به گزارش مردم سالاری آنلاین: این نشست با حضور دکتر رسول بیات، رئیس خانه احزاب استان زنجان و پژوهشگر فلسفه اسلامی، دکتر رضا رسولی شربیانی، استاد دانشگاه و صاحبنظر حوزه فلسفه، و جمعی از استادان دانشگاه، فعالان سیاسی، فرهنگی و علاقهمندان به اندیشه ایرانی ـ اسلامی برگزار شد.
در آغاز برنامه، رضا قاسمپور، رئیس فراکسیون اصلاحطلبان خانه احزاب استان البرز، با تأکید بر اینکه سیاست، اگر از پشتوانه اندیشه و اخلاق تهی شود، به روزمرگی، مصلحتاندیشی و منفعتگرایی فروکاسته خواهد شد، اظهار داشت:
«رسالت اصلاحطلبی، صرفاً رقابت سیاسی نیست؛ بلکه احیای سنت گفتوگوی عقلانی، پاسداشت خردورزی و پیوند دوباره سیاست با حکمت، اخلاق و مسئولیت اجتماعی است.»
وی افزود که برگزاری این سلسله نشستها تلاشی برای ارتقای فرهنگ تحزب، تقویت تفکر انتقادی و بازخوانی سرمایههای فکری و تمدنی ایران است؛ سرمایههایی که میتوانند الهامبخش سیاستورزی مسئولانه در روزگار ما باشند.
سهروردی؛ فیلسوفی که بهای اندیشه خویش را با جان پرداخت
دکتر رسول بیات در سخنان خود، ضمن ابراز خرسندی از شکلگیری فضای گفتوگو و اندیشه در خانه احزاب استان البرز، با مروری بر زندگی شیخ شهابالدین سهروردی، او را از برجستهترین چهرههای تاریخ فلسفه ایران و جهان اسلام دانست.
وی یادآور شد که احیای مطالعات سهروردی در ایران معاصر، بهویژه با حمایت دولت اصلاحات و برگزاری همایش بینالمللی سهروردی در زنجان در سال ۱۳۸۰، وارد مرحلهای تازه شد و از آن پس، پژوهش درباره حکمت اشراق جایگاهی درخور در محافل علمی و دانشگاهی یافت.
بیات با اشاره به مسیر علمی سهروردی، از مراغه و اصفهان تا دیاربکر، شام و حلب، خاطرنشان کرد که بخش عمده آثار این فیلسوف جوان در حلب نگاشته شد و او با وجود عمر کوتاه خود، میراثی سترگ و ماندگار از اندیشه فلسفی برجای گذاشت؛ میراثی که همچنان الهامبخش پژوهشگران در دانشگاههای معتبر جهان است.
وی «حکمةالاشراق» را از ژرفترین آثار فلسفی جهان اسلام برشمرد و تأکید کرد که سهروردی تنها یک متفکر نظری نبود؛ بلکه درباره نسبت قدرت، حکمت و حکمرانی نیز اندیشهای منسجم داشت. به باور او، پرسش بنیادین سهروردی این بود که «حکیم باید حاکم باشد یا حاکم باید حکیم شود؟»
بیات با بیان اینکه حذف سهروردی را نمیتوان صرفاً در اختلافات کلامی خلاصه کرد، تصریح کرد که دگراندیشی و نگاه مستقل او به سیاست، مهمترین عامل رویاروییاش با قدرت زمانه بود؛ سرنوشتی که پیش از او سقراط نیز بدان گرفتار شده بود.
وی سهروردی را «ایرانیترین و دگراندیشترین فیلسوف جهان اسلام» خواند و افزود: پروژه فکری او، احیای حکمت ایران باستان در افقی نو، عقلانی و معنوی بود؛ تلاشی برای آشتی دادن میراث ایران، عقل فلسفی و معنویت اسلامی.
بیات در ادامه با تأسف اظهار داشت که سهروردی هنوز در سرزمین خود آنگونه که شایسته است شناخته نشده، حال آنکه در بسیاری از دانشگاههای معتبر جهان، اندیشههای او موضوع پژوهشهای تخصصی و مطالعات گسترده است.
