فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب: نشانه‌ای از تغییر فتوای حرمت تولید و نگهداری سلاح هسته‌ای دیده نمی‌شود/ آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای هم مانند رهبر شهید، مذاکره را حرام نمی‌داند/ ترس از انتقام، وجود نتانیاهو و حامیانش را فرا گرفته است

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو؛ علیرضا کاظمی در حاشیه برگزاری آیین بزرگداشت چهلم رهبر شهید انقلاب اسلامی که شامگاه پنجشنبه، ۲۹ مرداد، در حرم مطهر رضوی برگزار شد، اظهار کرد: در چهلمین روز این ضایعه بزرگ، هنوز به نظر من این باور به‌طور کامل در میان مردم ما شکل نگرفته که رهبر و امام شهیدمان را از دست داده‌ایم. عمق این فقدان آن‌قدر سنگین و جانکاه است که شاید زمان بیشتری لازم باشد تا ابعاد آن برای جامعه روشن شود اما در کنار این داغ بزرگ، باید بدانیم که مسئولیت ما از همین امروز بیش از گذشته شده است.

وزیر آموزش و پرورش افزود: مراسم‌ها، مناسک و برنامه‌هایی که در این مدت برگزار شد، اگرچه برای گرامیداشت یاد و نام ایشان ضروری بود اما پایان راه نیست بلکه می‌توان گفت کار اصلی ما تازه آغاز شده است. امروز یک مسئولیت بسیار سنگین، به‌ویژه در حوزه فرهنگ بر دوش همه ما قرار دارد و آن، تبیین، ترویج و انتقال اندیشه‌های رهبر شهیدمان و مکتب ایشان به نسل جدید است.

وی خاطرنشان کرد: ما در یک نقطه عطف تاریخی قرار گرفته‌ایم و باید این فرصت را به‌درستی بشناسیم و از آن استفاده کنیم. نباید اجازه دهیم چراغی که ایشان با مجاهدت و سال‌ها تلاش روشن نگه داشتند، کم‌فروغ شود بلکه باید آن را پرفروغ‌تر و فروزنده‌تر از گذشته حفظ کنیم. به‌خصوص باید به بعثت و بیداری مردم و نسل جدید به‌عنوان یکی از بزرگترین فرصت‌های پیش‌ روی نظام جمهوری اسلامی نگاه کنیم و با برنامه‌ریزی درست، مکتب و اندیشه رهبرمان را برای این نسل تبیین کنیم.

کاظمی ادامه داد: اگر بتوانیم این اندیشه را از سطح مراسم و سخنرانی فراتر ببریم و آن را در ذهن، فکر و باور نسل جدید نهادینه کنیم، آن‌وقت می‌توان گفت توانسته‌ایم بخشی از مسئولیتی را که پس از شهادت ایشان بر دوش ما قرار گرفته است، به‌درستی انجام دهیم.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «میدل ایست آی» در مقاله‌ای نوشته است:

ترکیه سعی کرده است حملات روز سه شنبه اسرائیل به پایگاه هوایی نظامی ابو الظهور در شمال سوریه، در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری مرز ترکیه، را کمرنگ جلوه دهد و آنها را یک مانور انتخاباتی از سوی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تلقی کند.

نتانیاهو اخیراً در مواد تبلیغاتی کارزار انتخاباتی خود، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، و زهران ممدانی، شهردار نیویورک، را به عنوان دشمنان اسرائیل به تصویر کشیده است.

با این حال، این حمله که بلافاصله پس از امضای پیمان دفاعی مکه بین ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان انجام شد، نشان می‌دهد که اسرائیل ممکن است به دنبال تضعیف اعتبار آنکارا به عنوان متحدی در سوریه باشد.

دولت سوریه این حمله را محکوم کرد و گفت که بامداد روز سه شنبه هشت راکت به باند فرود این پایگاه هوایی غیرفعال اصابت کرده است.

مقامات ناشناس اسرائیلی در ابتدا توضیحات متناقضی ارائه دادند و ابتدا احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه را به حمایت از نیرو‌های نیابتی متهم کردند تا اینکه روایت رسمی تغییر کرد.

دفتر نخست وزیر اسرائیل در بیانیه‌ای اعلام کرد که اسرائیل و سوریه بر سر حفظ وضعیت امنیتی موجود توافق کرده بودند، «که سوریه در آستانه نقض آن بود با اجازه دادن به استقرار نیرو‌های ترکیه در یک پایگاه هوایی در نزدیکی حلب».

