بین الملل
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کشورهایی را که به همکاری و حمایت از ایران ادامه میدهند به تبعات سنگین اقتصادی تهدید کرده و وعده «جنگ اقتصادی و انزوای بیسابقه» علیه تهران داده است؛ اگرچه واشنگتن هنوز تدابیر و جزئیات مشخصی از این اقدامات جدید را اعلام نکرده است.
این هشدارها در شرایطی مطرح میشود که پیوندهای اقتصادی و مواصلاتی میان ایران و کشورهای آسیای مرکزی روندی روبهرشد و پویا را سپری میکند. قزاقستان در حال احداث پایانه اختصاصی خود در بزرگترین بندر تجاری ایران است، تاجیکستان خرید فرآوردههای سوختی و ایجاد مسیرهای جدید حملونقل را با تهران دنبال میکند، ازبکستان به دنبال صیانت از جریان تجاری عبوری از خاک ایران است و ترکمنستان نیز همکاریهای ترانزیتی و انرژی خود را با تهران گسترش میدهد.
اگرچه هر یک از این کشورها انگیزههای خاص خود را برای تعمیق مناسبات با ایران دارند، اما همگی در یک دغدغه راهبردی مشترک هستند: برای کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی، جغرافیای ایران یکی از معدود و امنترین راههای دسترسی زمینی به پهنه آبی خلیج فارس و اقیانوس هند به شمار میرود. بنابراین، تلاش واشنگتن برای تشدید محاصره اقتصادی تهران نهتنها روابط این کشورها با ایران، بلکه راهبرد کلان آنها برای تنوعبخشی به مسیرهای تجاری و ترانزیتیشان را با تهدید مستقیم روبهرو میسازد.
البته این امر به معنای تمایل دولتهای آسیای مرکزی برای نادیده گرفتن تحریمها یا ورود به رویارویی سیاسی با واشنگتن نیست، بلکه تهدید تحریمهای ثانویه میتواند بانکها و بخش خصوصی منطقه را بدون صدور دستورالعمل رسمی دولتی نیز محتاط کند؛ هرچند ابزارهای عملیاتی ترامپ برای تحقق این انزوای ادعایی همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
نگاه راهبردی قزاقستان به خلیج فارس و بندر شهید رجایی
توسعه همکاریهای ایران با آسیای مرکزی بسیار پیش از تازهترین تهدیدات کاخ سفید وارد فاز عملیاتی شده بود. در اواسط ماه ژوئن، فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی ایران در سفر به آستانه با سریک ژومانگارین، معاون نخستوزیر قزاقستان دیدار کرد. طرفین در این مذاکرات به رشد 26.4 درصدی مبادلات تجاری در سال 2025 و رسیدن آن به 430.2 میلیون دلار اشاره کردند؛ رقمی که اکنون با اتکا به توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، هدفگذاری 3 میلیارد دلاری برای آن تعیین شده است.
با این حال، همکاریهای دو کشور فراتر از تجارت دوجانبه است. حجم حملونقل بار در کریدور بینالمللی شمال-جنوب در سال 2025 با افزایش 12 درصدی به 3.5 میلیون تن رسید و ترانزیت ریلی میان قزاقستان و ایران نیز رشد چشمگیر 69 درصدی را ثبت کرد.
منفعت اصلی آستانه اما در دسترسی به آبهای گرم جنوبی نهفته است. ایران مجوز احداث یک پایانه اختصاصی ترانزیتی و لجستیکی را در بندر شهید رجایی بندرعباس به قزاقستان اعطا کرده است. در 28 ژوئن، قراردادی 27 ساله در قالب مدل ساخت، بهرهبرداری و واگذاری میان دو کشور به امضا رسید که شامل 2 سال دوره ساخت و 25 سال بهرهبرداری تجاری است و پیشبینی میشود عملیات تجاری آن از سال سوم کلید بخورد.
