اهدای خون یکی از مهمترین جلوههای مشارکت اجتماعی در حوزه سلامت است؛ اقدامی که هر واحد آن میتواند جان چند بیمار را نجات دهد. با این حال، بررسی آمارهای انتقال خون خراسان جنوبی نشان میدهد همچنان بار اصلی تأمین خون مورد نیاز بیماران بر دوش مردان است؛ به طوری که ۹۳ درصد اهداکنندگان را آقایان و تنها هفت درصد را بانوان تشکیل میدهند.
این در حالی است که به گفته مسئولان انتقال خون، استان خراسان جنوبی در زمینه مشارکت بانوان نسبت به بسیاری از استانهای کشور وضعیت مطلوبتری دارد، اما همچنان فاصله قابل توجهی با ظرفیت واقعی بانوان برای حضور در این حرکت انساندوستانه وجود دارد.
سلامت اهداکننده؛ خط قرمز سازمان انتقال خون
یکی از مهمترین نگرانیهایی که باعث کاهش مشارکت بانوان در اهدای خون شده، تصور آسیب دیدن سلامت آنان پس از اهدای خون است؛ موضوعی که مدیرکل انتقال خون خراسان جنوبی آن را رد میکند.
به گفته دکتر کامبیز مهدیزاده، هیچ فردی بدون احراز کامل سلامت اجازه اهدای خون ندارد. پیش از اهدای خون، پزشکان شرح حال کامل فرد را بررسی میکنند، معاینات لازم انجام میشود و میزان هموگلوبین خون نیز در همان مرکز سنجیده میشود تا احتمال کمخونی یا هرگونه عامل تهدیدکننده سلامت بررسی شود.
در صورتی که حتی احتمال داده شود فرد توان تحمل اهدای خون را ندارد، از انجام این کار جلوگیری شده و مراجعهکننده برای انجام اقدامات لازم راهنمایی میشود. به همین دلیل، سلامت اهداکننده در اولویت قرار دارد و هیچگاه برای نجات جان بیمار، سلامت فرد اهداکننده به خطر انداخته نمیشود.
باورهای فرهنگی؛ مانع اصلی مشارکت بانوان
کارشناسان معتقدند مشکل اصلی، محدودیت پزشکی نیست بلکه باورهای فرهنگی است؛ باورهایی که طی سالها در جامعه شکل گرفته و حتی در میان خانوادههای آشنا با حوزه انتقال خون نیز دیده میشود.
تصور رایج مبنی بر اینکه بانوان به دلیل شرایط فیزیولوژیک نباید خون اهدا کنند، باعث شده بسیاری از آنان حتی برای ارزیابی اولیه نیز به مراکز انتقال خون مراجعه نکنند؛ در حالی که تجربه نشان میدهد بخش قابل توجهی از بانوان مراجعهکننده پس از انجام معاینات، شرایط لازم برای اهدای خون را دارند.
وجود بانوانی که بیش از ۴۰ بار خون اهدا کردهاند، نمونهای عملی از بیاساس بودن این نگرانیهاست؛ افرادی که طی سالها بدون بروز مشکل، به طور مستمر در تأمین خون بیماران مشارکت داشتهاند.
چرا حضور بانوان اهمیت دارد؟
افزایش مشارکت بانوان تنها به معنای افزایش ذخایر خون نیست. مطالعات و تجربه سازمان انتقال خون نشان داده است خانوادههایی که مادر در آنها اهداکننده خون است، بیش از سایر خانوادهها فرهنگ اهدای خون را در میان اعضا گسترش میدهند.
به عبارت دیگر، بانوان میتوانند علاوه بر نقش مستقیم در تأمین خون، به عنوان سفیران فرهنگ اهدای خون در خانواده و جامعه نیز ایفای نقش کنند؛ ظرفیتی که میتواند نسل جدیدی از اهداکنندگان مستمر را تربیت کند.
نگرانی مهم دیگر، افزایش میانگین سنی اهداکنندگان است. اکنون بخش عمده اهداکنندگان خون در گروه سنی ۴۰ تا ۴۵ سال قرار دارند و در سالهای آینده به تدریج از چرخه اهدای خون خارج خواهند شد.
اگر از امروز جوانان و بانوان بیشتری وارد چرخه اهدای خون نشوند، تأمین خون مورد نیاز بیماران در سالهای آینده با دشواری بیشتری روبهرو خواهد شد؛ موضوعی که ضرورت فرهنگسازی و اطلاعرسانی را دوچندان میکند.
اصلاح یک باور؛ تضمین سلامت جامعه
آنچه امروز بیش از هر چیز نیازمند توجه است، اصلاح نگاه جامعه نسبت به اهدای خون بانوان است. وقتی سلامت اهداکننده با دقیقترین استانداردهای پزشکی بررسی میشود، دلیلی برای محروم ماندن نیمی از جمعیت جامعه از این مشارکت انساندوستانه وجود ندارد.
افزایش حضور بانوان در مراکز انتقال خون، نه تنها به تأمین پایدار خون و فرآوردههای خونی کمک میکند، بلکه گامی مؤثر در ارتقای فرهنگ مسئولیتپذیری اجتماعی و تضمین سلامت جامعه خواهد بود؛ فرهنگی که هرچه فراگیرتر شود، بیماران بیشتری در زمان نیاز، بدون دغدغه به خون سالم و کافی دسترسی خواهند داشت.
