نویسنده: علی اکبر رضایی
دیپلماسی ایرانی: برای فهم توافق دفاع مشترک عربستان، ترکیه و پاکستان باید به سال ۲۰۱۹ بازگشت؛ سالی که در آن پاکستان فنسکشی مرز خود با ایران را آغاز کرد و ترکیه نیز که از سال ۲۰۱۷ ساخت دیوار مرزی با ایران را شروع کرده بود، این روند را توسعه داد. در آن مقطع هر دو کشور اقدامات خود را با دلایل امنیتی، مقابله با تروریسم، قاچاق و کنترل مرز توجیه میکردند. با این حال امروز که به گذشته نگاه میکنیم همزمانی این تحولات با روندهای بعدی تصویر قابل تأملی ایجاد میکند.
در سالهای بعد روابط ترکیه، پاکستان و عربستان بهتدریج وارد مرحله تازهای شد. همکاریهای دفاعی آنکارا و اسلامآباد گسترش یافت و همزمان روابط ترکیه و عربستان پس از دورهای از تنش مسیر عادیسازی و توسعه همکاریهای اقتصادی و امنیتی را طی کرد.
در سوی دیگر روابط دفاعی ریاض و اسلامآباد نیز عمیقتر شد تا اینکه در سال ۲۰۲۵ عربستان و پاکستان توافق دفاعی متقابلی امضا کردند که بر اساس آن حمله به یکی از دو کشور حمله به هر دو تلقی میشود.
یک سال بعد این روند یک گام دیگر جلو رفت. در ۷ اوت ۲۰۲۶ ترکیه به عربستان و پاکستان پیوست و سه کشور در مکه توافق دفاع مشترک امضا کردند.
بنابراین اگر وقایع را در یک خط قرار دهیم از امنیتی شدن مرزهای ایران با ترکیه و پاکستان در سال ۲۰۱۹ به گسترش همکاریهای دفاعی این دو کشور با عربستان و در نهایت به یک تعهد دفاعی سهجانبه رسیدهایم؛ سه کشوری که امروز در غرب، شرق و جنوب محیط پیرامونی ایران وزن قابل توجهی دارند.
البته نمیتوان با قطعیت گفت دیوارهای سال ۲۰۱۹ از ابتدا بخشی از نقشهای برای رسیدن به توافق امروز بودهاند اما در سیاست بینالملل همیشه آنچه اهمیت دارد نیت اولیه یک اقدام نیست بلکه مسیر و نتیجه انباشت تحولات است.
آنچه در سال ۲۰۱۹ مجموعهای از اقدامات مرزی و جداگانه به نظر میرسید امروز در کنار یک توافق دفاعی سهجانبه قرار گرفته است. اگر این روند در آینده با رزمایش مشترک، همکاری اطلاعاتی، همکاری پدافندی و ورود کشورهای دیگری مانند مصر تکمیل شود آنگاه معنای تحولات سالهای گذشته بسیار متفاوت خواهد شد.
شاید هنوز برای قضاوت نهایی زود باشد اما برای طرح یک سناریو نه. سناریو این است که آنچه از سال ۲۰۱۹ با سختتر شدن مرزهای ایران در شرق و غرب آغاز شد امروز به مرحله شکلگیری یک آرایش امنیتی جدید در پیرامون ایران رسیده، آرایشی که ممکن است در آینده صرفاً یک همکاری دفاعی میان سه کشور نباشد و به یک کمربند امنیتی گستردهتر تبدیل شود. اگر چنین اتفاقی رخ دهد شاید سالها بعد وقتی به عقب نگاه میکنیم توافق مکه را نه یک اتفاق ناگهانی بلکه یکی از حلقههای زنجیرهای بدانیم که نخستین نشانههای آن را باید در تحولات مرزی سال ۲۰۱۹ جستوجو کرد.
محمدباقر قالیباف در نشست فعالان اقتصادی ایران و عراق در بغداد بر ضرورت تقویت همکاریهای اقتصادی دو کشور و رفع موانع فعالیت بخش خصوصی تأکید کرد.