وزارت امور خارجه قزاقستان این پروژه را کلید دسترسی محمولههای قزاق به بازارهای خلیج فارس، جنوب و جنوب شرقی آسیا و شرق آفریقا دانسته است. آستانه علاوه بر بندرعباس، نیمنگاهی به ظرفیتهای بندر اقیانوسی چابهار نیز دارد؛ در حالی که ایران نیز علاقهمند به بهرهگیری متقابل از بنادر آکتائو و کوریک در سواحل قزاقستانی دریای خزر است.
تجربه ترکمنستان و موانع تحریمی در مسیر سوآپ انرژی
در اواخر ماه ژوئیه، وزیر راه و شهرسازی کشورمان به عشقآباد سفر کرد و با سردار بردیمحمداف، رئیسجمهور و رشید مردوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان درباره پروژههای مشترک حملونقل، انرژی، مخابرات و عمران به رایزنی پرداخت.
با این وجود، روابط عشقآباد و تهران پیشتر طعم محدودیتهای یکجانبه آمریکا را چشیده است. در سال 2024، توافق سوآپ گاز ترکمنستان به عراق از طریق خاک ایران با حجم سالانه 10 میلیارد متر مکعب، در نهایت به دلیل تحریمهای آمریکا با مانع مواجه شد. این رویداد نشان داد که چگونه فشارهای تحریمی واشنگتن میتواند صادرات یک کشور آسیای مرکزی را حتی در شرایطی که طرف اصلی قرارداد یک کشور ثالث است، مسدود سازد.
نیاز فوری تاجیکستان به سوخت و گذرگاههای ترانزیتی ایران
دوشنبه نیز یکی از کانونهای اصلی دیپلماسی منطقهای تهران بوده است. در 15 آگوست، هیئتی بلندپایه از تاجیکستان به ریاست عظیم ابراهیم، وزیر ترابری و دلیر جمعه، وزیر انرژی و منابع آب این کشور وارد تهران شد و بر گسترش همکاریهای ترانزیتی و استفاده از بندر چابهار تأکید کرد.
این در حالی است که در ماه ژوئیه، توافق مهمی میان ایران، تاجیکستان و افغانستان برای ایجاد یک کریدور جادهای مشترک و تشکیل کارگروه دائمی سهجانبه حاصل شد که میتواند به سایر کشورهای منطقه و چین نیز متصل شود.
برای دوشنبه، مسئله فوری تأمین پایدار سوخت است. دلیر جمعه در دیدار با محسن پاکنژاد، وزیر نفت ایران، واردات گازوئیل، سوخت هواپیما و پالایش نفت خام ایران در پالایشگاههای تاجیکستان با قیمتهای ترجیحی را پیگیری کرد. تاجیکستان خواستار خرید 2.55 میلیون تن نفت خام و فرآوردههای نفتی از جمله 2 میلیون تن نفت، 300 هزار تن گازوئیل، 150 هزار تن بنزین و 100 هزار تن سوخت هوایی از ایران شده است. مبادلات تجاری دو کشور در نیمه نخست 2026 نیز با رشد 17.5 درصدی به 432 هزار تن رسید. پاتک تاجیکستان به بحران سوخت روسیه با نفت ایران
در بعد سیاسی و هویتی نیز محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور ایران در دیدار با این هیئت، ایده تشکیل مجمع کشورهای فارسیزبان را مطرح کرد که بُعد فرهنگی روابط را در کنار همکاریهای اقتصادی تقویت میکند.
نگرانی ازبکستان از اختلال در شریانهای ترانزیتی جنوب
همزمان، هیئت دیپلماتیک ازبکستان نیز در تهران حضور یافت. برای تاشکند، روابط با ایران پیوندی ناگسستنی با ترانزیت دارد؛ زیرا حدود 9 درصد واردات و 10 درصد صادرات غیرطلای ازبکستان از خاک ایران عبور میکند و برآوردها حاکی است هرگونه اختلال منطقهای میتواند خسارتی 1 تا 1.5 میلیارد دلاری (معادل 0.7 تا 1 درصد تولید ناخالص داخلی) به اقتصاد این کشور تحمیل کند.
