خلیل رنجبر در نشست تخصصی در میدان که امروز یکشنبه یکم شهریور با عنوان «پذیرش واقعیت، تاب آوری و امیدواری در نوجوانان در شرایط بحرانی» برگزار شد، اظهار کرد: تابآوری یکی از مفاهیم کلیدی در روانشناسی تحولی و مداخلات بحران است و بهویژه در دوره نوجوانی اهمیت ویژهای دارد؛ نوجوانی بهعنوان مرحله گذار از کودکی به بزرگسالی، با تغییرات زیستی، شناختی، هیجانی و اجتماعی همراه است و نوجوان را در برابر عوامل استرسزا آسیبپذیرتر میسازد.
روانشناس و پژوهشگر سلامت روان تصریح کرد: از این رو، تقویت تابآوری در این دوره میتواند نقش مؤثری در کاهش پیامدهای منفی روانشناختی و ارتقای رشد فردی ایفا کند؛ تابآوری به معنای توانایی فرد در مواجهه با شرایط آسیبزا، عبور از آنها بدون آسیب جدی و دستیافتن به سطحی از رشد و سازگاری بالاتر از پیش از بحران تعریف میشود.
وی ادامه داد: این مفهوم برخلاف نگاه سنتی که بر حذف عوامل خطر تأکید داشت، بر این اصل استوار است که نمیتوان کودکان و نوجوانان را بهطور کامل از موقعیتهای تنشزا دور نگه داشت؛ بلکه باید آنها را برای مواجهه مؤثر با این موقعیتها آماده کرد؛ بنابراین، تابآوری نه یک ویژگی ذاتی ثابت، بلکه مجموعهای از مهارتها و توانمندیهای قابلآموزش است که در بستر تعامل فرد با محیط شکل میگیرد.
رنجبر با بیان اینکه یکی از مهمترین عوامل زمینهساز تابآوری، آموزش مهارتهای زندگی است، گفت: این مهارتها شامل خودآگاهی، مدیریت هیجان، ارتباط مؤثر، تصمیمگیری، تفکر نقاد و بهویژه مهارت حل مسئله میشود.
وی با بیان اینکه در میان این مهارتها، حل مسئله جایگاه ویژهای دارد، افزود: چرا که فرد تابآور به جای اجتناب از مشکل یا سرکوب آن، با مسئله مواجه میشود، آن را تحلیل میکند، راهحلهای ممکن را بررسی میکند و در نهایت مؤثرترین راهحل را برمیگزیند؛ این فرایند نهتنها به کاهش استرس منجر میشود، بلکه احساس کنترل و خودکارآمدی را در فرد تقویت میکند.
این روانشناس احساس خودکارآمدی و منبع کنترل درونی را از دیگر مؤلفههای تابآوری دانست و بیان کرد: افرادی که دارای مرکز کنترل درونی هستند، پیامدهای زندگی خود را عمدتاً به رفتارها و تصمیمهای خود نسبت میدهند و در مواجهه با بحرانها احساس درماندگی کمتری دارند. …