به گزارش خانه ملت، قالیباف گفت: « ایران و عراق باید برای حل مشکلات فعالان اقتصادی، نقشه راهی دقیق و کاربردی در حوزه تجارت و اقتصاد تدوین کنند.» نوشته های مشابه امیر قلعهنویی: از مردم ایران معذرتخواهی میکنم 1402/11/18 پشت پرده حمایت رژیم صهیونیستی و آمریکا از اغتشاشات 1404/10/28
او همچنین از برگزاری نشست دیگری با حضور فعالان اقتصادی و مسئولان اتاق بازرگانی ایران در تهران برای بررسی این مشکلات خبر داد.
رئیس مجلس با اشاره به ظرفیت نیروی انسانی در مناطق مرزی ایران گفت عراق میتواند از توان فنی و تخصصی نیروی کار ایرانی استفاده کند.
قالیباف همچنین بر استفاده از ارزهای ملی در مبادلات تجاری تأکید کرد و گفت که دو کشور باید از فرصتهای جدید اقتصادی استفاده کنند و تجارت را همچنان با شیوههای چند دهه گذشته دنبال نکنند.
او با تأکید بر ارتباط میان امنیت و اقتصاد گفت: «امنیت و اقتصاد دو بال یکدیگر هستند» و افزود که سرمایهگذاری بدون امنیت شکل نمیگیرد و امنیت نیز بدون پشتوانه اقتصادی پایدار نخواهد ماند.
رئیس مجلس در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت قدرت اقتصادی در کنار توان نظامی تأکید کرد و گفت: «ما هر چقدر قدرت نظامی داشته باشیم، ولی اگر مردم گرسنه باشند و گردش مالی و رشد اقتصادی نداشته باشیم، دوام نمیآوریم.»
قالیباف درباره رویکرد ایران در برابر تهدیدهای خارجی نیز گفت: «ما نه جنگطلب بودهایم و نه به دنبال جنگ هستیم، اما اجازه نمیدهیم عزت و شرف کشور نادیده گرفته شود.»
او تأکید کرد دیپلماسی زمانی مؤثر است که کشور از آمادگی لازم برای دفاع برخوردار باشد.
رئیس مجلس با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، عراق و دیگر کشورهای منطقه، از تنگه هرمز، خلیج فارس، بابالمندب و کانال سوئز بهعنوان ظرفیتهای مهم جهان اسلام نام برد و بر ضرورت استفاده از این ظرفیتها برای توسعه اقتصادی تأکید کرد.
او در پایان، بخش خصوصی را موتور مهم اقتصاد دانست و گفت که مردمیسازی اقتصاد نیازمند خلاقیت و انگیزه است؛ ظرفیتهایی که به گفته او در بخش دولتی کمتر وجود دارد. برچسب هاقالیباف مردم ایران کپی لینک لینک کپی شد
به گزارش جماران، رئیس مجلس شورای اسلامی امنیت و اقتصاد را لازم و ملزوم هم دانست و گفت: اقتصاد برای پرواز به امنیت نیاز دارد و اگر امنیت برقرار نشود، سرمایه نمیآید؛ همچنین اگر امنیت برقرار شود اما تداوم آن با اقتصاد پیش نرود، پایدار نخواهد بود.
نشست هماندیشی فعالان اقتصادی ایرانی و عراقی با محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی و هیأت پارلمانی همراه، روز گذشته (پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵) در سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد برگزار شد.
قالیباف با اشاره به اهمیت کار فعالان بخش خصوصی خطاب به آنها، گفت: برخی مشکلات در حوزه بخش خصوصی در هر دو کشور نهادینه شده که به همین منظور با حضور شما در تهران جلسه دیگری به همراه مسئولان اتاق بازرگانی ایران برگزار خواهیم کرد تا مشکلات را به صورت اولویت بندی شده و کاربردی برطرف کنیم. عراق میتواند از نیروی کار هوشمند، کارآمد و مستعد ساکن مرزهای ایران بهره ببرد
رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به نمایندگان حاضر در هیأت پارلمانی همراه، گفت: اعضای هیأت همراه را نمایندگان عضو گروه دوستی پارلمانی ایران و عراق و نمایندگان استان های هممرز با این کشور تشکیل می دهند که به صورت تخصصی بر موضوعات عراق متمرکز بوده و مسائل را پیگیری و حل و فصل خواهند کرد.