در دیدارهای بهرامجان اعلایف، معاون اول وزیر خارجه ازبکستان با حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه و فرزانه صادق، بر روانسازی کریدورهای بینالمللی حملونقل و افزایش تردد بار تأکید شد؛ چرا که ایران کوتاهترین مسیر تاشکند به سمت بنادر آزاد جنوبی است.
شکست پروژه انزوا در برابر واقعیتهای ژئوپلیتیک منطقه
شواهد میدانی گویای آن است که مناسبات اقتصادی ایران و آسیای مرکزی نهتنها کاهش نیافته، بلکه با قراردادهای بلندمدت بندری قزاقستان، درخواستهای کلان انرژی تاجیکستان، نیازهای ترانزیتی ازبکستان و مذاکرات مستمر ترکمنستان در حال تعمیق است.
برای ایران، آسیای مرکزی فرصتی راهبردی برای بیاثر کردن فشارهای خارجی است و برای کشورهای این منطقه نیز ایران مطمئنترین پنجره تنفس اقتصادی به آبهای آزاد خلیج فارس و اقیانوس هند محسوب میشود. از این رو، عقبنشینی آسیای مرکزی از تعامل با تهران به معنای چشمپوشی از منافع حیاتی ملی و مسدود شدن شریانهای صادراتی این کشورها خواهد بود.
انتهای پیام/
گزارش لحظه ای از «نبرد هرمز» در حال به روز رسانی...
الجزیره: چین احتمالاً واردات نفت ایران را با وجود خطر تحریمهای ترامپ به صفر نمیرساند / پکن توانایی واکنش متقابل، از جمله محدود کردن صادرات عناصر خاکی کمیاب را دارد۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۹:۱۷
الجزیره نوشت: دونالد ترامپ تهدید کرده است کشورهایی را که همچنان با ایران تجارت میکنند، از جمله چین، با پیامدهای شدید اقتصادی روبهرو خواهد کرد.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: بر اساس اظهارات اریکا داونز، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، چین سال گذشته بزرگترین خریدار نفت خام ایران بوده است.
داونز به الجزیره گفت: «اگر دولت ترامپ بخواهد تحریمهای بیشتری علیه شرکتهای چینی که در انتقال نفت ایران نقش دارند اعمال کند، در نهایت موضوع به این محاسبه بازمیگردد که دولت ترامپ منافع تحریم آن شرکتهای چینی را در برابر هزینههای آن چگونه ارزیابی میکند.»
او خاطرنشان کرد چین توانایی واکنش متقابل، از جمله محدود کردن صادرات عناصر خاکی کمیاب را دارد.
داونز گفت به نظر میرسد واردات نفت ایران توسط چین تا حدی کاهش یافته، اما تأیید دقیق آن دشوار است؛ زیرا ظاهراً بخشی از این محمولهها در آمار گمرکی چین بهعنوان واردات از کشورهایی مانند مالزی و اندونزی ثبت میشوند.
او گفت چین حتی پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران نیز به واردات نفت خام ایران ادامه داد و تنها پس از آنکه آمریکا در اواسط آوریل محاصره دریایی ایران را اعمال کرد، سرعت واردات کاهش یافت.
به گفته او، محمولههای نفت ایران همچنان در آبهای خارج از تنگه هرمز قرار دارند و میتوانند در نهایت به چین عرضه شوند.
داونز گفت: «در حال حاضر نمیبینم که چین واردات نفت ایران را به صفر برساند.»
او دلیل این موضوع را تا حدی این دانست که در زنجیره انتقال نفت ایران به چین، هر بار که تحریم جدیدی اعلام میشود، طرفهای درگیر معمولاً راهی برای دور زدن آن پیدا میکنند.
