استانها
خبرگزاری تسنیم، یادداشت- آزاده محمدزاده، کارشناس منابع طبیعی| سالهاست که در ادبیات مدیریت منابع طبیعی، از مشارکت مردم بهعنوان یکی از مهمترین ارکان حفاظت از عرصههای طبیعی یاد میشود، اما واقعیت آن است که فاصله میان آنچه در اسناد و برنامهها نوشته شده و آنچه در میدان اجرا رخ داده، همواره قابل توجه بوده است. تجربه دهههای گذشته نشان میدهد هر جا مردم صرفاً مخاطب طرحها بودهاند و نه شریک تصمیمگیری، نتیجه چیزی جز تخریب بیشتر منابع طبیعی، کاهش اثربخشی پروژهها و اتلاف منابع مالی نبوده است.
پروژه «ترسیب کربن» نیز از همین جنس تجربههاست؛ طرحی که از دهه 1380 با هدف توانمندسازی جوامع محلی، مدیریت مشارکتی منابع طبیعی و مقابله با روند تخریب سرزمین در مناطق خشک و بیابانی کشور آغاز شد. هرچند در سالهای ابتدایی، ساختار اجرایی این پروژه نیز مانند بسیاری از برنامههای دولتی بر پایه تصمیمگیری از بالا به پایین شکل گرفته بود، اما به مرور زمان یک واقعیت بیش از گذشته خود را نشان داد؛ اینکه بدون جلب اعتماد مردم و بدون سپردن بخشی از مسئولیت مدیریت منابع طبیعی به جوامع محلی، دستیابی به توسعه پایدار ممکن نیست.
حفاظت از منابع طبیعی را نمیتوان صرفاً با صدور بخشنامه، اجرای پروژههای عمرانی یا تخصیص اعتبارات دنبال کرد. منابع طبیعی زمانی حفظ میشوند که ساکنان همان سرزمین، منافع خود را در حفظ آن ببینند. مردمی که سالها معیشتشان به مراتع، جنگلها، اراضی شیبدار و منابع آب وابسته بوده، اگر در فرآیند تصمیمسازی و تصمیمگیری نقشی نداشته باشند، نمیتوان انتظار داشت به بازیگران اصلی حفاظت از این سرمایههای ملی تبدیل شوند.
دقیقاً به همین دلیل، فلسفه شکلگیری پروژه ترسیب کربن تنها کاشت نهال یا اجرای عملیات آبخیزداری نبود؛ بلکه هدف اصلی آن، تغییر نگاه از «مدیریت دولتی منابع طبیعی» به «مدیریت مشارکتی» بود. تغییری که در آن مردم از جایگاه دریافتکننده خدمات خارج شده و به تصمیمگیر، مجری و حتی سرمایهگذار بخشی از فعالیتهای توسعهای تبدیل شوند.
استان گلستان نیز از جمله استانهایی است که به واسطه تنوع اقلیمی و وجود حوزههای آبخیز مستعد، اجرای این طرح را در دستور کار قرار داد. آغاز پروژه در حوضه آبخیز تیلآباد شهرستان آزادشهر در سال 1393 و سپس توسعه آن به حوضه اوغان …