وی با اشاره به نیروی کار هوشمند، کارآمد و با استعدادی که در شهرهای مرزی ایران زندگی می کنند، گفت: هر دو کشور می توانند از فرصت فنی و تخصصی آنها بهره ببرند و به ویژه عراق به عنوان کشور دوست ما می تواند از این ظرفیت استفاده کند و برای این موضوعات باید نقشه راه درست و دقیق اقتصادی و تجاری میان دو کشور ایجاد شود.
قالیباف در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رویکرد ایران در مقابل دشمن خارجی عنوان کرد: ما نه جنگ طلب بوده و نه به دنبال جنگیم اما به عنوان مسلمان به یک اصل در امت اسلامی باور داریم و آن این است که اجازه نمی دهیم افرادی بیایند و عزت و شرف ما را لگدمال کنند و بروند. ما در این مسیر از مال و جان خود می گذریم، میایستیم و از عزت و شرف خود دفاع میکنیم. ما بیش از مدعیان صلح، قدر صلح را میدانیم
رئیس نهاد قانونگذاری کشورمان با رد ادعاهایی که می گویند ما جنگ طلب هستیم، تصریح کرد: از قضا ما به عنوان یک رزمنده، بیش از آنهایی که حرف از صلح میزنند، قدر صلح را میدانیم؛ یعنی کسی قدر صلح را میداند که جنگیده باشد. از سوی دیگر معتقدیم دیپلماسی وقتی ارزش دارد و پیش میرود که برای جنگ آماده باشیم و اگر آماده جنگ نباشیم در زمان استفاده از دیپلماسی هم کسی پاسخ ما را نمیدهد.
وی ادامه داد: هم مسیر ما مسیر درستی است و هم دین، قرآن، فرهنگ اهلبیت(ع)، منطق و انسانیت حکم میکند از شرف، عزت و وطن خود دفاع کنیم. ۷۵ درصد حملونقل دریایی جهان به عنوان یک ویژگی در اختیار جهان اسلام است
رئیس قوه مقننه در ادامه با بیان اینکه قریب به نیم قرن است ایران و عراق در شرایط «نه جنگ و نه صلح» و «هم جنگ و هم صلح» هستند و این شرایط به یک وضعیت دائمی تبدیل شده است، گفت: مگر آدمی چقدر عمر میکند که ۵۰ سال آن در چنین شرایطی سپری شود؟! در این بین برخی شیطنت کرده و میگویند این شرایط را ما درست کرده ایم در حالی که این شرایط را دشمنی درست کرده که وقتی ظرفیت نیروی انسانی، منابع خدادادی و ظرفیتهای ژئوپلیتیکی ایران، عراق و کشورهای اسلامی که در منطقه وجود دارد را دید نسبت به آن طمع کرد.
قالیباف ادامه داد: به عنوان مثال جغرافیای تنگه هرمز، خلیج فارس، بابالمندب و کانال سوئز در مدیترانه به گونه ای است که ۷۵ درصد حملونقل دریایی جهان که اساس آن دریایی است، در اختیار کشورهای مسلمان بوده و این یکی از ویژگی های جهان اسلام است. دشمن برای چپاول منابع و مواد اولیه ما به منطقه آمده است
رئیس مجلس خطاب به فعالان اقتصادی ایرانی و عراقی گفت: اگر به منابع و مواد اولیه کشورهای مسلمان دقت کنید، متوجه می شوید دشمنان ما برای چپاول آنها میآیند بنابراین باید در این شرایط برای تحریمهای ظالمانه، برنامهریزی کرده تا بتوانیم از آن عبور کنیم.