الجزیره: قیمت نفت همچنان بالا ماند / با ادامه اختلال در عرضه نفت خاورمیانه، بازار نفت در مسیر ثبت دومین رشد هفتگی متوالی قرار دارد۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۹:۱۳
الجزیره نوشت: قیمت نفت روز جمعه عمدتاً ثابت ماند. بهای معاملات آتی نفت برنت تا ساعت ۰۱:۴۲ به وقت گرینویچ با ۴ سنت، معادل ۰.۰۴ درصد، افزایش به ۹۳.۸۲ دلار در هر بشکه رسید.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) با ۶ سنت، معادل ۰.۰۶ درصد کاهش، ۸۶.۷۸ دلار معامله شد.
با ادامه اختلال در عرضه نفت خاورمیانه به دلیل بنبست درگیری آمریکا و ایران، بازار نفت در مسیر ثبت دومین رشد هفتگی متوالی قرار دارد.
برنت طی پنج جلسه معاملاتی گذشته بیش از ۷ درصد و WTI بیش از ۸ درصد افزایش یافتهاند و هر دو شاخص به بالاترین سطح خود از ۲۴ ژوئیه رسیدهاند. این افزایش پس از رشد بیش از ۲ درصدی هر دو شاخص در جلسه معاملاتی قبلی رخ داده است.
الجزیره: چین و روسیه چگونه میتوانند برنامه ترامپ برای منزوی کردن ایران را ناکام بگذارند؟ / اهرم فشار ترامپ بر پکن و مسکو، دو شریک تجاری مهم ایران، محدود است / روسیه هماکنون تحت تحریمهای گسترده آمریکا قرار دارد و تا حد زیادی خارج از چارچوب اقتصادی تحت رهبری آمریکا فعالیت میکند/ چین نیز بارها نشان داده است که هرگاه منافع اقتصادیاش ایجاب کند، حاضر است تحریمهای آمریکا را نادیده بگیرد۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۹:۰۳
الجزیره نوشت: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدید کرده است هر کشوری را که به ایران یک «راه نجات اقتصادی» ارائه دهد، از نظر مالی مجازات خواهد کرد. او همچنین از آغاز یک «روز D اقتصادی» علیه تهران سخن گفته است.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: این تهدید، شش ماه پس از آغاز درگیری پرهزینه آمریکا با ایران، تازهترین تلاش ترامپ برای استفاده از قدرت اقتصادی آمریکا در راستای اهداف سیاست خارجی اوست؛ آن هم پس از مجموعهای از جنگهای تجاری پرهزینه در نیمه نخست دوره دوم ریاستجمهوریاش.
با این حال، تحلیلگران میگویند اهرم فشار ترامپ بر چین و روسیه، دو شریک تجاری مهم ایران، محدود است.
روسیه هماکنون تحت تحریمهای گسترده آمریکا قرار دارد و تا حد زیادی خارج از چارچوب اقتصادی تحت رهبری آمریکا فعالیت میکند.
چین نیز بارها نشان داده است که هرگاه منافع اقتصادیاش ایجاب کند، حاضر است تحریمهای آمریکا را نادیده بگیرد.
رویترز: در تهدید ترامپ علیه کسانی که به ایران کمک میکنند، حتی متحدان واشنگتن که در میانجیگری مذاکرات صلح نقش داشتهاند هم ممکن است در این دایره قرار بگیرند۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۸:۵۸
رویترز نوشت: دونالد ترامپ تهدید اقتصادی خود علیه ایران را گسترش داده و آن را شامل هر کشور یا نهادی کرده است که به تهران آنچه را او «شریان حیاتی» توصیف کرده، ارائه دهد. او تهدید کرده است کشورها و نهادهایی که به ایران در صادرات نفت یا باز نگه داشتن کانالهای مالی و تجاری کمک کنند، با «پیامدهای اقتصادی عظیم» مواجه خواهند شد.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: با این حال، ترامپ نام هیچ کشور مشخصی را مطرح نکرد و توضیح نداد که چگونه این تهدید را به اقدامات عملی تبدیل خواهد کرد؛ آن هم در حالی که دامنه این تهدید از قاچاق نفت و انتقالات مالی گرفته تا صرافیها و شرکتهای پوششی گسترش یافته است.
