نگاه مسئولیت آفرین

غفور کریمی

آرمان امروز : کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نمی توان تنها در چارچوب یک تغییر دولت یا منازعه میان چند شخصیت سیاسی بررسی کرد. این رویداد حاصل تلاقی بحران های اقتصادی، اختلاف های سیاسی، مداخله قدرت های خارجی، ضعف نهادهای حکمرانی و فروپاشی تدریجی ائتلافی بود که نهضت ملی شدن صنعت نفت را به پیروزی رسانده بود. از این منظر، ۲۸ مرداد نمونه ای مهم در تاریخ سیاسی معاصر ایران است که نشان می دهد چگونه یک دولت برخوردار از حمایت عمومی، در صورت ناتوانی در حفظ ائتلاف اجتماعی و کنترل نهادهای قدرت، می تواند در برابر فشار داخلی و خارجی آسیب پذیر شود. دولت محمد مصدق در شرایطی قدرت را در دست گرفت که مسئله نفت به نماد اصلی استقلال سیاسی و اقتصادی ایران تبدیل شده بود. قرارداد نفتی موجود، سهم اندکی از درآمدهای حاصل از منابع ایران را به کشور اختصاص می داد و بخش عمده کنترل فنی، مالی و مدیریتی صنعت نفت در اختیار شرکت نفت انگلیس و ایران بود. ملی شدن صنعت نفت، واکنشی به این وضعیت و تلاشی برای بازتعریف رابطه دولت ایران با قدرت های خارجی بود. این اقدام، علاوه بر جنبه اقتصادی، معنایی ملی و تاریخی داشت و از حمایت گسترده بخش هایی از جامعه، نیروهای ملی، روحانیون، بازار و گروه های اجتماعی مختلف برخوردار شد. با این حال، ملی شدن نفت در شرایطی انجام گرفت که اقتصاد ایران به شدت به درآمدهای نفتی وابسته بود. تحریم خرید نفت ایران، جلوگیری از فروش نفت در بازارهای بین المللی، محدود شدن دسترسی دولت به منابع مالی و فشارهای حقوقی و سیاسی، وضعیت اقتصادی کشور را دشوار کرد. دولت مصدق از یک سو باید برای حفظ حاکمیت ملی بر صنعت نفت ایستادگی می کرد و از سوی دیگر، هزینه های جاری کشور، حقوق کارکنان دولت و نیازهای اقتصادی جامعه را تامین می کرد. بنابراین، بحران نفت به تدریج از یک اختلاف حقوقی و اقتصادی به بحران گسترده در توان حکمرانی تبدیل شد. تضعیف درآمدهای دولت، زمینه نارضایتی، اختلاف میان نخبگان و تقویت تبلیغات مخالفان را فراهم کرد.

بریتانیا ملی شدن نفت را تهدیدی مستقیم علیه منافع اقتصادی و جایگاه بین المللی خود می دانست. در مراحل نخست، لندن تلاش کرد از مسیر فشار سیاسی، تحریم اقتصادی و پیگیری حقوقی، دولت ایران را وادار به عقب نشینی کند. هنگامی که این روش ها به نتیجه نرسید، بریتانیا کوشید ایالات متحده را نیز با خود همراه کند. آمریکا در ابتدا در تلاش بود میان ایران و بریتانیا میانجی گری کند، اما با تشدید جنگ سرد و برجسته شدن خطر نفوذ شوروی، رویکرد آن تغییر یافت. واشینگتن سرانجام به این نتیجه رسید که تداوم بحران می تواند موقعیت سیاسی ایران را بی ثبات کند و زمینه افزایش نفوذ حزب توده و اتحاد شوروی را فراهم سازد. اسناد منتشرشده در دهه های بعد، نقش سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا و دستگاه اطلاعاتی بریتانیا را در طراحی و اجرای عملیات براندازی تایید کرده اند؛ هرچند تحلیل دقیق این رویداد همچنان نیازمند توجه به تعامل میان عوامل خارجی و داخلی است. عملیات کودتا از ابزارهای گوناگون استفاده کرد. فشار اقتصادی و دیپلماتیک، جنگ روانی، انتشار شایعات، ایجاد اختلاف در میان نیروهای سیاسی، ارتباط با برخی نظامیان و سیاستمداران، تحریک گروه های اجتماعی و بهره گیری از جایگاه دربار، مجموعه ای از اقداماتی بود که در نهایت به تضعیف دولت انجامید. مداخله خارجی زمانی توانست نتیجه بدهد که در داخل کشور با شبکه هایی از قدرت، منافع و نارضایتی پیوند خورد. از این رو، نمی توان کودتا را صرفا محصول تصمیم چند مقام خارجی دانست، همان گونه که تقلیل آن به اختلاف های داخلی نیز نقش تعیین کننده آمریکا و بریتانیا را نادیده می گیرد. واقعیت تاریخی در نقطه تلاقی این دو سطح شکل گرفت. یکی از مهم ترین مسائل در آسیب شناسی عملکرد دولت مصدق، ضعف در حفظ ائتلاف نیروهای حامی نهضت ملی بود. پیروزی ملی شدن نفت بدون همکاری نیروهای ملی، مذهبی و اجتماعی امکان پذیر نبود، اما این ائتلاف در سال های بعد به تدریج دچار فرسایش شد. اختلاف میان مصدق و آیت الله کاشانی، که در مراحل مهم نهضت نقشی موثر در بسیج اجتماعی و سیاسی ایفا کرده بود، به شکافی جدی در میان نیروهای مذهبی و ملی انجامید. این اختلاف تنها یک نزاع شخصی نبود، بلکه به تفاوت در نگاه به شیوه اداره کشور، حدود اختیارات دولت، نقش مجلس، جایگاه روحانیت و نحوه مواجهه با مخالفان مربوط می شد.