وی ادامه داد: درست است که امروز در سمت ریاست مجلس قرار دارم اما تمام وجودم امور اجرایی را درک می کند و جنبه فنی کار را میفهمم لذا مشکلات شما را نیز می دانم از جمله اینکه بهراحتی میشود موضوع ضمانتنامه را برای خدمات مهندسی حل کرد. باید با استفاده از ارزهای ملی برای مبادلات تجاری به دهان ارز آمریکایی زد
قالیباف با اشاره به اینکه امروز میشود مبادلات تجاری را با ارز ملی انجام داد و به دهان ارز آمریکایی زد، تصریح کرد: دوران سیطره آمریکا بر دنیا گذشته است اما ما به آن توجه نداریم و به فرصت های به وجود آمده دقت نمی کنیم که اشکال کار ماست. ما فرزند زمانه خویش نشده ایم و هنوز تجارت را با همان شیوه ۵۰ سال پیش دنبال می کنیم.
رئیس نهاد قانونگذاری کشورمان در ادامه با بیان اینکه تحت فشار اقتصادی قرار گرفتن، طبیعی است، گفت: آمریکاییها و اسرائیلیها فهمیده اند در حوزه جنگ سخت نظامی از پس ایران و عراق بر نمیآیند از این رو وارد جنگ شناختی و جنگ اقتصادی شده اند و اکنون شما سربازان و فرماندهان این میدان هستید.
رئیس مجلس شورای اسلامی بیان کرد: ما هر چقدر قدرت نظامی داشته باشیم ولی اگر مردم گرسنه باشند و گردش مالی، رشد اقتصادی و تولید ملی نداشته باشیم، دوام نمی آوریم. امنیت و اقتصاد دو بال یکدیگر هستند
وی خطاب به حضار با بیان اینکه امنیت و اقتصاد لازم و ملزوم هم و دو بال یکدیگر هستند، تأکید کرد: اقتصاد برای پرواز به پایه امنیت نیاز دارد و اگر امنیت برقرار نشود، سرمایه هم نخواهد آمد لذا سرمایهگذاری حتماً نیازمند امنیت است. از سوی دیگر اگر امنیت را برقرار کنیم و تداومش را با اقتصاد پیش نبریم، آن هم پایدار نخواهد بود.
قالیباف تأکید کرد: باید پذیرفت که روابط دوجانبه ایران و عراق می تواند در منطقه و بر کشورهای اسلامی به ویژه عربی اثر بگذارد که به آن نیاز داریم. ما باید قدر سابقه روابط تاریخی، تمدنی و جغرافیایی خود را بدانیم که این ارتباط وجود و عمق داشته و از هر جهت دارای ظرفیت است. بخش خصوصی برخلاف بخش دولتی در حوزه اقتصاد با انگیزه و خلاق است
رئیس قوه مقننه در ادامه با بیان اینکه هرچقدر از فرصت های دریایی حوزه خلیج فارس استفاده کنیم به نفع ما خواهد بود، عنوان کرد: ما باید به سیاست های چین در این حوزه نگاه کنیم. مسیر ایران و عراق تا مدیترانه از کشورهای حوزه مقاومت می گذرد که بسیار حائز اهمیت است. این مسیر، قلب حوزه ژئوپولیتیکی ما بوده و از مؤلفههای بزرگ قدرت و استقلال هستند. تمام این ظرفیت ها را خدا به ما داده که باید به آن توجه کنیم.
قالیباف در پایان اظهار کرد: فعالیت در بخش خصوصی و مردمیسازی اقتصاد، خلاقیت و انگیزه ای میخواهد که در بخش دولتی نیست.
لازم به ذکر است؛ محمدتقی نقدعلی رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و عراق، مهدی فلاح نایب رئیس و شهین جهانگیری عضو این گروه و همچنین سارا فلاحی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، رئیس قوه مقننه را در این سفر همراهی می کنند.