گزارش‌ها حاکی از آن بود که این حملات در زمانی رخ داده است که ترکیه خود را برای تصرف این پایگاه آماده می‌کرد و اندکی پس از خروج یک هیئت رسمی ترک از این مکان انجام شده است.

با این حال، مقامات سوری به خبرگزاری میدل ایست آی گفتند که یک تیم فنی ترکیه مأمور تعمیر باند فرود و برج مراقبت بوده است و هیچ حضور نظامی در این پایگاه وجود نداشته است.

یکی از مقامات گفت: «آخرین تیمی که مأمور بازسازی پایگاه بود، دو روز قبل از آن در آنجا حضور داشت.»

مقامات افزودند که ترکیه به ارتش سوریه در ساخت پایگاه‌هایی در سراسر کشور کمک کرده است، بدون آنکه برنامه‌های مشخصی متوجه اسرائیل باشد. به گفته آنها، آنکارا می‌خواهد ارتشی قوی در سوریه بازسازی کند که قادر به دفاع از کشور باشد.

یکی از مقامات افزود: «ترکیه کنترل همه پایگاه‌ها را به دست نمی‌گیرد.»

در واقع، آنکارا بسیاری از پاسگاه‌های نظامی کوچکتر را در شمال سوریه تعطیل کرده و در حال حاضر چندین پایگاه مستقر در این منطقه را اداره میکند.

حضور احتمالی ترکیه در ابو الظهور توازن هوایی را تغییر نخواهد داد، همانطور که برخی از مقامات اسرائیلی ادعا کرده‌اند، زیرا این پایگاه در حال حاضر بسیار نزدیک به مرز ترکیه است.

مقامات ترکیه‌ای گفتند که اسرائیل از خط تماس مستقیمی که سال گذشته بین دو کشور برای جلوگیری از حوادث نظامی ایجاد شده بود، استفاده نکرده است و این امر خطر تشدید تنش را افزایش میدهد.

توماس باراک، فرستاده آمریکا در امور ترکیه و سوریه، به یک رسانه اسرائیلی گفت که این حملات «خطر واقعی تشدید سریع به یک درگیری نظامی مستقیم بین اسرائیل و ترکیه و همچنین سوریه را به همراه داشت».

باراک روز چهارشنبه گفت: «نیرو‌های ترکیه از حرکت هواپیما‌های اسرائیلی به سمت آن پایگاه خاص سوریه و همچنین هدف مورد نظر آنها مطلع نبودند و بنابراین به طور بالقوه ممکن بود تمایل پیدا کنند که جنگنده‌های خود را به پرواز درآورند، به این باور که خودشان مورد حمله قرار گرفته‌اند.»

«بازی با آتش»

از نظر برخی، این حمله کاملاً با کارزار گسترده‌تر اسرائیل همخوانی داشت. داده‌های رویداد گردآوری شده از گزارش‌های تلگرام و رویداد‌های کدگذاری شده مستقل از پروژه داده‌های مکان و رویداد‌های درگیری مسلحانه (ACLED) شامل ۱٬۷۲۲ رکورد تأیید شده و بدون تکراری بین ژانویه ۲۰۲۵ و ۱۸ اوت ۲۰۲۶ است که نشان میدهد این کارزار از زمان سقوط دولت بشار اسد کاهش نیافته است.

مقامات ترکیه‌ای از طریق دفتر ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه به پیام‌های اسرائیل پاسخ دادند و گفتند که نتانیاهو قصد دارد «پیش از انتخابات اسرائیل» به سیاست‌های توسعه طلبانه و بی ثبات کننده منطقه‌ای خود ادامه دهد.

باراک در دو مصاحبه جداگانه گفت که باید یک سازوکار جدید برای کاهش تنش شامل سوریه، اسرائیل و ترکیه فعال شود.

با این حال، عدم استفاده اسرائیل از خط تماس مستقیم نظامی موجود نشان میدهد که این (رژیم) به جای اقدام محتاطانه، به دنبال تحریک ترکیه بوده است.

یکی از مقامات ترکیه‌ای که به شرط فاش نشدن نامش صحبت کرد، گفت: «واضح است که آنها می‌خواستند آنکارا را بترسانند. آنها با آتش بازی می‌کنند.»

