تاسیسات زیرساختی ارتش اوکراین را هدف قرار دادیم

به گزارش جماران، گزارشی از روزنامه وال‌استریت ژورنال این پرسش را مطرح کرده که ایالات متحده تا چه حد می‌تواند از متحدان خود دفاع کند، در حالی که نگرانی‌هایی وجود دارد که افول صنعتی، سردرگمی استراتژیک و بی‌ثباتی سیاسی، واشنگتن را تا حدی تضعیف کرده که نتواند هرگونه درگیری چندجبهه‌ای شامل اروپا، خاورمیانه و آسیا را تعیین تکلیف کند.

تصمیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به کاهش رزمایش‌های نظامی با کره جنوبی و توصیف دیکتاتوری کره شمالی به عنوان «غیرتهدیدآمیز و محترم» — یکشنبه گذشته — در حالی که پیونگ‌یانگ موشک‌های بالستیک و نیروهایی را در چارچوب اتحاد با روسیه به اروپا اعزام می‌کند، به‌مثابه هشداری برای متحدان درباره میزان قدرت و تداوم نفوذ آمریکا بود.

تصمیم ترامپ همزمان با تلاش‌های آمریکا برای جلب نظر چین بود که از بارزترین نشانه‌های آن، مسدود کردن قراردادهای فروش تسلیحات آمریکایی به ارزش ۱۴ میلیارد دلار به تایوان بود؛ این موضوع عقب‌نشینی قابل توجهی نسبت به اولویت‌های رئیس‌جمهور در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش محسوب می‌شود. همچنین دارایی‌های نظامی حیاتی آمریکا، مانند سامانه‌های دفاع موشکی و تنها ناو هواپیمابر باقی‌مانده در اقیانوس آرام، از آسیا برای رسیدگی به بحران خاورمیانه منتقل شده‌اند.

در این زمینه، مقامات اروپایی تردیدهای فزاینده‌ای را ابراز کرده‌اند که آیا واشنگتن — در دوران ترامپ — می‌تواند در صورت گسترش جنگ روسیه با اوکراین به کشورهای اتحادیه اروپا، به آنها کمک کند.

این روزنامه به نقل از سرهنگ بازنشسته رودریش کیس‌ویتر، نماینده حزب حاکم آلمان، نوشت که کاخ سفید امنیت آمریکا را برای کشورهای حوزه بالتیک یا برای آلمان به خطر نخواهد انداخت و تأکید کرد که «چتر هسته‌ای آمریکا دیگر وجود ندارد».

 کمبود مهمات آمریکایی

این گزارش بر کمبود ذخایر مهمات آمریکا که در پیامدهای جنگ با ایران آشکار شد، تأکید کرده است؛ به‌طوری که مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی تخمین زده که ایالات متحده در حال حاضر نیمی از ذخایر پیش از جنگ خود از موشک‌های رهگیر، مانند سامانه‌های دفاعی «پاتریوت» و «تاد» را مصرف کرده و یک‌سوم زرادخانه موشک‌های دوربرد «توماهوک» و «جِسَم» را نیز به کار گرفته است.

با این حال، دولت ترامپ صحت این گزارش‌ها را رد می‌کند؛ چرا که شان پارنل، سخنگوی رسمی وزارت جنگ آمریکا (پنتاگون)، در بیانیه‌ای تأکید کرد که «ادعاهای مربوط به کمبود مهمات آمریکایی دروغ است» و توضیح داد که ارتش آمریکا همچنان «قوی‌ترین نیروی رزمی روی زمین است. ما همه چیز لازم برای انجام یک حمله در زمان و مکانی که رئیس‌جمهور انتخاب می‌کند را در اختیار داریم.»

از سوی دیگر، آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، در بیانیه‌ای مدعی شد که عملیات «خشم حماسی» عواقب دست‌درازی به آمریکا را آشکار کرد و تأکید کرد که «ارتش آمریکا از مهمات، تجهیزات نظامی و ذخایر کافی و حتی بیش از حد نیاز برای دستیابی به تمام اهداف راهبردی رئیس‌جمهور ترامپ و فراتر از آن برخوردار است.»

