روزنامه هفت صبح نوشت: اگر چند سال پیش کسی از خرید یک کیک تولد، شستن خودرو در کارواش یا نوشیدن قهوه در یک کافه صرفنظر میکرد، معمولاً دلیلش کمبود وقت بود. امروز اما پاسخ دیگری شنیده میشود؛ «فعلاً بماند برای بعد. . . » این «بعد» این روزها مهمان همیشگی اقتصاد خانوار شده است. خریدی که قرار بود آخر هفته انجام شود، به ماه آینده منتقل میشود. عضویت در باشگاه به فصل بعد میرسد.
شستن خودرو چند هفته عقب میافتد و جشن تولد با کیکی کوچکتر برگزار میشود. بسیاری از خانوادهها خرید را یکباره حذف نمیکنند اما آن را به تعویق میاندازند. به امید روزی که دخل و خرج دوباره با هم جور شود. اقتصاددانان این رفتار را یکی از نخستین واکنشهای خانوارها در دورههای تورمی میدانند. وقتی درآمد با سرعت افزایش هزینهها همراه نمیشود، اولویتها تغییر میکند. اجاره خانه، خوراک، قبضها و هزینههای اجتنابناپذیر در صدر قرار میگیرند و هر هزینهای که امکان جابهجایی داشته باشد، به زمان دیگری منتقل میشود. همین تغییر، آرامآرام چهره بازار را نیز عوض کرده است. فروشندگان و ارائهدهندگان خدمات، بیش از آنکه با کاهش کامل مشتری روبهرو باشند، با مشتریانی مواجه هستند که خرید را عقب میاندازند، دفعات مراجعه را کمتر میکنند یا به گزینههای ارزانتر روی میآورند.
قرارهایی که کمتر شد
شاید هیچ بازاری به اندازه کافیشاپها و رستورانها این تغییر را نشان ندهد. زمانی قرارهای دوستانه، جلسههای کاری یا دورهمیهای خانوادگی بهانهای برای رفتن به کافه بود. امروز بسیاری از این قرارها به محل کار، خانه یا داخل اتومبیل منتقل شده یا فاصله میان آنها بیشتر شده است. محسن مبرا رئیس اتحادیه آبمیوه، بستنی و کافیشاپ تهران، میگوید افزایش بهای مواد اولیه، تجهیزات، اجاره، دستمزد، مالیات و هزینههای انرژی، قیمت تمامشده خدمات را بالا برده است.
در مقابل، درآمد خانوارها با همین سرعت رشد نکرده و همین مسئله، رفتار مشتریان را تغییر داده است. او میگوید بسیاری از مشتریان، مراجعههای هفتگی خود را به ماهی یکبار کاهش دادهاند و برخی نیز مناسبتهای خاص را برای رفتن به کافیشاپ انتخاب میکنند. به گفته مبرا، خانوادهها امروز ترجیح میدهند درآمد خود را صرف هزینههای ضروری کنند و تفریح، بیش از گذشته در …
