حبیب یزدانی کارشناس رسانه متولد سال ۱۳۴۹، نویسنده، پژوهشگر، نمایشنامهنویس، فیلمنامهنویس، شاعر و طنزپرداز است که از سال ۱۳۶۵ سرودن شعر را آغاز کرده و در حوزه شعر و ادبیات بزرگسال و کودک فعالیت داشته است.
او در اوایل دهه ۷۰ وارد فعالیتهای رسانهای شد و در نشریات محلی به نگارش ستونهای ادبی پرداخت و به تدریج فعالیت خود را در حوزه نویسندگی برنامههای تلویزیونی نیز ادامه داد.
یزدانی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ضرورت بازنگری در رویکردهای فرهنگی نسبت به ادبیات کودک اظهار کرد: یکی از دلایل شکلگیری کتابهای پیاممحور و ایدئولوژیک در حوزه کودک، نبود شناخت صحیح از ادبیات کودک و اهمیت و جایگاه آن در میان برخی تصمیمسازان و تصمیمگیران حوزه فرهنگ و هنر است.
وی افزود: البته هر کتابی باید پیامی داشته باشد و خواننده پس از مطالعه آن بتواند چیزی بیاموزد، اما مسئله این است که پیام نباید به شکل سفارشی و تحمیلی وارد اثر شود. اگر نویسنده در فضای آزاد و خلاقانه فعالیت کند، میتواند اثری تولید کند که متناسب با نیاز و خواست واقعی مخاطب باشد، نه اثری که صرفاً بر اساس سفارش تولید شده و قرار است یک تفکر خاص را به مخاطب تحمیل کند.
این نویسنده و شاعر با اشاره به ویژگیهای کودک امروز بیان کرد: ما در عصر هوش مصنوعی زندگی میکنیم و کودکان امروز برای زندگی در این جهان جدید به مهارتهای تازهای نیاز دارند. کتابهای کودک باید به آنها کمک کنند بفهمند جهان معاصر چگونه شکل گرفته و برای اینکه بتوانند در جامعه به افرادی موفق و متناسب با زمانه تبدیل شوند، چه مهارتهایی را باید بیاموزند.
وی ادامه داد: این مسائل باید در کتابهای کودک دیده، بررسی و به زبان قابل فهم برای کودکان نوشته شود، اما متأسفانه بخشی از متولیان فرهنگ، هنر و علوم انسانی هنوز به اهمیت بنیادین فرهنگ توجه کافی ندارند.
یزدانی با تأکید بر اینکه فرهنگ زیربنای توسعه است، گفت: اگر فرهنگ درست شکل نگیرد، سایر حوزهها نیز نمیتوانند به نتیجه مطلوب برسند. حتی اگر جامعهای ثروت و منابع اقتصادی فراوان داشته باشد اما از فرهنگ بهرهمند نباشد، آن ثروت به تنهایی نمیتواند جامعه را به مقصد برساند. بنابراین باید فرهنگ را جدی گرفت و سرمایهگذاری واقعی در این حوزه انجام داد.
چرا کودکان کمتر کتاب میخوانند؟
این نویسنده و پژوهشگر درباره کاهش کتابخوانی کودکان نیز اظهار کرد: این موضوع پیش از هر چیز به فرهنگسازی بازمیگردد. امروز کودک با گزینههای جذاب فراوانی مانند فستفود، کارتون و فضای مجازی مواجه است؛ محتواهایی که در مدت کوتاه اطلاعاتی ارائه میکنند و جذابیت زیادی دارند.
وی افزود: در چنین شرایطی، کتاب نیز باید بتواند با زبان و نیازهای کودک امروز ارتباط برقرار کند. متأسفانه بخشی از کتابهای کودک چنین توانایی و جذابیتی را ندارند که بتوانند کودک را از این محتواها جدا کرده و به سمت مطالعه سوق دهند.