او افزود که ترامپ شرکت‌های دفاعی قراردادکار با دولت را تشویق کرده است تا تولید سلاح‌های بیشتری را که در آمریکا ساخته می‌شوند و به گفته او بهترین‌ها در جهان هستند، ادامه دهند.

بیلاهاری کاوسیکان، تحلیلگر سیاسی و سفیر سابق سنگاپور در سازمان ملل متحد، نیز بر این باور است که مردم طبیعتاً با شنیدن اخبار کمبود ذخایر مهمات آمریکا نگران خواهند شد، اما تأکید کرد که «ذخایر این مهمات دوباره تکمیل خواهد شد. و در این فاصله، احتمال وقوع یک درگیری بزرگ در شرق آسیا واقعاً بسیار اندک است.»

کاوسیکان عدم وقوع درگیری بزرگ در شرق آسیا را به این دلیل می‌داند که چین در حال حاضر درگیر تعداد عظیمی از مشکلات داخلی است و همچنین در پرونده تایوان به طور خاص تمایلی به ریسک‌پذیری ندارد. تحلیل او به این نتیجه می‌رسد که «در تمام نقاط تنش‌زای احتمالی در آسیا، هیچ‌کس بر این باور نیست که یک درگیری بزرگ قریب‌الوقوع باشد.»

توسعه موشک‌های بالیستیک

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، کشورهای غربی همچنان بر اساس قواعد دوران صلح زندگی می‌کنند؛ چرا که در بسیاری از موارد، محاسبات شرکت‌ها و منافع سهامداران بر الزامات امنیت ملی مقدم است. در همین راستا، این روزنامه به نقل از یک مقام ارشد دفاعی اروپایی گفته است: «این مشکل وجودی ماست؛ دشمنان ما گمان می‌کنند در حال جنگ هستند، در حالی که ما وانمود می‌کنیم چنین نیستیم.»

به اعتقاد کارشناسان، این تفاوت رویکرد پیامدهای راهبردی به همراه داشته است؛ به‌طوری که اوکراین پس از آنکه ترامپ درخواست‌های مکرر کی‌یف برای دریافت موشک‌های بیشتر «پاتریوت» را رد کرد، عملاً در مقابله با موج موشک‌های بالیستیک روسیه تقریباً ناتوان شده است. این مسئله نیز اراده ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، را برای ادامه جنگ تقویت کرده است؛ چرا که مسکو بر حملات موشکی برای نابودی زیرساخت‌های انرژی اوکراین در زمستان پیش رو حساب باز کرده تا کی‌یف را وادار به تسلیم کند.

روسیه به‌تنهایی امروزه ماهانه بیش از ۱۰۰ موشک بالیستیک و تعداد مشابهی موشک کروز تولید می‌کند، طبق برآوردهای سازمان‌های اطلاعاتی. همچنین تخمین زده می‌شود که مجموع تولید موشک‌های بالیستیک چین، کره شمالی و ایران چندین برابر تولید موشک‌های رهگیر در غرب باشد.

 این اقدام هزینه ای گزاف برای ایالات متحده و متحدانش در پی دارد، چرا که ساقط کردن یک موشک بالیستیک معمولاً به دو یا سه موشک رهگیر نیاز دارد. به واسطه تحول تکنولوژیک در تجهیزات نظامی، موشکهای بالیستیک به ابزاری برای فشار ژئوپلیتیکی تبدیل شده اند؛ چرا که نسل های پیشین آنها پرهزینه و کم دقت بودند، تا حدی که تنها در بستر هسته ای مقرون به صرفه تلقی می شدند.

 امروزه حتی قدرت های متوسط، مانند ایران، توانستهاند توانمندی های خود را در زمینه موشک های بالستیک دقیق توسعه دهند. موشک های ایرانی در حال حاضر خسارات جدی به پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه، علاوه بر اهداف در بخش های انرژی و صنعت در کشورهای خلیج فارس و اسرائیل، وارد کرده اند.

