[علی هژبری] احیای ارتباط جامعه با میراث فرهنگی

میراث فرهنگی به مجموعه ارزش‌ها، آثار، بناها، آثار طبیعی و سنت‌های ارزشمندی گفته می‌شود که از گذشتگان به جای مانده است. این میراث نشان‌دهنده هویت، تاریخ و شیوه زندگی هر جامعه است و به دو دسته اصلی: ملموس و ناملموس تقسیم می‌شود. اما از آنجا که میراث فرهنگی از دایره اشیاء و بناها فراتر می‌رود و شامل هر آن چیزی است که علاوه‌ بر قدمت، ارزش محافظت داشته باشد گاهی میراث فرهنگی متولی میراث طبیعی نیز هست.

با این مقدمه، ظاهراً متولی اصلی و قانونی میراث فرهنگی در ایران «وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی»است. این دستگاه دولتی با ۱- ثبت اثر فهرست آثار ملی ۲- تعیین عرصه و پیشنهاد حریم ۳-پیشنهاد اصلاح قوانین بازدارنده ۴-آموزش از طریق رسانه‌های جمعی، باید اولین قدم‌ها را در حفاظت قانونی مواریث فرهنگی بردارد اما محدودیت‌های بودجه، کمبود کارشناس، خطاهای انسانی و برخی عوامل دیگر در اهمال در حفاظت از آثار نقش اساسی دارند.

همچنین روند تغییر شکل محتوایی وزارتخانه از یک ارگان تخصصی با کارشناسان جان‌برکف به یک واحد اداری با کارکنان حقوق‌بگیر به شدت در حال رشد است که نیاز به یک تغییر نگرش همه‌جانبه در مدیریت دارد. برای این منظور باید دست رانت‌خواران احتمالی که گویا سال‌ها بر میراث فرهنگی خیمه زده‌اند را کوتاه کرد و شوراهای کارشناسی در امور مختلف تشکیل داد و نیز از دادن امور به دست دوستان و آشنایان فرضی بجای متخصصان و کارشناسان واقعی اجتناب کرد. پس از اینها باز مدت‌ها زمان خواهد برد تا بتوان به موقعیتی دست یافت که در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ شمسی در سازمان وقت میراث فرهنگی داشته‌ایم و شاید بهتر باشد از گردشگری و صنایع دستی هم دوباره مجزا شود.

پس از آنکه دولت مرحله اول را با ثبت و حریم انجام داده و وظایفش را در رابطه با اثر به پایان برد، در این زمان برای حفاظت فیزیکی اثر بیشتر به «یگان حفاظت میراث فرهنگی» وابسته است در حالی‌که تجربه نشان داده در گام بعدی آنچه مهم‌تر است فرهنگ‌سازی است. فرهنگ و آگاهی از ارزش داشته‌هایمان، در شیوه برخورد …