با این حال، پیامد عملی آن، از دست رفتن بخشی از ظرفیت اجتماعی و ارتباطی بود که می توانست در شرایط بحرانی از دولت حمایت کند. نقش آیت الله کاشانی در این دوره را باید در چارچوب ظرفیت اجتماعی روحانیت و شبکه های مذهبی بررسی کرد. مسجد، بازار، هیئت های مذهبی و ارتباطات سنتی محلات، در جامعه آن روز ابزارهای مهم بسیج عمومی بودند. دولت مصدق از حمایت گسترده ملی برخوردار بود، اما نتوانست همه این شبکه ها را در یک ائتلاف پایدار و هماهنگ نگه دارد. در نتیجه، بخشی از نیروهای مذهبی از دولت فاصله گرفتند و مخالفان توانستند از این شکاف برای کاهش مشروعیت سیاسی مصدق استفاده کنند. / دیپلماسی ایرانی

به گزارش مشرق، مسعود پزشکیان در نشست تخصصی با زنان فعال و صاحبنظر در حوزه های گوناگون با عنوان «زنان امروز، ایران فردا» که روز چهارشنبه ۲۸ مرداد ماه ۱۴۰۵برگزار شد، با اشاره به ایستادگی تاریخی ملت ایران در برابر دشمنان، مقاومت اخیر را بی نظیر خواند و گفت: در جهان کنونی که شاهد زورگویی و قلدری برخی قدرت ها هستیم، ملت ایران و نیروهای مسلح با جانفشانی، افتخارآفرینی کردند و دنیا از این پایداری حیرت کرد. رئیس جمهور تأکید کرد که اگر چنین حمله ای به دیگر کشورها صورت می گرفت، به فروپاشی می انجامید، اما با یاری الهی و حضور مردم در صحنه، ایران مقتدر همچنان پابرجا مانده است. وحدت و همراهی با مردم رمز شکست ناپذیری کشور بود.

پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود، با استناد به آیات قرآن، هرگونه تفاوت جنسیتی در توانمندی های انسانی را نفی کرد و اظهار داشت: قرآن بر تلاش و همت انسان – فارغ از زن یا مرد بودن – برای رسیدن به اوج خلاقیت و معرفت تأکید دارد و سجده فرشتگان بر آدم، نشان از برتری علم و آگاهی است که انسان را به مقام خلیفه اللهی می رساند. هرکس در راه دانش و نیکی بکوشد، پاداش الهی خواهد یافت و باید مسیر زندگی بر اساس درستی و خدمت انتخاب شود.

رئیس جمهور با اشاره به تجربه دوران دانشگاه، اختلاف نظرهای فکری را طبیعی خواند و از زنان فعال خواست تا با نوآوری، اراده و گسترش مفاهیم سازنده در جامعه، به ارتقای سطح زندگی همگان کمک کنند و ادامه داد: برخی برای رسیدن به قدرت، انسانیت را فدا می کنند، در حالی که گروهی دیگر با علم و اعتقاد خود، آسایش دیگران را فراهم می آورند.

پزشکیان با نقد فاصله میان گفتار و رفتار در جامعه، تأکید کرد: مردم عملکرد مسئولان را می سنجند و «صدای رفتار» بلندتر از شعارهای حماسی است؛ چراکه رفتار عملی در حافظه جمعی ماندگار می شود. تقوا به معنای عمل بی خطا در امور اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است . از شما عزیزان می خواهم که فعالیت های خود را بر پایه اصولی و مردمی سازی استوار کنید، نه بر ساختارهای دولتی، و آموزش اقشار مختلف بستری برای اجرای برنامه های عملیاتی باشد.