با وجود اینکه قدرت موشکی ایران در اثر حملات هوایی اسرائیل و آمریکا آسیب دیده است، همچنان قادر است منافع آمریکا را در منطقه تهدید کند و بار دیگر عمق خاک اسرائیل را هدف قرار دهد.

سرویس امنیت فدرال روسیه اعلام کرد هشت نفر را به اتهام تلاش برای حمله به تاسیساتی در استان مسکو با استفاده از ۳۵ پهپاد و به دستور نهاد اطلاعاتی اوکراین بازداشت کرده است.

روابط عمومی سرویس امنیت فدرال روسیه امروز -جمعه- با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد این نهاد طی ژوئیه «تلاش سرویس اطلاعاتی اوکراین برای حمله به یک تاسیسات راهبردی دفاعی» در استان مسکو را خنثی کرده است.

بنابه اعلام این نهاد، قرار بود در جریان این حمله از ۳۵ پهپاد مجهز به مواد منفجره‌ای استفاده شود که از اتحادیه اروپا قاچاق شده بود.

  انتهای پیام/

به گزارش مشرق، دولت تاجیکستان در پی تشدید ناپایداری و غیرقابل‌اتکا شدن جریان سنتی واردات سوخت از روسیه، رسماً از ایران درخواست کرد تا ۲.۵۵ میلیون تن نفت خام و انواع فرآورده‌های نفتی را در اختیار این کشور قرار دهد.

بر اساس اطلاعات و آمارهای رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت ترابری تاجیکستان، این بسته درخواستی شامل ۲ میلیون تن نفت خام، ۳۰۰ هزار تن گازوئیل (دیزل)، ۱۵۰ هزار تن بنزین و ۱۰۰ هزار تن سوخت هوایی (سوخت جت) است.

مقامات این وزارتخانه تأکید کرده‌اند که حمل‌ونقل این حجم عظیم از محموله‌های نفتی، به اختصاص حدود ۵۱ هزار واگن مخزن‌دار ریلی نیاز خواهد داشت.

این پیشنهاد مهم و راهبردی، در جریان مذاکرات فشرده روز ۲۴ مرداد در تهران میان «عظیم ابراهیم» وزیر ترابری تاجیکستان و «فرزانه صادق» وزیر راه و شهرسازی ایران مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. با این حال، این پیشنهاد تا این مرحله یک درخواست رسمی است و هنوز به یک قرارداد قطعی خرید تبدیل نشده و دولت تاجیکستان تاکنون جدول زمانی مشخص برای تحویل محموله‌ها، فرمول قیمت‌گذاری یا شرکت‌های تأمین‌کننده را اعلام نکرده است.

سایه سنگین تحریم‌های آمریکا و لفاظی‌های جدید ترامپ

زمان‌بندی ارائه این درخواست از سوی دوشنبه، این مبادله تجاری پیشنهادی را دقیقاً در کانون فضای تشدید فشارهای تحریمی قرار می‌دهد. در تاریخ ۲۹ مرداد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، کشورهایی را که به همکاری و حمایت از ایران ادامه می‌دهند، به پیامدهای سنگین اقتصادی تهدید کرد و وعده «جنگ اقتصادی و انزوای بی‌سابقه» علیه تهران را داد؛ هرچند واشنگتن هنوز تدابیر تنبیهی جدید و مشخصی را در پیوند با این اظهارات ابلاغ نکرده است.

خرید و ترانزیت عمده فرآورده‌های نفتی ایران پیش از این نیز با ریسک تحریم‌های آمریکا مواجه بوده است. بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۸۴۶ آمریکا، مجازات‌هایی علیه اشخاص و مؤسسات مالی درگیر در تراکنش‌های مالی عمده برای خرید، فروش، حمل‌ونقل یا بازاریابی نفت و محصولات نفتی ایران پیش‌بینی شده است. همچنین مجوز موقتی که در ژوئن برای برخی تراکنش‌های مرتبط با نفت خام و محصولات نفتی ایران صادر شده بود، در ۷ جولای لغو شد و دوره گذار آن نیز در ۱۷ جولای به پایان رسید.

