شاعر ایرانی گفت: بکوشید نیکی به کار آورید / چو دیدید سرما بهار آورید. من جواد ظریف هستم و این همواره پیام ایران بوده است.
گزارش کامل ایسنا از هت‌تریک والیبال ایران مقابل روسیه + تصاویر - تیم ملی والیبال ایران در نخستین دیدار خود مقابل روسیه با اقتدار به پیروزی رسید تا ششمین برد خود را در لیگ جهانی ثبت کند.