راهپیمایی اربعین، تنها یک سفر زیارتی نیست؛ تجربهای چندوجهی از ایمان، همدلی، فرهنگ و زندگی است که هر سال میلیونها نفر را در مسیری مشترک گرد هم میآورد. ثبت این تجربه در قالب سفرنامه، فراتر از روایت خاطرات شخصی است و نیازمند نگاهی دقیق، مشاهدهگر و روایتپرداز است. اما یک سفرنامه اربعینی چگونه میتواند از کلیشه و شعار فاصله بگیرد و به اثری ماندگار تبدیل شود؟
یونس عزیزی، نویسنده، داستان نویس و روزنامهنگار در گفتوگو با ایسنا به این پرسشها و مهمترین اصول نگارش سفرنامه اربعین پرداخته که متن کامل این گفت وگو را در ادامه میخوانیم:
ایسنا: به نظر شما چه ویژگیهایی یک سفرنامه اربعینی را از یک خاطرهنویسی ساده متمایز میکند؟
اگر بخواهیم میان سفرنامه و خاطرهنویسی تفاوت بگذاریم، باید بگویم خاطرهنویسی بیشتر بر آنچه برای من اتفاق افتاده است، متمرکز است، اما سفرنامه علاوه بر تجربه شخصی، به شناخت یک جهان نیز میپردازد.
در خاطرهنویسی، احساسات و برداشتهای نویسنده محور اصلی است اما در سفرنامه، نویسنده نقش یک مشاهدهگر را نیز بر عهده دارد. او تلاش میکند مکانها، آدمها، فرهنگ، مسیر، گفتوگوها و فضای حاکم بر سفر را چنان توصیف کند که خواننده بتواند آن را تجربه کند.
ایسنا: با توجه به توضیحات شما آیا سفرنامه اربعین تفاوتی با دیگر سفرنامهها دارد؟
ویژگی مهم سفرنامه اربعین، چندلایه بودن آن است. این سفر تنها یک جابهجایی جغرافیایی نیست؛ بلکه همزمان یک تجربه دینی، اجتماعی، فرهنگی و انسانی است. بنابراین نویسنده باید بتواند هر یک از این لایهها را ببیند و روایت کند. نکتهای که لازم است رعایت شود و به خاطر ماهیت این سفر اگر از آن غفلت شود، نویسنده دچار آن خواهد شد، شعارزدگی است. یک سفرنامه موفق اربعین از شعارزدگی فاصله میگیرد. نویسنده به جای آنکه مدام درباره عظمت اربعین سخن بگوید، آن عظمت را در صحنهها و رفتارها نشان میدهد. او اجازه میدهد خواننده از خلال روایت و مشاهده، خود به معنا برسد. به همین دلیل، جزئیات واقعی، صحنهپردازی دقیق و روایت انسانها، مهمترین سرمایه یک سفرنامه اربعین هستند.
ایسنا: در سالهای اخیر سفرنامههای اربعینی زیادی نوشته شده است. نویسنده چگونه میتواند از کلیشه دور شود و دست به تکرار نزند؟
یکی …