سرایت بحران سوخت روسیه به آسیای مرکزی و اضطرار تاجیکستان

انگیزه و محرک اصلی دوشنبه برای ارائه این درخواست بزرگ به تهران، ناشی از یک چالش عینی و فوری است: وابستگی شدید و آسیب‌پذیر به سوخت وارداتی از روسیه. در سال ۲۰۲۵ میلادی، تاجیکستان حدود ۱.۷ میلیون تن انواع سوخت و روان‌کننده‌ها وارد کرد که بیش از ۱.۲ میلیون تن از این حجم مستقیماً از روسیه تأمین شد. مقامات تاجیک در ماه جولای اذعان کردند که روسیه تأمین‌کننده ۸۴ درصد از کل فرآورده‌های نفتی وارداتی این کشور بوده است.

با این حال، مدیریت این سطح از وابستگی به تدریج دشوارتر شده است؛ چرا که حملات پهپادی به تأسیسات پالایشگاهی روسیه، تولید سوخت در این کشور را کاهش داده و مسکو را وادار ساخته تا برای صیانت از بازار داخلی خود، محدودیت‌هایی را بر صادرات اعمال کند. کمبود سوخت در روسیه از اوایل تابستان به بازارهای آسیای مرکزی نیز سرایت کرد.

در نتیجه این تحولات، حجم واردات سوخت تاجیکستان در ماه جولای با افتی شدید مواجه شد و دوشنبه را ناچار ساخت تا برای جبران کسری خود، به جستجوی منابع جدید از جمله چین، قزاقستان، ترکمنستان، عراق و ایران بپردازد. هرچند روسیه همچنان در نیمه نخست سال جاری ۷۲.۳ درصد از سوخت وارداتی تاجیکستان را تأمین کرده و رایزنی‌های دوشنبه با قزاقستان نیز تا پایان جولای به سطح سران کشورها رسیده بود، اما بحران در داخل تاجیکستان به وضوح احساس شد.

در اوایل ماه جولای، سوخت گازوئیل در برخی جایگاه‌های پایتخت نایاب شد و سایر پمپ‌بنزین‌ها نیز محدودیت‌هایی را برای فروش سوخت اعمال کردند. در ۱۰ جولای، «دلیر جمعه» وزیر انرژی و منابع آب تاجیکستان، اعلام کرد که ذخایر سوختی کشور تنها برای حدود دو ماه کفایت می‌کند و دوشنبه به شدت به دنبال یافتن تأمین‌کنندگان جایگزین است.

ابعاد درخواست فعلی تاجیکستان بسیار قابل‌توجه است؛ حجم ۲.۵۵ میلیون تنی درخواستی، حتی از کل واردات سوخت و روان‌کننده‌های تاجیکستان در کل سال ۲۰۲۵ فراتر می‌رود، هرچند که ۲ میلیون تن از این بسته پیشنهادی مربوط به نفت خام است و نه سوخت فرآوری‌شده نهایی.

در همین چارچوب، وزارت ترابری تاجیکستان از طرف ایرانی درخواست کرده تا در زمینه سازمان‌دهی قطارهای باری مخزن‌دار ویژه و ایجاد یک «کریدور سبز» برای اولویت‌بخشی به ترانزیت محموله‌های سوختی تاجیکستان در شبکه ریلی ایران همکاری کند. البته به دلیل نبود مرز مشترک زمینی میان ایران و تاجیکستان، نهایی‌سازی توافقات ترانزیتی تکمیلی با کشورهای واسطه نیز ضروری خواهد بود.