به گزارش رویترز، حتی متحدان واشنگتن که در میانجیگری مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران نقش داشتهاند نیز ممکن است در این دایره قرار بگیرند.
رویترز: تنها ۷ کشتی روز پنجشنبه از تنگه هرمز عبور کردند۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۸:۵۰
رویترز خبر داد که تنها ۷ کشتی روز پنجشنبه از تنگه هرمز عبور کردند.
به گزارش «انتخاب»؛ خبرگزاری رویترز به نقل از شرکت دادههای کشتیرانی کپلر گزارش داد که تردد کشتیها از تنگه هرمز روز پنجشنبه کاهش یافت و تنها ۷ کشتی از این تنگه عبور کردند.
ادعای ترامپ: اگر لازم بود ۱۰۰ بار دیگر نیز به ایران حمله میکردم / ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت؛ اگر ایران سلاح هستهای داشت، از آن استفاده میکرد و اسرائیل و تمام خاورمیانه را نابود میکرد۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۸:۴۶
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آمریکاییها خواست افزایش قیمت سوخت ناشی از جنگ را تحمل کنند و درباره حمله به ایران گفت اگر برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای لازم میبود، ۱۰۰ بار دیگر نیز این کار را انجام میداد.
به گزارش «انتخاب»؛ بخشهایی از ادعاهای وی به شرح زیر است:
ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت و ما کنترل تنگه هرمز را در اختیار داریم.
اگر ایران سلاح هستهای داشت، از آن استفاده میکرد و اسرائیل و تمام خاورمیانه را نابود میکرد.
ایران هنوز تعدادی موشک و پهپاد دارد، اما ظرفیت تولید آنها در مقایسه با پنج ماه قبل بسیار پایین است
ایرانیها به کشورهای تقریباً بیطرفی موشک شلیک کردند که هیچکس نمیدانست تا چه اندازه در این درگیری دخیل هستند.
ایرانیها همه را هدف قرار دادند و اگر بمب هستهای داشتند، از آن علیه همه استفاده میکردند.
ایران به یک قدرت سلطهگر در خاورمیانه تبدیل شده که دیگران را مورد زورگویی قرار میدهد.
روسیه: فقط تهران درباره مذاکره با آمریکا تصمیم میگیرد؛ ما بر هیچکس فشاری وارد نمیکنیم، چه ایران باشد و چه هر کشور دیگری / آنها خودشان تصمیم میگیرند۱۴۰۵/۰۵/۳۰ - ۰۸:۱۱
ایرنا: سفیر و نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد تاکید کرد: ایران کشوری مستقل است و خود درباره مذاکره با آمریکا تصمیم گیری میکند.
«واسیلی نبنزیا» عصر پنجشنبه به وقت محلی در جمع خبرنگاران در نیویورک در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه با توجه به روابط دوجانبه میان ایران و روسیه، مسکو بر تهران فشار وارد میکند تا تلاش کند مذاکرات را از سر بگیرد و به این جنگ پایان دهد، گفت: روسیه، بهعنوان یک اصل، بر هیچکس فشاری وارد نمیکند؛ چه ایران باشد و چه هر کشور دیگری. ایران یک کشور مستقل است. آنها خودشان تصمیم میگیرند.
نماینده روسیه در سازمان ملل افزود: ما درباره این موضوع نیز صحبت کردیم و میدانیم که منشا این درگیری در کاری که ایران انجام داده یا انجام نداده نیست، بلکه در تجاوز بیمحابا و بدون دلیلی است که ایالات متحده علیه ایران انجام داد؛ و فکر نمیکنم این ایران بوده باشد که از اجرای توافقهایی که میان ایالات متحده و ایران با کمک میانجیها حاصل شده بود، عقبنشینی کرده باشد.
نبنزیا تاکید کرد: بنابراین فکر نمیکنم ما باید ایران را بهخاطر این موضوع مقصر بدانیم. اما این مساله در شورای امنیت در حال بررسی است. امسال این اتفاق نیفتاد، اما مطمئنم که در ماههای آینده به آن رسیدگی خواهیم کرد.
