جزئیاتی درباره سفر اسکندر مومنی به اسلام‌آباد

با تشدید تنش‌های منطقه‌ای و گسترش فشار‌های اقتصادی علیه ایران، دامنه جنگ از میدان نظامی به تجارت و مبادلات مالی رسیده است. در همین فضا، امارات، یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری و مالی تهران، از توقف روابط تجاری و مالی با ایران خبر داده است.

به گزارش روز نو فعالان اقتصادی هشدار می‌دهند این تصمیم می‌تواند هزینه و ریسک تجارت خارجی کشور را افزایش دهد. امارات طی سال‌های گذشته علاوه بر سهم قابل‌توجه در تجارت ایران، به یکی از مهم‌ترین هاب‌های لجستیک و صادرات مجدد در منطقه تبدیل شده است. تجار برای ادامه فعالیت، مسیر‌های جایگزینی را در دسترس می‌دانند؛ مسیر‌هایی که به‌دلیل افزایش مسافت، هزینه حمل‌ونقل و پراکندگی مقاصد، نمی‌توانند به‌سرعت جای امارات را پر کنند. محدودیت‌های ناشی از جنگ و تحریم نیز بر دشواری این جابه‌جایی افزوده است.

طی ماه‌های گذشته بخشی از تجارت ایران از وابستگی به بنادر و مسیر‌های امارات فاصله گرفته، ولی حذف کامل این مسیر همچنان هزینه‌های جدیدی به تجارت کشور تحمیل خواهد کرد. در بخش مالی نیز فشار‌ها بر فعالیت‌های مرتبط با ایران در دبی افزایش یافته است. نقل‌وانتقال ارز میان دو کشور، طبق گزارش فعالان بازار، متوقف نشده و بخشی از مبادلات همچنان از مسیر‌های غیرمستقیم انجام می‌شود. نتیجه این روند، افزایش هزینه و ریسک مبادلات است.

گزارش‌های بین‌المللی نیز حاکی از آن است که حذف کامل شبکه شرکت‌های واسطه و صرافی‌های مرتبط با ایران در دبی کار ساده‌ای نخواهد بود. در سطح سیاسی، تهران بر هوشیاری کشور‌های منطقه، به‌ویژه همسایگان جنوبی خلیج‌فارس تاکید کرده و نسبت به تداوم سیاست فشار و انزوای اقتصادی آمریکا هشدار داده است. از این رو، تصمیم امارات فراتر از یک تحول سیاسی قرار می‌گیرد و می‌تواند مسیر‌های تجارت، تامین مالی و حمل‌ونقل ایران را تحت‌تاثیر قرار دهد. استمرار بخشی از مبادلات غیرمستقیم نیز نشان می‌دهد پیوند‌های اقتصادی دو کشور، دست‌کم در کوتاه‌مدت، به‌طور کامل قابل حذف شدن نیست.

امارات متحده عربی روز چهارشنبه تمام معاملات تجاری و مالی با ایران را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد. به گزارش فارن‌پالیسی، تصمیم ابوظبی که مدت‌ها روابط اقتصادی نزدیکی با تهران داشته است، نشان‌دهنده تغییر قابل‌توجهی در مناسبات کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس است و فشار جهانی بیشتری را بر تهران وارد می‌کند. به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه امارات، این تحریم در پاسخ به «تشدید تنش‌های منطقه‌ای که صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی را تضعیف می‌کند» است.

 شنبه گذشته، ابوظبی، تهران را به حمله به یک نفتکش اماراتی که از تنگه هرمز عبور می‌کرد، متهم کرد و روز سه‌شنبه، وزارت دفاع امارات ادعا کرد که نیرو‌های ایرانی دو موشک بالستیک به سمت «ترافیک دریایی» شلیک کرده‌اند که یکی از آنها در آب‌های امارات سقوط کرده است. تهران حمله اخیر را تکذیب کرد. در هفته‌های اولیه جنگ ایران، امارات متحده عربی بیشترین ضربه را از انتقام‌جویی‌های تهران علیه ایالات متحده متحمل شد، زیرا امارات میزبان یک پایگاه نظامی بزرگ ایالات متحده، پایگاه هوایی الظفره، و همچنین شلوغ‌ترین و بزرگ‌ترین بندر نیروی دریایی ایالات متحده در خاورمیانه است. امارات متحده عربی اقدامات متعددی را برای منصرف کردن ایران از ادامه حملات خود انجام داده است.

