[دکتر سیدمحمدکاظم سجادپور] نهادهای بین المللی وکشمکش‌های سرنوشت‌ساز

جمعه ۲ مردادماه ۱۴۰۵ (۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶) دو موضوع در دو نهاد بین‌المللی، خبرساز و شگفت‌انگیز شد. خبر نخست برکناری کریم‌خان، دادستان انگلیسی دیوان کیفری بین‌المللی با رای مجمع عمومی آن نهاد بود. اتهام او، رفتار غیراخلاقی با یکی از همکاران زن بوده است. شاید این خبر در مقایسه با اخبار دیگر بین‌المللی عادی و پیش پا افتاده تلقی گردد، اما دو جنبه از این موضوع، ماهیت دیگری به خبر می‌بخشد: اول آنکه او دادستان پرونده جنائی کشتار مردم غزه توسط رژیم صهیونیستی بود و دیوان کیفری بین‌المللی به دادستانی او، دستور جلب مقامات رژیم صهیونیستی به شمول نتانیاهو را صادر کرده است.

جنبه دوم، شمشیر از رو بستن دولت ترامپ علیه دیوان کیفری بین‌المللی است. دولت آمریکا علیه دادستان‌های دیوان کیفری بین‌المللی که برای مقامات رژیم صهیونیستی به خاطر جنایت علیه بشریت، قرار بازداشت صادر کرده اند، به اعمال تحریم دست زده و فراتر، روبیو وزیر خارجه آمریکا بعد از اعلام رای مذکور، حمله بی‌سابقه‌ای به دیوان کیفری بین‌المللی کرد و آنرا تهدید علیه منافع آمریکا خواند و از کشورهای عضو آن دیوان خواسته که از عضویت آن کنار بکشند. سخنان روبیو علیه دیوان بیش از حد تند و گزنده بود.خبر دوم آنکه در همان روز ۲ مردادماه، مجمع عمومی سازمان ملل علیرغم مخالفت آمریکا و اسرائیل با انتصاب مجدد فولکر تورک، به عنوان کمیسرعالی حقوقی بشر برای یک دوره چهار ساله دیگر، موافقت کرد. در این رأی‌گیری ۱۴۴ کشور رأی موافق، ۱۰ کشور رأی مخالف و ۱۳ کشور رأی ممتنع دادند. کمیت و کیفیت این رأی‌گیری حائز اهمیت بود.

هر دو خبری که بدان‌ها پرداخته شد از روند مهمی سخن می‌گویند که می‌توان از آن با عنوان کشمکش جدّی بر سر نهادهای بین‌المللی در سیاست جهانی نام برد. چگونه می‌توان ماهیت این تنش را مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار داد؟ در پاسخ ابتدا باید به «واقعیت تنش» پرداخت. سپس به «واکنش‌ها مخصوصاً در جنوب جهانی» توجه کرد و نهایتاً «سمت و سوی آینده این تنش‌ها» را شناخت.

در مورد واقعیت تنش در نهادهای بین‌المللی باید گفت نهادهای بین‌المللی که از تطور و تحول دیپلماسی مبتنی بر همکاری بین دولت‌ها شکل‌ گرفته‌اند، هیچگاه بدون تنش‌های درونی و بیرونی نبوده‌اند. در واقع یکی از عرصه‌های تنش بین بازیگران و کنشگران بین‌المللی، بطور پیوسته، …