علیرضا عرفانی
آرمان امروز : اقتصاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر مجموعهای از عوامل ساختاری و مقطعی قرار دارد و عواملی از نوسانات بازار ارز، محدودیتهای تجاری و آسیب به برخی زیرساختها گرفته تا انتظارات تورمی، فضای روانی ناشی از تحولات سیاسی و فعالیتهای سوداگرانه، همگی بهطور همزمان بر روند قیمتها و معیشت مردم اثر میگذارند. در چنین شرایطی، نسبت دادن موج نوسانات قیمتی به یک عامل یا یک سیاست مشخص، تصویری سادهشده از واقعیت اقتصاد کشور ارائه میدهد و از پیچیدگی متغیرهای اثرگذار غفلت میکند.
واقعیت آن است که ما در شرایط جنگی قرار داریم و بخش قابل توجهی از افزایش قیمتها، بیش از آنکه ناشی از یک تصمیم اقتصادی باشد، نتیجه همزمان بیثباتیهای اقتصادی، نااطمینانیهای ناشی از تحولات سیاسی، محدودیت در واردات کالا و مواد اولیه و افزایش رفتارهای سوداگرانه در بازار است. تجربه اقتصاد ایران نیز نشان داده است هر زمان اقتصاد در معرض شوکهای سیاسی، امنیتی یا ارزی قرار گرفته، زمینه برای فعالیتهای سفتهبازانه و تشدید انتظارات تورمی فراهمتر شده است. در چنین فضایی، برخی بازیگران اقتصادی تلاش میکنند از شرایط روانی بازار بهرهبرداری کنند و همین مسئله به افزایش التهاب قیمتی دامن میزند.
در این میان، بازار ارز نیز بازاری متعارف و قابل پیشبینی نیست. این بازار همواره تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، سیاسی و روانی قرار دارد و به دلیل وابستگی بخشی از اقتصاد کشور به واردات مواد اولیه، نهادههای تولید و کالاهای اساسی، هرگونه نوسان در آن مستقیماً بر سطح عمومی قیمتها و معیشت خانوارها اثر میگذارد. از این رو، مهمترین وظیفه سیاستگذار اقتصادی، ایجاد ثبات در بازار ارز و جلوگیری از انتقال شوکهای ارزی به زندگی مردم است.
همزمان نباید از نقش انتظارات تورمی غافل شد. بخش مهمی از نوسانات بازار ارز، صرفاً ناشی از متغیرهای بنیادین اقتصادی نیست، بلکه از فضای روانی شکلگرفته در جامعه، اخبار و شایعات منتشرشده در شبکههای اجتماعی و رفتارهای سوداگرانه نیز تأثیر میپذیرد. زمانی که جامعه بهطور مستمر در معرض اخبار مربوط به جهش یا سقوط نرخ ارز قرار میگیرد، رفتارهای هیجانی در بازار تشدید میشود و همین موضوع به عاملی برای افزایش بیثباتی اقتصادی تبدیل خواهد …