رئیس جمهور بر هم افزایی، تعامل و هماهنگی میان گروه ها تأکید ورزید و استفاده از تجربه افراد خبره، توجه به ظرفیت های محلی (محله، مدرسه، مسجد) و رعایت اصول مدیریتی را برای موفقیت ضروری شمرد و اظهار داشت: در دیدارهای که با رهبر شهید برگزار می شد بر اهمیت رعایت اصول زیست محیطی و جلوگیری از بارگذاری نادرست جمعیتی در شهرها تأکید داشتیم. طبیعتا برخورد خشن با طبیعت، پاسخ مشابهی در پی خواهد داشت.

پزشکیان تقویت نهادهای مردمی را از اولویت های دولت برشمرد و استفاده از ایده های داوطلبان اجتماعی را راهی برای توسعه و آبادانی کشور دانست و بر فعالیت همگرایانه افراد با هر سلیقه و باور تأکید کرد و گفت: مردم بهترین عمل را می پسندند، به جای کشمکش بر سر پست و مقام، به هرکس که توانایی اصلاح امور دارد، اختیار می دهیم تا مشکلات را در عمل حل کند.

در بخش دیگری از این نشست، رئیس جمهور با تأکید بر دفاع از تمامیت ارضی، جنگ را هدف خود ندانست و اولویت را به رسیدگی به دغدغه های اقشار آسیبرپذیر از جمله زنان سرپرست خانوار و آینده جوانان اختصاص داد و تأکید کرد: در روند مذاکرات ما در اوج قدرت و با رعایت حکمت، عزت و مصلحت گام به گام پیش می رویم و هدف ما پایان جنگ، رفع محاصره، آزادسازی منابع بلوکه شده و سپس گفت وگوی هسته ای بوده است. رهبر شهید و همه مسئولان تا پای جان در صحنه حضور داشتند اما مدعیان دموکراسی و حقوق بشر در پی القای شایعات و فرار مسئولان بودند.

دکتر پزشکیان مذاکره را به معنای تسلیم ندانست و با اشاره به تجربه جهانی، گفت: کشورهایی مانند چین با رقابت اقتصادی خود را اثبات می کنند. حفظ میهن، خدمت رسانی و احساس تعلق ملی در برابر بیگانگان ضرورت دارد. باید از همراهی مردم در سختی ها قدردانی کنم.

رئیس جمهور در پایان، علم و رحمت الهی را بی پایان خواند و بر تلاش برای تبدیل شدن به افرادی توانمند، خلاق و خدایی تأکید کرد و در تشریح نهضت مدرسه سازی گفت: هدف ما صرفا ساخت مدرسه نیست، بلکه ایجاد بستری برای شکوفایی استعدادها، آموزش اصولی، کار گروهی و توانایی حل مسئله در نسل جوان است و همگرایی میان بخش ها پیشنیاز این طرح خواهد بود.

در بخشی از این مراسم دکتر زهرا بهروز آذر معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهور گزارشی درباره روند برگزاری این جلسه هم‌اندیشی ارائه کرد و گفت: تمام باور دکتر پزشکیان بر این اصل استوار است که زنان و مردان دو بال پیشرفت و عزت هستند. در دولت چهاردهم رکورد انتصاب زنان در پست های مدیریتی شکسته شد.

همچنین۲۲ نفر از بانوان فعال در حوزه های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، ورزشی و مدیریتی، دیدگاه ها و نظرات خود را با رئیس جمهور در میان گذاشتند که از جمله آنها می توان به مهار گرانی و اصلاحات اقتصادی، بازنگری در قوانین تبعیض آمیز، حمایت از کارآفرینی زنان در مناطق روستایی و محروم، تسهیل مشارکت های مردمی و تشکل ها، ساماندهی مسکن امن و اشتغال فرزندان ترخیص شده از بهزیستی، جبران خسارت های جنگ، پاسداشت دارایی های ملی، بهره گیری از هوش مصنوعی و گردش آزاد اطلاعات، شبکه سازی استراتژیک، توسعه صنایع تبدیلی با هدف پیوند عدالت اقتصادی و اجتماعی اشاره کرد.

کد خبر: 787422 | ۱۴۰۵/۰۵/۳۰ ۲۱:۴۶:۵۶ اعتمادآنلاین |

صفحهٔ اینستاگرام «رواق دارالذکر» که به پوشش حال و هوای مزار نورانی رهبر شهید انقلاب و شهدای خانواده ایشان در رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی می‌پرداخت، ساعتی پیش از سوی این پلتفرم، از دسترس خارج شد.

اخبار مرتبط بلاگر زن اینستاگرام دستگیر شد ببینید| نحوه دستگیری عامل ضرب و شتم دختران در لایو اینستاگرامی