رئیس خانه احزاب استان زنجان در بخش دیگری از سخنان خود، با انتقاد از وضعیت تحزب در ایران، خاطرنشان کرد که قوانین موجود نه تنها مشوق فعالیت حزبی نیستند، بلکه مانع شکلگیری سیاستورزان حرفهای شدهاند؛ در حالی که سیاستورزی مسئولانه، محصول آموزش، تجربه، مدارا و فعالیت مستمر تشکیلاتی است.
حکمت، در هوای آزادی میبالد
در ادامه نشست، دکتر رضا رسولی شربیانی با نگاهی تاریخی به سیر تطور فلسفه اسلامی، سه مکتب بزرگ حکمت مشاء، حکمت اشراق و حکمت متعالیه را معرفی کرد و نشان داد که هر یک، زاییده شرایط سیاسی، فرهنگی و تمدنی عصر خویش بودهاند.
وی با اشاره به اینکه فارابی و ابنسینا محصول دوران ثبات مأمون عباسی و ملاصدرا ثمره شکوفایی عصر شاهعباس هستند، گفت:
«هرگاه جامعه از امنیت، آزادی اندیشه و افق تمدنی برخوردار باشد، حکمت شکوفا میشود و هرگاه استبداد و تنگنظری بر جامعه سایه افکند، نخستین قربانی آن، اندیشه است.»
رسولی شربیانی با طرح دو مفهوم «حکومت حکمتساز» و «حکومت حکمتکش» تأکید کرد که قدرت سیاسی، یا بستر زایش اندیشه را فراهم میآورد یا چراغ آن را خاموش میکند.
وی با انتقاد از وضعیت کنونی آموزش عالی کشور افزود که بسیاری از دانشگاهها، به جای پرورش اندیشمند و نظریهپرداز، گرفتار روزمرگی و مناسبات اداری شدهاند و از رسالت تاریخی خود در تولید اندیشه فاصله گرفتهاند.
این استاد دانشگاه، دو نوآوری بنیادین سهروردی را در روش فلسفی و هستیشناسی دانست و تصریح کرد که نظریه نور و مراتب وجود، افق تازهای در فلسفه اسلامی گشود و نشان داد که عقل فلسفی میتواند در تبیین بسیاری از مفاهیم دینی و معنوی نیز راهگشا باشد.
وی فلسفه را ابزاری برای تصمیمسازی، اصلاح حکمرانی و ارتقای کیفیت سیاستورزی دانست و بر ضرورت گسترش تفکر انتقادی در احزاب، دانشگاهها و نهادهای مدنی تأکید کرد.
رسولی شربیانی با یادآوری سخن مشهور سقراط که «خدا مرا خرمگس آتن آفریده است تا مردم را از خواب غفلت بیدار کنم»، اظهار داشت: رسالت اندیشمندان، دانشگاهیان و احزاب آن است که جامعه را به پرسشگری، نقد و تأمل فراخوانند و اجازه ندهند سیاست به تکرار و روزمرگی فروغلتد.
وی همچنین به مباحث مربوط به «ایرانشهری»، نظریه نور و ظلمت و تأثیر سنتهای ایران باستان بر حکمت اشراق پرداخت و بر ضرورت مطالعه این مفاهیم با رویکردی علمی، تاریخی و فارغ از داوریهای ایدئولوژیک تأکید کرد.
شعر، گفتوگو و تأمل
در بخش پایانی نشست، فروزنده مستوفی با قرائت شعری متناسب با فضای فلسفی و فرهنگی جلسه، حال و هوایی شاعرانه به محفل بخشید. سپس دو سخنران در فضایی صمیمی و علمی، به پرسشهای حاضران درباره نسبت حکمت اشراق با سیاست، تحزب، حکمرانی و مسائل امروز ایران پاسخ گفتند.
چهاردهمین نشست تخصصی فراکسیون اصلاحطلبان خانه احزاب استان البرز، بار دیگر نشان داد که بازگشت به میراث اندیشه ایرانی، نه بازگشتی به گذشته، بلکه تلاشی برای یافتن افقهایی نو در حکمرانی، گفتوگو، عقلانیت و سیاستورزی مسئولانه است؛ افقهایی که در آنها حکمت، آزادی، نقد و اخلاق، مکمل یکدیگرند و میتوانند چراغ راه آینده ایران باشند.
*روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگی
