متوسط تورم ماهانه در کل این دوره ۲.۴۷ درصد، متوسط تورم نقطهای ۳۲ درصد و متوسط نرخ سالانه ۲۹.۵۵ درصد بوده است؛ با این حال، میانگینها شکاف عمیق میان دو نیمه این دهه را پنهان میکنند. متوسط تورم ماهانه سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ تنها ۰.۶۴ درصد بود، اما از ابتدای ۱۴۰۴ تا تیر امسال به ۴.۹ درصد رسیده است. به بیان دیگر، حتی ماههایی که امروز کمالتهاب تلقی میشوند، در مقایسه با نیمه نخست دهه ۱۳۹۰ در محدودهای کاملاً تورمی قرار دارند.
کف تورم ماهانه چگونه از نزدیک صفر به بالای 3 درصد رسید؟
تورم ماهانه تیرماه با کاهش ۲.۸ واحد درصدی نسبت به خرداد به ۳.۱ درصد رسیده است؛ کاهشی که در نگاه نخست میتواند از آرامترشدن سرعت افزایش قیمتها حکایت داشته باشد. با این حال، بررسی روند یک دهه گذشته نشان میدهد نرخ ثبتشده در تیر همچنان بالاتر از متوسط ۲.۴۷ درصدی کل دوره است.
اگر تورم ماهانه ۳.۱ درصدی برای ۱۲ ماه تکرار شود، سطح قیمتها بهصورت مرکب حدود ۴۴ درصد افزایش خواهد یافت. بنابراین، کاهش این شاخص بیش از آنکه به معنای خروج از تورم باشد، نشاندهنده فاصلهگرفتن از ماههای بسیار پرالتهاب اخیر است.
بیشترین تورم ماهانه دوره مورد بررسی در خرداد ۱۴۰۱ و همزمان با جهش قیمتها پس از حذف ارز ترجیحی ثبت شد؛ رقمی معادل ۱۰.۵۹ درصد. پس از آن، بهمن ۱۴۰۴ با ۹.۴۳ درصد و اردیبهشت ۱۴۰۵ با ۸.۸۳ درصد قرار دارند. در مقابل، کمترین نرخ در بهمن ۱۳۹۴ و در محدوده منفی ۰.۳۵ درصد ثبت شده است. اردیبهشت ۱۳۹۶ نیز تورم منفی ۰.۱۱ درصدی داشت.
مقایسه این نقاط نشان میدهد، تغییر مهم فقط در قلههای تورمی رخ نداده، بلکه کف تورم نیز بالا آمده است. متوسط تورم ماهانه سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ حدود ۰.۶۴ درصد بود، در حالی که این نرخ در سال ۱۴۰۴ به ۴.۶۳ درصد رسید و متوسط چهار ماه نخست ۱۴۰۵ نیز ۵.۷۱ درصد بوده است. به این ترتیب، ماههای کمتورم گذشته جای خود را به ماههایی دادهاند که حتی کف افزایش قیمت در آنها چند برابر متوسط نیمه نخست دهه ۱۳۹۰ است. کاهش ۰.۷ واحدی، دومین رکورد تورم نقطهای دهه را پنهان کرد
تورم نقطهبهنقطه در تیر ۱۴۰۵ به ۸۷.۹ درصد رسیده است؛ رقمی که نسبت به رکورد ۸۸.۶ درصدی خرداد حدود ۰.۷ واحد درصد کاهش نشان میدهد. این افت محدود، با وجود جهت نزولی آن، تصویر کاملی از وضعیت قیمتها ارائه نمیکند؛ زیرا نرخ تیر همچنان دومین تورم نقطهای بالای دوره فروردین ۱۳۹۴ تا تیر ۱۴۰۵ محسوب میشود. معنای این عدد آن است که خانوارها برای خرید سبد ثابتی از کالاها و خدمات، بهطور میانگین ۸۷.۹ درصد بیشتر از تیر سال گذشته پرداخت کردهاند.
بالاترین نرخهای تورم نقطهای این دوره همگی در ماههای اخیر ثبت شدهاند. پس از خرداد و تیر ۱۴۰۵، اردیبهشت با ۸۳.۹ درصد، فروردین با ۷۳.۵ درصد و اسفند ۱۴۰۴ با ۷۱.۸ درصد قرار دارند. بنابراین، جهش تورم نقطهای نه یک رخداد تکماهه، بلکه روندی پیوسته بوده که از ماههای پایانی سال گذشته شدت گرفته است.
کمترین تورم نقطهای دوره در آذر ۱۳۹۵ و معادل ۵.۶۸ درصد ثبت شده بود؛ یعنی فاصله کف و سقف این شاخص طی دهه اخیر به حدود ۸۳ واحد درصد رسیده است. متوسط تورم نقطهای در سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ تنها ۸.۷۷ درصد بود، اما این میانگین از ابتدای ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵ به بیش از ۵۸ درصد رسیده است. در نتیجه، کاهش کمتر از یک واحد درصدی تیر نمیتواند بهتنهایی نشانه تغییر روند تلقی شود؛ بهویژه آنکه سطح شاخص همچنان نزدیک به بالاترین مقدار تاریخی خود باقی مانده است.
تورم سالانه خلاف دو شاخص دیگر به رکورد تازه رسید
در حالی که تورم ماهانه و نقطهای در تیر کاهش یافتند، نرخ تورم سالانه چهار واحد درصد افزایش پیدا کرد و از ۶۲ درصد در خرداد به ۶۶ درصد رسید. این بالاترین نرخ تورم سالانه از ابتدای آمارهای مورد بررسی تورم از فروردین ۱۳۹۴ است. کمترین نرخ نیز در اسفند ۱۳۹۵ و معادل ۶.۸۶ درصد ثبت شده بود؛ بنابراین تورم سالانه تیر تقریباً ۹.۶ برابر کف این شاخص در دهه گذشته است.
روند ماههای اخیر نشان میدهد تورم سالانه همچنان در مسیر صعودی قرار دارد. این نرخ از ۵۰.۶ درصد در اسفند ۱۴۰۴ به ۵۳.۷ درصد در فروردین، ۵۷.۷ درصد در اردیبهشت، ۶۲ درصد در خرداد و در نهایت ۶۶ درصد در تیر رسیده است. به این ترتیب، تنها طی چهار ماه نخست سال، نرخ تورم سالانه بیش از ۱۵ واحد درصد افزایش یافته است.
افزایش همزمان تورم سالانه و کاهش دو شاخص دیگر تناقض آماری محسوب نمیشود. تورم ماهانه تغییر قیمت نسبت به ماه قبل و تورم نقطهای تغییر نسبت به ماه مشابه سال قبل را اندازه میگیرد، اما تورم سالانه میانگین شاخص قیمت در ۱۲ ماه اخیر را با ۱۲ ماه قبل مقایسه میکند. با خروج ماههای کمتورم گذشته و ورود ماههای پرتورم اخیر به این میانگین، نرخ سالانه همچنان افزایش مییابد. بنابراین، کاهش محدود تورم ماهانه و نقطهای هنوز به اندازهای نبوده که مسیر صعودی تورم سالانه را متوقف کند.