یک منبع ترکیه‌ای آشنا با وضعیت آمادگی عملیاتی نیرو‌های مسلح ترکیه گفت که آنکارا دارای قابلیت‌های راداری است که میتواند فعالیت‌های هوایی اسرائیل را تا منطقه اردن رصد کند و از این حملات غافلگیر نشده است. این منبع گمانه زنی کرد که ممکن است مقامات آمریکایی نیز ترکیه را از حمله قریب الوقوع آگاه کرده باشند.

پیامی به اردوغان

دو ناظر آنکارایی با ارتباط با دولت ترکیه که به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، گفتند که به اعتقاد آنها این حملات نه تنها به عنوان یک مانور انتخاباتی، بلکه برای تضعیف اعتبار حمایت ترکیه از سوریه طراحی شده است.

یکی از این ناظران گفت: «پیمان مکه با پاکستان و عربستان سعودی، که اسرائیل آن را به عنوان یک محور جدید سنی معرفی کرده است، نتانیاهو را در داخل کشور در موقعیت دشواری قرار داده است.»

«اساساً اسرائیل میگوید: ما به معماری امنیتی جدیدی که ترکیه در حال ساخت آن است، اهمیت نمیدهیم و هر جا و هر زمان که بخواهیم به حملات خود ادامه خواهیم داد.»

این ناظر افزود که اسرائیل همچنین در حال آزمایش دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا است که از دولت الشرع حمایت کرده است. ترامپ اوایل این هفته از پیمان مکه استقبال کرده بود.

ناظر دوم گفت که اسرائیل اکنون رسماً تأیید کرده است که حضور ترکیه در سوریه را یک تهدید میداند.

این ناظر هشدار داد: «اسرائیل ممکن است انتخابات داشته باشد، اما ترکیه نیز در سال ۲۰۲۸ انتخابات دارد. این تنش‌ها میتوانند عمیق‌تر شوند و به تکرار حادثه سال ۲۰۱۵ منجر شوند که در آن آنکارا یک جنگنده روسی را سرنگون کرد.»

وی افزود که این حمله همچنین میتوانست تلاشی برای ارسال یک پیام مستقیم به اردوغان باشد.

در آخر هفته گذشته، اردوغان فاش کرد که قصد دارد اواخر امسال از دمشق بازدید کند – اولین سفر او از زمان سقوط اسد.

این ناظر گفت: «این روشی است برای گفتن به اردوغان که آنها اجازه نخواهند داد او در سوریه احساس راحتی کند.»

صفحه سیاست-

نسخه اولیه این گزارش‌ها، همزمان با مراسم چهلم رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، منتشر می‌شود.

نسخه کاملتر این مجموعه به‌زودی از سوی پژوهشگاه در دسترس قرار خواهد گرفت.

این مجموعه اقدامات با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از ظرفیت گروه افکارسنجی دفتر طرح‌های ملی، مرکز رصد فرهنگی و پژوهشگران حوزه‌های فرهنگ، هنر، ارتباطات و مطالعات اجتماعی انجام شده و تلاش دارد تصویری چندبعدی از تجربه جامعه ایرانی در مواجهه با این رویداد ارائه کند. درواقع مجموعه این مطالعات، صرفاً به ثبت یک رویداد تاریخی محدود نمی‌شود؛ بلکه تلاش دارد ابعاد مختلف تجربه جمعی جامعه ایرانی را در مواجهه با شهادت، وداع، تشییع و تدفین رهبر شهید از منظرهای اجتماعی، فرهنگی، رسانه‌ای، هنری و مردم‌نگارانه بررسی و مستند کند.

نظرسنجی ملی درباره تشییع رهبر شهید و مسائل روز

در نخستین اقدام، «نظرسنجی درباره تشییع رهبر شهید و مسائل روز» از سوی گروه افکارسنجی دفتر طرح‌های ملی انجام شد. این نظرسنجی در بازه زمانی ۱۳ تا ۲۲ تیر ۱۴۰۵، به‌صورت تلفنی و در سطح ملی اجرا شده و دیدگاه‌ها و برداشت‌های مردم درباره آیین تشییع و برخی مسائل مرتبط با این رویداد را بررسی کرده است.

