زهرا زنگنه | شهرآرانیوز؛ «اینجا جای شما نیست!» این جمله را قاضی دادگاه لاهه خطاب به مردی گفت که روی صندلی نماینده بریتانیا نشسته بود؛ مردی که یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ دیپلماسی ایران را رقم زد و پاسخ داد: «خواستم بدانند سالهاست در جای دیگران نشستهاند». حرکت دکتر محمد مصدق پیامی روشن داشت: «ایران خانه ایرانیان است»؛ مردمی که نزدیک به نیم قرن نظارهگر این بودند که ثروت سیاهشان، بیش از آنکه سفره آنان را رنگین کند، چرخ اقتصاد امپراتوری بریتانیا را میچرخاند! اما مصدق با تدبیر خردمندانه در این نبرد دیپلماتیک پیروز شد و روباه پیر را در شطرنج سیاست مات کرد؛ یک پیروزی بزرگ که شیرینی آن بر کام همه ایرانیان نشست. این اتفاق در مشهد، اما با یک حرکت زیبا همراه میشود؛ مردم شاد از این پیروزی مدارس و دکانها را تعطیل کرده و به حرم مطهر رضوی میروند. اسناد و اخبار باقیمانده از آن دوران میگوید که مردم مشهد تا چند شب در حرم مطهر مشغول جشن و شادمانی بودهاند. سطرهای بعدی گذری است بر این رویداد. سهم کمتر ایران از ثروت ملی
۵ خرداد ۱۲۸۷ خورشیدی بود که اولین قطرات سیاه نفت از دل زمینهای دشت مسجد سلیمان فوران کرد. منبع ارزشمندی از ثروت که مظفرالدین شاه قاجار در کمال بیکفایتی، امتیاز استخراج آن را در ازای ۲۰ هزار لیره به یک تاجر طماع بریتانیایی به نام «ولیلام ناکس دارسی» اعطا کرد. قراردادی که در ۱۹۰۱ میلادی برابر با ۱۲۸۰خورشیدی برای مدت شصت سال منعقد شد تا سرآغاز سلطه استعمارگر پیر بر سرمایه ملی ایرانیان باشد.
در ۱۴ آوریل ۱۹۰۹ میلادی (۲۵ فروردین ۱۲۸۸ خورشیدی) شرکت نفت ایران و انگلیس با هدف اکتشاف، توسعه میدانها، بهرهبرداری و استخراج نفت خام تأسیس شد تا چنبره انگلیسیها بر ذخایر طلای سیاه ایران ادامه پیدا کند. از طرفی تغییر سوخت نیروی دریایی انگلیس از زغال به نفت در سال ۱۹۱۱میلادی (۱۲۹۰ خورشیدی) اتفاق دیگری بود که اهمیت این موضوع را دوچندان میکرد.
چپاول نفت ایران تا حدود دو دهه بعد ادامه داشت و در این مدت میادین نفتی دیگری نیز در جنوب غربی کشور کشف شد، اما سهم اندک ایران از فروش نفت استخراج شده، رضا شاه پهلوی را برآن داشت تا تیمورتاش را برای مذاکره و یافتن راهی برای افزایش آن راهی کند. ولی این مذاکرات هم چندان راه به جایی نبرد و در نهایت قرارداد جدیدی به امضا …
