جهان صنعت نیوز، یارانه بنزین سالهاست یکی از مهمترین و پرهزینهترین موضوعات اقتصاد ایران به شمار میرود. پایین بودن قیمت فروش این فرآورده نفتی اگرچه با هدف حمایت از مصرفکنندگان دنبال شده، اما همزمان فاصله قابل توجهی میان هزینه واقعی تأمین بنزین و مبلغی که مردم در جایگاهها پرداخت میکنند ایجاد کرده است. این شکاف، علاوه بر فشار بر منابع عمومی، موضوع یارانه انرژی را به یکی از مهمترین محورهای بحث درباره بودجه، ناترازی انرژی و حفظ ثروت بیننسلی تبدیل کرده است. بررسی محاسبات اقتصادی در حوزه انرژی نشان میدهد اگر هزینه واقعی تولید و توزیع بنزین مبنای محاسبه قرار گیرد، قیمت تمامشده هر لیتر بنزین به مراتب بالاتر از نرخ فروش فعلی است. در این محاسبات، متوسط هزینه تأمین هر لیتر بنزین با فرض نفت ۶۶ دلاری و نرخ تسعیر ۱۴۰ هزار تومانی، حدود ۵۸ هزار تومان برآورد میشود. با اضافه شدن ۶۸۰ تومان کارمزد جایگاههای عرضه سوخت و ۳۲۰ تومان هزینه حملونقل، هزینه نهایی هر لیتر بنزین به حدود ۵۹ هزار تومان میرسد. بدیهی است این نرخها متناسب با بهای روز باید دستخوش افزایش شوند. متوسط قیمت فروش بنزین در ایران چقدر است؟
در مقابل، بنزین در ایران با سه نرخ متفاوت عرضه میشود. بر اساس الگوی فعلی مصرف، ۴۰ درصد بنزین با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان، ۲۲ درصد با نرخ سه هزار تومان و ۳۸ درصد نیز با نرخ پنج هزار تومان به فروش میرسد. حاصل این ترکیب، متوسط وزنی قیمت فروش ۳ هزار و ۱۶۰ تومان برای هر لیتر است.
اختلاف میان قیمت تمامشده ۵۹ هزار تومانی و متوسط قیمت فروش ۳ هزار و ۱۶۰ تومانی نشان میدهد به ازای هر لیتر بنزین حدود ۵۵ هزار و ۸۴۰ تومان یارانه پرداخت میشود. با در نظر گرفتن مصرف روزانه ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین، حجم این یارانه به حدود ۷ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان، معادل ۷.۳ همت در روز میرسد. این شیوه محاسبه، هزینه واقعی اقتصادی تأمین بنزین را مبنا قرار میدهد و به همین دلیل از آن به عنوان برآورد «یارانه آشکار» یاد میشود.
در کنار این روش، سناریوی دیگری نیز برای محاسبه بار مالی بنزین وجود دارد که بر هزینههای مستقیم بودجهای تمرکز دارد. در این مدل، ارزش اقتصادی نفت خام وارد محاسبات نمیشود و تنها هزینههایی که به صورت مستقیم بر منابع بودجه دولت تحمیل میشود، …