یزدانی تصریح کرد: وقتی کتاب کودک ایدئولوژیک یا سفارشی میشود، طبیعی است که نتواند کودک را جذب کند. کودک امروز نیازهایی دارد که باید در ادبیات کودک دیده شود؛ او به مهارتهای زندگی، شناخت درست جهان، دانش و درک صحیح مسائل پیرامون خود نیاز دارد و اگر کتاب نتواند این نیازها را پاسخ دهد، نمیتوان انتظار داشت که کودک با آن ارتباط عمیقی برقرار کند.
ترویج کتابخوانی نیازمند سیاستگذاری جدی است
این شاعر و نویسنده در پاسخ به این پرسش که چرا برنامههای جدی و مستمر برای ترویج کتابخوانی و کمپینهای مؤثر در این زمینه وجود ندارد، گفت: پاسخ این مسئله را باید در جایگاه فرهنگ در سیاستگذاریها جستوجو کرد. در حالی که تجربه تاریخی و شرایط جهان نشان داده است که تقویت علوم انسانی و فرهنگ، مقدمه بسیاری از تحولات و پیشرفتهاست، فرهنگ همچنان آنگونه که باید در اولویت قرار نگرفته است.
وی اضافه کرد: حتی برنامههایی که برای ترویج کتابخوانی برگزار میشوند، گاهی به شکل سفارشی اجرا میشوند و به جای اینکه به دنبال فهم واقعیتهای زندگی امروز و نیازهای واقعی کودکان باشند، تلاش میکنند برخی تفکرات ایدئولوژیک را به کودک منتقل کنند.
این نویسنده ادامه داد: طبیعی است که کودک چنین محتوایی را پس بزند. من خودم برخی مطالب را در کودکی خواندهام و حتی امروز که سالها از آن زمان گذشته، هنوز نمیدانم آن مطالب چه تأثیری در زندگی من داشته یا قرار بوده چه چیزی به من بیاموزد. در مقابل، کتابی میتواند ماندگار شود که درباره چیزهایی سخن بگوید که کودک واقعاً به آنها نیاز دارد؛ درباره مهارتهای زندگی، هنر، دانش، فهم درست و شناخت صادقانه جهان پیرامون.
وی تأکید کرد: بنابراین موضوع ترویج کتابخوانی باید جدی گرفته شود و نمیتوان با برنامههای مقطعی و سفارشی انتظار داشت فرهنگ مطالعه در میان کودکان نهادینه شود.
خانواده و مدرسه؛ دو ضلع مهم کتابخوان شدن کودک
یزدانی درباره نقش خانواده و مدرسه در کتابخوان شدن کودکان نیز گفت: خانواده نقش بسیار مهمی دارد، اما مدرسه نیز اهمیت زیادی دارد. متأسفانه نظام آموزشی ما با مشکلات جدی مواجه است و کارکردی که باید در زمینه تربیت فرهنگی و تقویت مطالعه داشته باشد، به شکل مطلوب محقق نشده است.
وی افزود: درباره مشکلات نظام آموزشی میتوان ساعتها صحبت کرد. مدرسه باید یکی از مهمترین بسترهای شکلگیری عادت مطالعه در کودک باشد، اما شرایط موجود اجازه نمیدهد این نقش آنگونه که باید ایفا شود.
این شاعر و نویسنده با اشاره به شرایط خانوادهها اظهار کرد: خانوادهها نیز تحت تأثیر شرایط اجتماعی و اقتصادی قرار دارند و در بسیاری موارد نمیتوانند آنگونه که باید فرصت و امکان لازم را برای کتابخوان شدن کودکان فراهم کنند.
وی در پایان گفت: اگر قرار است کودک امروز با کتاب ارتباط برقرار کند، باید همزمان خانواده، مدرسه، نظام فرهنگی و نویسندگان در این مسیر نقش خود را ایفا کنند. نمیتوان از کودک انتظار داشت که در میان انبوهی از سرگرمیها و محتوای دیجیتال، خودبهخود کتاب را انتخاب کند. باید کتابی تولید کنیم که کودک به آن نیاز داشته باشد، آن را بفهمد و از خواندنش لذت ببرد.
انتهای پیام