در واکنش به کارزار اقتصادی آمریکا علیه ایران: نگران اقتصاد روسیه نباشید
سفیر روسیه در سازمان ملل درباره کارزار اقتصادی آمریکا علیه ایران و پیامدهای آن برای سایر کشور و نیز موضع روسیه در این زمینه گفت: ما آنقدر تحریم و وعده برای منزوی کردن اقتصاد روسیه دیدهایم که دیگر توجه زیادی به آنها نمیکنیم، چون توانستهایم خود را با هر تحریمی که آنها اعمال کردهاند یا هر تهدیدی که در این مسیر شنیدهایم، سازگار کنیم. فکر میکنم از عهده این موضوع هم برخواهیم آمد. نگران اقتصاد روسیه نباشید.
واکنش نماینده روسیه به ادعای ترامپ درباره تنگه هرمز
نبنزیا در واکنش به ادعای ترامپ درباره تنگه هرمز و اعلام کردن آن به عنوان قلمرو آمریکا نیز با لبخندی طعنه آمیز گفت: رئیسجمهور ترامپ ادعاهای ارضی متعددی درباره نقاط مختلف جهان مطرح کرده است. امروز ما در نمایندگی دانمارک با نامزدهای دبیرکلی سازمان ملل گفتوگو داشتیم. نام اتاقی که در آن جلسه برگزار شد، «گرینلند» بود. آیا این موضوع شما را یاد چیزی نمیاندازد؟
سفیر روسیه افزود: او (ترامپ) درباره ونزوئلا و بخشهای دیگری از جهان نیز صحبت کرده است. نمیدانم چنین اقدامی چگونه میتواند مطابق با حقوق بینالملل انجام شود. اما به هر حال، رئیسجمهور ترامپ بهتر از هر کسی میداند چه میگوید. حالا باید ببینیم او قصد دارد این موضوع را چگونه عملی کند!
یمن: از عبور ۴۸ کشتی متعلق به عربستان در بابالمندب جلوگیری کردیم؛ ۸ نفتکش را هم هدف قرار دادیم۱۴۰۵/۰۵/۲۹ - ۲۳:۲۵
سخنگوی دولت یمن اعلام کرد نیروهای مسلح این کشور با جلوگیری از عبور ۴۸ کشتی از دریای سرخ و دریای عرب و هدف قرار دادن هشت کشتی نفتی دیگر، موفق شدهاند محاصره دریایی کاملی علیه عربستان اعمال کنند.
ادعای ونس: فشارهای اقتصادی بر ایران، محاسبات آنها را درباره نوع توافق با ما، تغییر میدهد/ اکنون وارد مرحله جدیدی شدهایم که در آن مؤثرترین ابزار ما، «فشار اقتصادی» است۱۴۰۵/۰۵/۲۹ - ۲۲:۴۵
جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا ادعا کرد: ما به لطف تلاشهای گسترده و طاقتفرسایی که ارتش ما و کارکنان بخش تجاری انجام دادهاند، توانستهایم مقادیر زیادی نفت و گاز را از طریق تنگه هرمز منتقل کنیم. آنچه محقق شده، با وجود اینکه نیاز داریم حجم بیشتری از انرژی از تنگه هرمز عبور کند، یک موفقیت بزرگ محسوب میشود.
وی گفت: تنگه هرمز اصلیترین اهرم فشاری است که ایران در اختیار دارد. ما به ادامه این رویکرد ادامه خواهیم داد، زیرا معتقدیم این بهترین راه برای دستیابی به هدف نهایی در نهایت است.
او مدعی شد: با وجود تیراندازیهای ایران به کشتیهای تجاری، توانستهایم خروج مقادیر زیادی نفت و گاز از طریق تنگه هرمز را تضمین کنیم. ما باید عبور مقادیر بیشتری از محمولههای انرژی از طریق تنگه هرمز را تضمین کنیم. اگر بتوانیم حجم کافی از نفت و گاز را از تنگه هرمز منتقل کنیم و همزمان ایرانیها را به دلیل هدف قرار دادن کشتیهای تجاری مجازات کنیم، این امر فشار اقتصادی قابلتوجهی بر آنها وارد خواهد کرد.