در ماه مارس، ابوظبی دستور تعطیلی یک باشگاه فرهنگی، چند مدرسه و یک بیمارستان تاریخی ایرانی در بزرگ‌ترین شهر امارات، دبی، را که گفته می‌شود با دولت ایران مرتبط بوده‌اند، صادر کرد. در اواخر همان ماه، دولت امارات شروع به لغو ویزای برخی از مهاجران ایرانی کرد و در ماه مه، نیویورک تایمز، به نقل از مقامات ارشد آمریکایی که نامشان فاش نشد، مدعی شد که ارتش امارات، حملات مخفیانه‌ای را به خاک ایران انجام داده است. با این حال، امارات متحده عربی از اعمال مجازات‌های اقتصادی عمده علیه ایران به دلیل اقداماتش خودداری کرده است.

طبق گزارش سازمان تجارت جهانی، تجارت بین دو کشور در سال ۲۰۲۴ - زمانی که امارات متحده عربی بزرگ‌ترین منبع واردات ایران بود - حدود ۲۸‌میلیارد دلار بود. به طور خاص، دبی متهم شده است که به تهران در دور زدن تحریم‌های بین‌المللی کمک کرده است.

انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک محمد بن زاید، رئیس‌جمهور امارات، روز چهارشنبه چنین ادعا‌هایی درباره دبی را به عنوان «اطلاعات نادرست و بخشی از کمپین‌های رسانه‌ای ناامیدانه» رد کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه امارات افزود: امارات متحده عربی «کاملا متعهد به حفظ یکپارچگی سیستم مالی بین‌المللی، مطابق با قوانین بین‌المللی و بالاترین استاندارد‌های جهانی است». مشخص نیست که چرا ابوظبی اکنون تصمیم به اعمال تحریم اقتصادی علیه تهران گرفته و ایالات متحده تا چه حد در این تصمیم نقش داشته است.

انچال وهرا، ستون‌نویس فارن پالیسی ماه گذشته در مطلبی نوشت که دولت ترامپ بار‌ها از متحدان خارجی خود خواسته است که به منزوی کردن ایران در صحنه جهانی کمک کنند، به این امید که چنین فشاری «دولت ایران را مجبور به دادن امتیازات قابل‌توجه در مذاکرات کند یا حتی منجر به ناآرامی داخل کشور شود». نکته قابل‌توجه این است که اعلامیه روز چهارشنبه تنها چند ساعت پس از تماس تلفنی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با محمد بن زاید منتشر شد.

به گزارش تجارت نیوز، روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز می‌تواندکشور را آسیب‌پذیر کند، روزمرگی، چندصدایی و بی‌تصمیمی در داخل است. ایران به نقشه‌ای روشن، تصمیمی شجاعانه و سخن‌گفتن صادقانه با مردم نیاز دارد. تصمیمی که هزینه‌هایش را پنهان نکند و افق عبور از بحران را نشان دهد.

ماه‌های سختی پیش روست و تصمیم‌های پیش‌رو، در بسیاری موارد، انتخاب میان بد و بدتر است، اما بی‌تصمیمی از هر دو بدتر است. کشور نمی‌تواند همزمان زیر فشار جنگ اقتصادی، فرسایش اجتماعی و تهدید خارجی قرار داشته باشد و همچنان در انتظار روشن شدن همه شرایط بماند. اصلاحات اقتصادی، هرچند ضروری، باید همزمان با اصلاح مسیر سیاست خارجی و ترمیم سرمایه اجتماعی پیش برود. اگر امکان مذاکره و توافق وجود دارد، نباید فرصت‌ها را به امید آینده‌ای نامعلوم از دست داد و اگر قرار است مقاومت کنیم باید مردم را شریک این مقاومت بدانیم نه صرفاً پرداخت‌کننده هزینه‌های آن.

نظام اسلامی به یک تصمیم بزرگ و یک تفاهم بزرگ نیاز دارد. تفاهم‌نامه اسلام‌آباد احیا شود یا با یک ابتکار سیاسی تازه، راه رسیدن به توافقی معنادار باز شود. توافق و میانجیگری عمان و دیگر کشورها می‌تواند مفید باشد اما به تنهایی جای حل مسئله اصلی را نمی‌گیرد. اکنون منافع ملی در معرض مخاطره‌ای جدی است و بیش از هر زمان دیگری به چاره‌اندیشی سیاسی فوری و شجاعانه نیاز دارد.

خطر اصلی این است که جنگ اقتصادی فرسایشی آرام و بی‌صدا، سرمایه انسانی، سرمایه اجتماعی و زیرساخت‌های کشور را مستهلک کند. در برابر تهدید گستاخانه دشمن، جامعه باید با یک نقشه روشن برای عبور از بحران روبه‌رو باشد،نه با روزمرگی، تناقض و بی‌تصمیمی.بی تصمیمی بیش از هر چیز مردم را می‌ترساند.آمریکای جنایتکار، یک جنگ اقتصادی عمیق‌ و هوشمندانه‌ طراحی کرده که به جای ضربه‌های کوتاه‌مدت، بر فرسایش تدریجی اقتصاد و توان اجتماعی ایران متمرکز شود.

هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابی اش از تشدید فشارهای اقتصادی و محاصره توسط آمریکا گفت:  محاسبات پنتاگون از قبل هم این بود که اگر حملات هوایی مستمری را انجام بدهند، در نهایت ناچارند پشتیبانی زمینی هم داشته باشند. جغرافیای کشور ایران اصلاً اجازه چنین کاری را نمی‌دهد چون به هر حال سرزمین وسیعی است و اینکه بخواهند این کار را از طریق زمین انجام دهند، یک ریسک بزرگ است، چون  با محدوده کوچکی مواجه نیستند.

جغرافیای ایران اجازه پشتیبانی زمینی آمریکا را نمی‌دهد

وی ادامه داد: به خاطر همین ریسک، من فکر می‌کنم آمریکایی‌ها به این نتیجه رسیدند که استراتژی اولیه‌شان مبنی بر حملات مکرر نظامی را به فشار اقتصادی گسترده تغییر بدهند و  چیزی که خودشان اذعان می‌کنند، یعنی یک نوع خفگی اقتصادی است. فکر می کنم این استراتژی‌ای که انتخاب کرده‌اند، خیلی کارآمدتر خواهد بود، چون در حال حاضر هم اظهارنظرهایی که ما از دولت دریافت می‌کنیم، این است که فروش نفت کاهش پیدا کرده و ما در عرصه واردات و صادرات دچار مشکل شده‌ایم، چراکه به نوعی در محاصره هستیم. آن بحثی که تحت عنوان تحریم گسترده مطرح می‌کنند، به واقع یک نوع محاصره تمام‌قد اقتصادی در همه حوزه‌هاست تا بتوانند جمهوری اسلامی را به تسلیم وادار کنند.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل درباره گسترش محاصره اقتصادی از طریق مرزهای زمینی گفت: فکر می‌کنم که  می‌توانند کشورهای پیرامونی را متقاعد کنند تا این کار را انجام دهند، چون ما عملاً در پیرامون خودمان کشورهایی داریم که با آمریکایی‌ها روابط حسنه‌ای دارند. بنابراین این کار را می‌توانند انجام دهند، البته چند کشور هم هستند که ما می‌توانیم با آنها مراوده داشته باشیم. از سوی دیگر موضع چینی‌ها هم وضعیت نامشخصی دارد. از یک طرف مدعی‌اند که زیر بار دستورات آمریکایی‌ها مبنی بر تحریم نیستند، اما از طرف دیگر، به لحاظ روابط اقتصادی وسیعی که با آمریکایی‌ها دارند، ممکن است در نهان این کار را انجام دهند.

اعلمی فریمان تصریح کرد: فکر می‌کنم استراتژی‌ای که بیشتر انتخاب کرده‌اند، این است که یک تحریم همه‌جانبه اقتصادی را اعمال کنند و روی نقاطی دست بگذارند که خیلی حساسیت‌برانگیز است. مثلاً بعضی نقاط واقعاً مشکل‌ساز خواهد بود، مانند بحث بنزین. ما درحال حاضر در بحث بنزین، مقداری تولید داخلی داریم، اما واردات عملاً صفر شده است همچنین از منظر زمینی هم ثابت کردند که می‌توانند تجارت را تا حدودی محدود کنند، چون تحرکاتی را در دریای خزر داشتند و آن نقاط ریلی را قبلاً آزمودند و زدند. بنابراین یک خفگی استراتژیک از منظر اقتصادی را در دستور کار دارند.

هدف آمریکا تشکیل ائتلافی گسترده علیه ایران است

وی درباره حملات بازدارنده برای مقابله با فشارهای اقتصادی گفت:  آمریکایی‌ها هدفشان این است که یک ائتلاف گسترده از کشورها را علیه جمهوری اسلامی تشکیل دهند. تا حدودی هم موفق بوده‌اند، چون ما به هر حال کشورهایی را داریم که پشت صحنه عملاً با آنها همکاری می‌کنند و جمهوری اسلامی که قادر نیست منافع آمریکایی‌ها را به طور مستقیم مورد حمله قرار دهد، حالا پایگاه‌های آمریکا در کشورهای ثالث که از خاک آنها به ایران تحرکاتی شود را می‌زنیم، با این عنوان که پایگاه‌ها آنجا قرار دارند. منتها معلوم نیست این موضوع تا چه حد بتواند به آمریکا آسیب بزند، چون یک محاسبه کاملاً نابرابر است. به محض اینکه موشکی از جایی شلیک می‌شود، تجربه قبلی نشان داد که چند برابر به آن مناطق حمله می‌شود و یک آتش فراگیر به وجود می‌آید.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل ادامه داد: بنابراین، حمله پیشدستانه بحث‌های نظامی است که کارشناسان نظامی باید درباره آن اظهارنظر کنند  اما قاعدتاً اگر هر جایی را هم بخواهین هدف قرار دهیم، مثلاً مستقیم بالگردها یا ناو هواپیمابر آنها را بزنیم، با یک تهاجم بسیار شدید از طرف آنها مواجه می‌شویم چون به نظر می‌رسد جغرافیای منطقه یک معادله کاملاً نابرابر را ایجاد کرده است. 

به نظر می‌رسد تفاهم ایران و عمان فعلاً مسکوت مانده است

اعلمی فریمان همچنین درباره مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز گفت: اطلاعات مشخص و متقنی در دست نیست که واقعاً در این زمینه به نتیجه رسیده باشیم، چون رسانه‌ها یا حتی اظهارنظرهایی که مقامات می‌کنند، متفاوت است. بخشی می‌گویند مذاکرات عمان هم هفته پیش شکست خورده و بخشی می‌گویند ممکن است مذاکرات دیپلماتیک پشت پرده به نتایجی رسیده باشد. ولی در مجموع، دولت و آقای پزشکیان هم اخیراً اظهار کرده‌اند که ما دنبال مذاکره جدی هستیم و گام‌به‌گام پیش می‌رویم اما چون اطلااعاتی نداریم نمی‌توانیم در این باره اظهار‌نظر کنیم. 

وی گفت: مضاف بر اینکه من فکر می‌کنم ظاهراً تا اینجا به نتیجه نرسیده، چراکه ترامپ تهدید درباره بمباران عمان را مطرح کرد که عمانی‌ها هم مطرح کردند ترامپ دنبال قربانی می‌گردد. بنابراین مجموعه قرائن نشان می‌دهد که این بحث فعلا به نتیجه نرسیده و مسکوت مانده است، چون اگر به نتیجه می‌رسید، لااقل باید اعلام می‌شد و سایر بحث‌ها هم پیش گرفته می‌شد. بحث‌های شکستن محاصره یا اجرای تفاهم‌نامه، همه منوط به این بود که آن تفاهم‌نامه با عمان امضا شود. منتها تا این لحظه، من فکر می‌کنم به نتیجه نرسیده است.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل تصریح کرد: مقداری از این بحث‌ها به اراده جمهوری اسلامی بستگی دارد، چون ما الان متن تفاهم‌نامه بسیار مطلوبی را در اختیار داریم که امضا شده و بایستی از طرف جمهوری اسلامی ایران و تا حدودی از طرف آمریکایی‌ها، این موضوع پیش برود و دو طرف بتوانند آن را عملیاتی کنند.

اعلمی فریمان تاکید کرد: حالا لااقل در داخل، این‌گونه که از اظهارنظرها برمی‌آید، در مورد اجرای آن اختلاف نظر وجود دارد. ما بخشی از طیف‌هایی را داریم، چه از اصلاح‌طلبان و چه از اصول‌گراها که مدعی هستند باید با قدرت این موضوع را پیش ببریم. خود دولت هم شدیداً دنبال این است که تفاهم‌نامه را پیش ببرد، منتها بخش‌هایی مخالفت دارند. فکر می‌کنم تا زمانی که یک وحدت رویه‌ای در داخل راجع به تفاهم‌نامه ایجاد نشود، کار به نتیجه نخواهد رسید.

بدون شفافیت و مذاکره مستقیم با آمریکا به نتیجه نمی‌رسیم

وی ادامه داد: چون نقل‌قول‌هایی که از رئیس‌جمهور داریم، مبنی بر این است که اگر ما قرار است مقاومت کنیم، باید نتیجه آن را هم بپذیریم. نتیجه آن هم چیزی است که در تورم، گرانی و این‌ موضوعات خود را نشان می‌دهد. بنابراین، این دیگر بستگی دارد به اراده داخلی که در واقع به اجماع نظری برسیم و این موضوع را پیش ببریم.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل تصریح کرد: مضاف بر اینکه اساساً من از قبل هم همیشه معتقد بودم که پیشبرد مذاکرات تنها یک راه دارد و آن هم این است که دو کشور به صورت شفاف و مستقیم کنار هم بنشینند، روبه‌روی هم و مسائل و مشکلاتشان را مطرح کنند. در این بحث‌های دیپلماتیک، بالاخره امتیازاتی داده می‌شود و امتیازاتی گرفته می‌شود. تا زمانی که ما با شفافیت پیش نرویم و این بحث‌ها را مستقیم با آمریکایی‌ها حل‌وفصل نکنیم، یا لااقل اراده این را نداشته باشیم که روابط را به شکلی عادی و نرمال کنیم، من بعید می‌دانم که به نتیجه برسد. انتهای پیام/