همزمان با سالروز صدور فرمان مشروطیت، خانه مشروطه تبریز همچنان به عنوان یکی از مهمترین یادگارهای تاریخ معاصر ایران، روایتگر روزهایی است که مبارزه برای قانونخواهی و مقابله با استبداد در آن شکل گرفت. این خانه تاریخی که در قلب بافت قدیمی تبریز قرار دارد، روزگاری محل گردهمایی رهبران و مجاهدان نهضت مشروطه و ستاد فرماندهی مقاومت مردم تبریز بود و امروز به عنوان موزه مشروطه، بخشی از مهمترین اسناد و خاطرات آن دوران را در خود جای داده است.
خانه مشروطه در محله تاریخی راستهکوچه و در ضلع غربی مجموعه تاریخی بازار تبریز واقع شده است. این بنای ارزشمند با معماری سنتی دوره قاجار، حاصل ذوق و هنر «حاجولی معمار» از معماران نامدار تبریزی است. وی سالها در روسیه زندگی کرده بود و پس از بازگشت به تبریز، این خانه را با بهرهگیری از معماری اصیل ایرانی بنا کرد. ارسیهای چوبی، شیشههای رنگی، گچبریها و تزئینات ظریف بنا، از ویژگیهایی است که خانه مشروطه را در شمار شاخصترین خانههای تاریخی تبریز قرار داده است.
این خانه تنها یک بنای تاریخی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه سیاسی ایران به شمار میرود. در روزهایی که کشور درگیر مبارزه با استبداد بود، این خانه به محل اجتماع رهبران، آزادیخواهان و دوستداران نهضت مشروطه تبدیل شد و بسیاری از مهمترین تصمیمهای تاریخ مشروطه در همین مکان اتخاذ شد. از جمله تصمیم تاریخی پایین آوردن پرچمهای سفید تسلیم در برابر نیروهای استبدادی محمدعلیشاه که در همین خانه گرفته شد و مجاهدان بار دیگر برای ادامه مقاومت و دفاع از مشروطه سازماندهی شدند.
روایتهای تاریخی نشان میدهد ستارخان نیز بارها در همین خانه، مجاهدان و یاران خود را به پایداری، مقاومت و ادامه مبارزه در برابر استبداد فراخواند؛ خانهای که به واسطه این رخدادها، بعدها به «خانه مشروطه» شهرت یافت.
بانی این خانه، حاج مهدی کوزهکنانی، از تاجران سرشناس تبریز و از رهبران اصلی نهضت مشروطه بود که مردم او را با لقب «ابوالمله» میشناختند. او علاوه بر حمایت مالی از مشروطهخواهان، از نظر فکری نیز در کنار رهبران نهضت قرار داشت و خانه شخصی خود را به پایگاه اصلی انقلاب مشروطه تبدیل کرد؛ اقدامی که نام او را برای همیشه در تاریخ آزادیخواهی ایران ماندگار ساخت.
