آرمان امروز : مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با تشریح دلایل فنی این تناقض که چرا باران آمد ولی سدها پر نشد؟ از کاهش ذخیره آبی چهار سد تامینکننده آب شرب مشهد به ۴ درصد خبر داد و گفت: در علم هیدرولوژی، هر بارشی لزوماً به معنای تولید «آبِ پشت سد» نیست.
محمدعلی نعمتنژاد در جمع خبرنگاران، اظهار کرد: حجم ذخیره آبی چهار سد تامین آب شرب مشهد به ۴ درصد کاهش یافته است؛ سال گذشته در چنین روزهایی این میزان ۵ درصد بود. سدهای دوستی، کارده، طرق و ارداک سدهای تامینکننده آب شرب مشهد هستند و اکنون آب ذخیرهشده در مخازن این سدها تنها ۵۲ میلیون مترمکعب است.
وی افزایش بارندگی در سال آبی جاری نسبت به سال قبل را مورد اشاره قرار داد و ادامه داد: این افزایش بارندگیها به دلیل تشنگی بیش از حد زمین و جاری نشدن سیلاب، در افزایش حجم ذخیره آبی سدها تاثیری نداشته است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان رضوی بیان کرد: به دلیل کاهش شدید ذخیره آبی سدها، در حال حاضر آب شرب و بهداشت مشهد عمدتاً از منابع زیرزمینی تامین میشود. برای صیانت از منابع زیرزمینی آب، در سال جاری ۲۲۸ حلقه چاه غیرمجاز در شهرستان مشهد مسدود و از اضافهبرداشت ۱۱۱ حلقه چاه کشاورزی به میزان ۸.۸ میلیون متر مکعب جلوگیری شده است.
نعمتنژاد در ادامه به تشریح دلایل فنی این پرسش پرداخت که اگر طبق آمارهای رسمی، میزان بارندگیهای سال جاری رشد چشمگیری داشته و چهره شهرها بارانی بوده، چرا هنوز نمودار ذخایر استراتژیک سدهای ما نگرانکننده است؟ چرا مردم افزایش بارش را در سفره مخازن سدها حس نمیکنند؟ گفت: به عنوان متولی مدیریت آب استان، این دغدغه را کاملاً بجا میدانم. فاصله میان آنچه مردم از بارش آسمان میبینند با آنچه ما در سنجش مخازن ثبت میکنیم، یک گره ذهنی ایجاد کرده که گشودن آن، نیازمند کالبدشکافی فنی، اما به زبانی ساده است. واقعیت این است که در علم هیدرولوژی، هر بارشی لزوماً به معنای تولید آبِ پشت سد نیست. برای رمزگشایی از این تناقض باید به چهار لایه پنهان زیر پوست اقلیم منطقه نگاه کنیم.
وی در تشریح لایه اول با عنوان بلعیده شدن باران توسط زمین تشنه، خاطرنشان کرد: خراسان رضوی از تلخی یک خشکسالی هیدرولوژیکی مزمن و چندساله رنج میبرد. سفرههای زیرزمینی تخلیه شدهاند و خاک منطقه به معنای واقعی کلمه تشنه است. هرچند طبق آمار میزان بارندگی سال آبی جاری ۱۹۱ میلیمتر بوده که این مقدار نسبت به سال آبی گذشته حدود ۵۱ درصد افزایش داشته است، اما نکته قابل توجه اینجاست وقتی باران به صورت نرمال، متناوب یا نمنم میبارد، زمین مانند یک اسفنج غولپیکر عمل میکند، تمام بارش را در لایههای سطحی خود میبلعد تا رمقِ از دست رفتهاش را بازیابد. مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان رضوی افزود: این بارشها اگرچه برای پوشش گیاهی و کشاورزی دیم معجزه میکنند، اما نفوذپذیر بودن خاک مانع از تشکیل روانآب میشود؛ آب تا جاری نشود، به سد نمیرسد. نعمتنژاد در توضیح لایه دوم با عنوان سدها برای حیات، نیازمند سیلاب هستند، تاکید کرد: برخلاف تصور عمومی، سدهای بزرگ با بارانهای مداوم و ملایم پر نمیشوند. مخزن سد، تشنه رودخانههای خروشان است و رودخانه زمانی خروشان میشود که ما شاهد بارشهای رگباری، شدید و سیلآسا در بازه زمانی کوتاه باشیم. تنها زمانی که شدت باران از نرخ نفوذپذیری خاک فراتر رود، سیلاب شکل میگیرد و این سیلاب است که در زمان کوتاهی، حجم عظیمی از آب را روانه مخازن میکند.
وی تصریح کرد: بارندگیهای امسال ما، بیشتر خصلت سیرابکنندگی خاک را داشتند تا سیلخیزی و این موضوع باعث شده است که میزان پرشدگی سدهای استان حدود ۱۰ درصد باشد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان رضوی در ادامه به لایه سوم با عنوان جغرافیای نامتوازن بارشها اشاره کرد و افزود: سدهای ما پایگاههای ثابتی در جغرافیای استان هستند که تنها از حوضه آبریز اختصاصی خود تغذیه میشوند. در سال جاری، بخش عمدهای از ریزشهای جوی در مناطقی رخ داده است که اصطلاحاً خارج از سیستم حوضه بالادست سدهای استراتژیک مانند سد دوستی بوده است. بارانی که در دشتها یا مناطق پاییندست میبارد، هرچند برای اقلیم منطقه حیاتبخش است، اما راهی به حوضه ذخیرهسازی سدها ندارد.
