به گزارش هفت صبح در سال ۱۹۶۶، «جوزف ویزنباوم» (Joseph Weizenbaum)، استاد علوم کامپیوتر مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، برنامهای به نام ELIZA طراحی کرد؛ نرمافزاری که نقش یک رواندرمانگر را بازی میکرد و با پرسیدن سؤالهای ساده، گفتوگویی شبیه مکالمه انسانی ایجاد میکرد.جوزف ویزنباوم
یکی از مشهورترین گفتوگوهای این برنامه چنین آغاز میشد:
کاربر: «همه مردها شبیه هم هستند.
الیزا: «از چه نظر؟»کاربر ادامه میداد که دوستپسرش او را مجبور کرده به این جلسه بیاید و احساس افسردگی دارد. پاسخهای الیزا بسیار ساده بود، اما همین مکالمه کوتاه باعث شد بسیاری تصور کنند رایانه واقعاً احساسات آنها را درک میکند. راز بزرگی که ۶۰ سال پنهان مانده بود
اگرچه الیزا بهعنوان نخستین چتبات تاریخ شناخته میشود، اما تاکنون هیچکس به کد منبع اصلی آن دسترسی نداشت.
نویسندگان کتاب Inventing ELIZA اعلام کردهاند پس از جستوجو در آرشیو MIT موفق شدهاند نسخه اصلی کد این برنامه را پیدا کنند. بررسی این کد نشان میدهد الیزا بسیار پیچیدهتر از چیزی بوده که سالها تصور میشد و تنها یک شخصیت به نام «DOCTOR» نداشته، بلکه میتوانسته نقشها و شخصیتهای مختلفی را اجرا کند.
به گفته پژوهشگران، تاریخچه الیزا در طول سالها سادهسازی شده و بسیاری از قابلیتهای واقعی آن نادیده گرفته شده بود.چرا مردم فکر میکردند الیزا آنها را میفهمد؟
یکی از مهمترین یافتههای ویزنباوم این بود که کاربران خیلی سریع با برنامهای که هیچ درکی از معنای کلمات نداشت، رابطه عاطفی برقرار میکردند. حتی منشی آزمایشگاه MIT که روند ساخت الیزا را از نزدیک دیده بود، هنگام گفتوگو با این برنامه از دیگران خواسته بود اتاق را ترک کنند تا بتواند خصوصی با آن صحبت کند.
این اتفاق ویزنباوم را شگفتزده کرد. او معتقد بود انسانها به اشتباه تصور میکنند رایانه احساس، همدلی و فهم واقعی دارد؛ درحالیکه برنامه فقط الگوهای ساده زبانی را تکرار میکند. «اثر الیزا»؛ پدیدهای که امروز در ChatGPT هم دیده میشود
این رفتار بعدها با عنوان «اثر الیزا» (ELIZA Effect) شناخته شد.
این اصطلاح به تمایل انسان برای نسبت دادن هوش، احساس و درک واقعی به برنامههایی اشاره دارد که در حقیقت فقط پاسخهایی …