ونس ادعا کرد: فشارهای اقتصادی بر ایران، محاسبات آنها را درباره نوع توافق یا ترتیباتی که مایلاند با ما منعقد کنند، تغییر میدهد. فشارهای اقتصادی باعث خواهد شد ایران به این فکر کند که آیا میخواهد اقتصادش برای همیشه در وضعیت خفگی باقی بماند یا ترجیح میدهد روابط بهتری با غرب ایجاد کند.
معاون ترامپ مدعی شد: اگر ایران بر تیراندازی به کشتیها اصرار داشته باشد، ما تمام تلاش خود را برای جلوگیری از آن انجام خواهیم داد. ما تا حد زیادی موفق شدهایم عملیات تیراندازی ایران علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را متوقف کنیم. اکنون وارد مرحله جدیدی شدهایم که در آن، مؤثرترین ابزار ما فشار اقتصادی است که میتوانیم بر آنها اعمال کنیم.
ونس مدعی شد: اکنون در مرحله جدیدی قرار داریم و توانمندیهای نظامی متعارف ایران را از بین بردهایم و فشارهای عظیمی بر پایه صنعتی آنها که برای تولید تسلیحات مورد استفاده قرار میگیرد، وارد کردهایم. این مرحله به توازن دقیقی نیاز دارد؛ زیرا در حالی که ما بر آنها فشار اقتصادی وارد میکنیم، آنها نیز تلاش خواهند کرد فشار مشابهی بر ما وارد کنند. هفتههای گذشته ثابت کرد که ایرانیها فشار این اقدامات را بسیار بیشتر از آنچه ما احساس کردیم، متحمل شدهاند.
نظم منطقهای سنتی در خاورمیانه، در پی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و همچنین جنگ غزه به پایان راه رسیده است. ناتوانی واشینگتن در سرنگونی رژیم تهران و حفاظت از متحدان خلیج فارس، بنبست در مسئله فلسطین، پایههای امنیتی و اخلاقی دهههای گذشته را ویران کرده است. تحولات اخیر ثابت کرد که قدرت نظامی محدودیتهای جدی دارد و متحدان منطقهای دیگر نمیتوانند به تضمینهای امنیتی آمریکا تکیه کنند. فروپاشی این نظم، فرصتی نادر برای واشینگتن ایجاد میکند تا سیاست خود را از «مهار نظامی» به سوی «دیپلماسی فراگیر» و حمایت از حقوق بشر و دموکراسی تغییر دهد.
تحلیل ریشههای بحران و فروپاشی نظم قدیمی
1 میراث نظم ۱۹۹۱ و فرسایش تدریجی نظم خاورمیانهای که پس از فروپاشی شوروی و آزادسازی کویت در سال ۱۹۹۱ شکل گرفت، بر پایه سه رکن اساسی بود:
برتری نظامی آمریکا: ایجاد شبکهای از پایگاههای نظامی برای مهار ایران و عراق
تضمین امنیت استبداد: حمایت از رژیمهای اقتدارگرا در ازای ثبات منطقهای و جریان انرژی
فرآیند صلح اعراب و اسرائیل: تلاش برای ادغام اسرائیل در یک چارچوب امنیتی مشترک با اعراب
شکست در اجرا: در حالی که این نظم برای نخبگان و کشورهای ثروتمند خلیج فارس منافعی داشت، برای اکثریت مردم منطقه با خشونت، محرومیت و سرکوب همراه بود.
2 غزه و جنگ با ایران
دو رویداد کلیدی به عنوان کاتالیزور نهایی برای پایان دادن به نفوذ آمریکا عمل کردند:
جنگ غزه (نابودی اخلاقی): حمایت بیچون و چرا از اسرائیل، ادعاهای حقوق بشری آمریکا را نزد افکار عمومی بیاعتبار کرد.
جنگ با ایران (شکست توهم قدرت نظامی): ناتوانی در تغییر رژیم و بسته شدن تنگه هرمز ثابت کرد که قدرت نظامی آمریکا دیگر نمیتواند امنیت مطلق ایجاد کند.
3 شکافهای کلیدی و واقعیتهای نوین منطقهای
بیاعتمادی متحدان خلیج فارس: رهبران عرب از اینکه واشینگتن بدون مشورت با آنها وارد جنگ با ایران شد و نتوانست یا نخواست از آنها در برابر حملات ایران محافظت کند، خشمگین هستند.
رقابتهای درونی: تنزاع میان عربستان و امارات بر سر رهبری منطقه و روابط با اسرائیل، تلاشهای آمریکا برای ایجاد یک جبهه متحد ضد ایرانی را مختل کرده است.
خودمختاری بازیگران: متحدان سابق اکنون به دنبال معاملات جانبی با ایران و گسترش روابط با چین و روسیه هستند تا خلأ قدرت آمریکا را پر کنند.
4 وضعیت بازدارندگی و تهدیدات مداوم
تابآوری ایران: علیرغم آسیبهای ناشی از جنگ، رژیم ایران برجا مانده و توانایی خود را برای نبرد در «منطقههای خاکستری» و استفاده از نیروهای نیابتی حفظ کرده است.
توسعهطلبی اسرائیل: اسرائیل بدون توجه به نظر آمریکا، به دنبال الحاق کرانه باختری و تداوم مداخلات نظامی در لبنان و سوریه است.
بیثباتی اقتصادی: جنگ، قیمت سوخت و مواد غذایی را افزایش داده و در کشورهایی مانند مصر، پتانسیل خیزشهای مردمی مشابه سال ۲۰۱۱ را تقویت کرده است.
5 فرصتهای راهبردی برای تغییر مسیر
آمریکا برای جلوگیری از زوال کامل، باید پارادایمهای خود را تغییر دهد:
الف) از تهاجم به دفاع
به جای بازسازی پایگاههای تخریب شده، بر سرمایهگذاری در موارد زیر تمرکز کند:
- اشتراکگذاری اطلاعاتی
- سیستمهای دفاع موشکی برای شرکای خلیج فارس
- تأمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.
ب) دیپلماسی به جای مهار
تغییر رویکرد در قبال ایران از مهار نظامی به سوی فرآیند دیپلماتیک که ایران را به عنوان یک شریک در سیستم امنیتی منطقه بپذیرد. این نگاه حتی در میان برخی چهرههای تندرو مانند ونس نیز دیده میشود.
ج) بازتعریف روابط با متحدان
- فشار بر اسرائیل: مشروط کردن حمایتها به احترام به حقوق بشر، توقف شهرکسازی و پایان دادن به اقدامات بیثباتکننده
- پایانِ دادن به چک سفید به مستبدان: تشویق به اصلاحات دموکراتیک و حمایت از حقوق بشر به عنوان تنها راه دستیابی به ثبات پایدار در بلندمدت.
نتیجهگیری
نظم قدیمی خاورمیانه مانند امپراتوریهای بریتانیا و فرانسه پس از بحران سوئز در سال ۱۹۵۶، در حال محو شدن است. اگرچه خروج فیزیکی آمریکا بلافاصله رخ نخواهد داد، اما مشروعیت و کارآمدی مدل قدیمی از بین رفته است. واشینگتن با انتخابی حیاتی روبروست: یا به مدیریت بحرانهای بیپایان در یک سیستم شکستخورده ادامه دهد، یا شجاعت لازم برای پیریزی یک نظم جدید مبتنی بر دیپلماسی، دفاع جمعی و حاکمیت قانون را پیدا کند. شکست در تغییر مسیر، منجر به محو شدن تدریجی نفوذ آمریکا در منطقهای خواهد شد که بیش از سه دهه تحت سلطه مطلق آن بود.
*ترجمه: کانال بازنگاه
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