به استناد این نظرسنجی بخش قابل ملاحظه‌ای یعنی ۵۰ درصد از جمعیت شرکت‌کننده در مراسم وداع و تشییع از شهرها و مناطق دیگر خود را به شهرهای برگزارکننده مراسم در تهران، قم و مشهد رسانده بودند.

این امر نشانه علاقه و انگیزه بالای مردم برای شرکت در مراسم وداع و تشییع رهبر شهید بوده است. همچنین شرکت‌کنندگان در مراسم وداع و تشییع از کم وکیف برگزاری مراسم و خدمات ارائه شده درسطح بالایی راضی بوده‌اند.

این سطح بالای رضایت، از حسن مدیریت (برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی و نظارت) نهادها و ارگان‌های متولی امر مراسم حکایت می‌کند.

بیش از ۹۰ درصد پاسخگویان نیز در هر سه نمونه تهران، قم و مشهد مراسم وداع و تشییع را به مثابه یک نقطه عطف مهم درنظرگرفته‌اند و معتقدند این پدیده در حافظه تاریخی مردم ایران ماندگار خواهدشد.

- مجموعه مطالعات و گزارش‌های پژوهشی

در کنار اجرای نظرسنجی ملی، مجموعه‌ای از گزارش‌ها و مطالعات تخصصی نیز با تمرکز بر ابعاد مختلف این رویداد تهیه شده است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

۱ - «مشهد؛ ایستگاه پایانی، مردم‌نگاری تجربه یک سوگ جمعی»

گزارشی از مرکز رصد فرهنگی که به مطالعه تجربه جمعی سوگ و حضور مردم در آیین بدرقه و تشییع در مشهد پرداخته است.

۲ - «بازنمایی رویداد شهادت، وداع، تشییع و تدفین رهبر جمهوری اسلامی ایران در رسانه‌های اجتماعی»

این گزارش به نحوه بازنمایی و روایت این رویداد در فضای رسانه‌ای و اجتماعی پرداخته است.

۳ - «مردم‌نگاری آیین تشییع رهبر شهید در تهران»

مطالعه‌ای مردم‌نگارانه درباره تجربه حضور مردم، مناسک جمعی و وجوه اجتماعی آیین تشییع در تهران.

۴ - «مردم‌نگاری آیین تشییع رهبر شهید در قم»

این گزارش به تجربه زیسته مردم و ابعاد اجتماعی و آیینی تشییع در شهر قم اختصاص دارد.

۵ - «ابعاد هنری و زیبایی‌شناختی آیین تشییع دومین رهبر انقلاب اسلامی؛ تحلیلی برای سیاستگذاری فرهنگی»

این مطالعه با تمرکز بر وجوه هنری، زیبایی‌شناختی و نمادین آیین تشییع، ظرفیت‌های آن را از منظر سیاستگذاری فرهنگی بررسی می‌کند.

۶ - «تحلیل نحوه بازنمایی و چارچوب‌بندی مراسم تشییع رهبر فقید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در رسانه‌های اجتماعی»

این گزارش با استفاده از داده‌های پلتفرم‌های ایکس، اینستاگرام، تلگرام، ایتا، بله و رسانه‌های خبری، به تحلیل نحوه بازنمایی، روایت‌پردازی و چارچوب‌بندی این رویداد در فضای رسانه‌ای پرداخته است.

۷ - «دور و نزدیک روضه رضوان؛ مشاهدهای اتنوگرافیک از مراسم وداع و تشییع رهبر شهید در مشهد»

این گزارش با رویکرد اتنوگرافیک، به مشاهده و ثبت تجربه مردم در مراسم وداع و تشییع در مشهد پرداخته است.

۸ - «گزارش تشییع رهبر شهید در عراق»

این گزارش توسط سیدحسن موسوی، پژوهشگر عراقی، تهیه شده و به بازتاب و نحوه برگزاری آیین تشییع و بدرقه رهبر شهید در عراق اختصاص دارد.

۹ - «میان وداع و خونخواهی؛ مردم‌نگاری شب پانزدهم و صبح شانزدهم تیر در تشییع رهبر شهید و اعضای خانواده‌اش در قم»

این مطالعه با تمرکز بر تجربه مردم در شب پانزدهم و صبح شانزدهم تیر، به بررسی هم‌زمان وجوه سوگ، وداع و احساسات جمعی شکل‌گرفته پیرامون این رویداد پرداخته است.