تلاش برای احیای پالایشگاه راکد دانگارا با نفت خام ایران

بخش عمده نفت خام در این سبد درخواستی، بر معضل مزمن و قدیمی تاجیکستان در حوزه ظرفیت‌های پالایشگاهی داخلی دست می‌گذارد. بزرگترین پالایشگاه این کشور واقع در منطقه آزاد اقتصادی «دانگارا»، با سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی احداث و در سال ۲۰۱۸ افتتاح شد، اما هرگز به مرحله بهره‌برداری تجاری و پایدار نرسید؛ زیرا تاجیکستان تولید نفت خام بسیار ناچیزی دارد و در تأمین خوراک وارداتی نیز با چالش‌های اساسی روبه‌رو بوده است.

فاز نخست این پالایشگاه ظرفیت فرآوری سالانه حدود ۵۰۰ هزار تن نفت خام را دارد که در ظرفیت کامل می‌تواند به ۱.۲ میلیون تن در سال افزایش یابد. عملیات آزمایشی این واحد در اواخر سال ۲۰۲۴ آغاز شد، اما حجم ورودی آن بسیار ناچیز بود؛ به طوری که به گفته مقامات تاجیک، در آن سال تنها ۱۶۲۲ تن نفت خام نیمه‌فرآوری‌شده تحویل پالایشگاه شد که حدود ۸۰۰ تن بنزین از آن به دست آمد.

ایران سال‌هاست که به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی برای تأمین خوراک نفت خام تاجیکستان مدنظر بوده است. در جریان مذاکرات ۲۴ مرداد در تهران، دلیر جمعه، وزیر انرژی تاجیکستان و محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، درباره عرضه نفت خام، گازوئیل و سوخت هوایی به تاجیکستان و همچنین ارائه قیمت‌های ترجیحی گفت‌وگو کردند.

وزارت ترابری تاجیکستان مشخص نکرده که این نفت خام درخواستی تحویل کدام پالایشگاه خواهد شد. در صورتی که تمام ۲ میلیون تن نفت درخواستی برای پالایشگاه دانگارا در نظر گرفته شده باشد، این حجم از ظرفیت طراحی‌شده سالانه این مجتمع فراتر خواهد رفت؛ بنابراین روند ارسال محموله‌ها یا باید در یک دوره زمانی بیش از یک سال توزیع شود و یا نیازمند ارتقا و ایجاد ظرفیت‌های فرآوری جدید خواهد بود.

معمای ترانزیت، لجستیک و چالش‌های پیش‌رو

با این همه، تأمین نفت تنها بخشی از معادله پیچیده دوشنبه است. هرگونه معامله بزرگ و کلان نفتی با تهران، مستلزم حل‌وفصل مسائل پیچیده مالی، پوشش‌های بیمه‌ای، ترتیبات لجستیکی و مدیریت مخاطرات ناشی از تحریم‌های یک‌جانبه آمریکاست. هشدارهای اخیر ترامپ بر عدم‌قطعیت‌های موجود می‌افزاید، گرچه چالش‌های تحریمی پیش از بیانیه ۲۰ آگوست نیز وجود داشته است.

روسیه همچنان تأمین‌کننده اصلی و سنتی سوخت تاجیکستان باقی مانده است، اما کمبودهای اخیر هزینه‌های سنگین این وابستگی یک‌طرفه را برای دوشنبه آشکار ساخت. ایران یک منبع استراتژیک برای تأمین نفت خام، محصولات پالایشی و یک مسیر ترانزیتی مطمئن از جنوب به شمار می‌رود، اما اجرایی شدن یک توافق کلان نیازمند رفع موانع لجستیکی و سازوکارهای بانکی است.

از این رو، درخواست فعلی تاجیکستان بیش از آنکه یک چرخش ژئوپلیتیک تمام‌عیار تلقی شود، تلاشی اضطراری از سوی دوشنبه برای حل یک چالش امنیتی-انرژی حیاتی است. اکنون باید دید آیا سازوکارهای انتقال و تأمین مالی این حجم از محموله‌ها میان دو کشور نهایی خواهد شد یا خیر.