به گزارش ایسنا، گاهی برای دیدن ظرافت یک هنر، لازم نیست به یک بنای عظیم یا یک فرش چند صد متری نگاه کرد؛ کافی است یک شیء به طول کمی بیش از ۲۰ سانتیمتر را در دست گرفت که سطح آن با لایههایی از رنگ، طلا و نقش پوشیده شده و در گوشهوکنار آن، روایتهایی از طبیعت، انسان، تاریخ و فرهنگ دیده میشود. قلمدانهای لاکی ایرانی از همین دستهاند؛ اشیائی کوچک اما سرشار از مهارت، که در دورههای مختلف به یکی از عرصههای مهم نقاشی و تزیینات لاکی در ایران تبدیل شدند و نمونههایی از آنها امروز در موزههای معتبر جهان نگهداری میشود.
یکی از نمونههای شاخص این هنر در موزه متروپولیتن نیویورک قرار دارد؛ قلمدانی ساختۀ «فتحالله شیرازی»، هنرمند ایرانی فعال در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی. این اثر که در سال ۱۲۹۹ هجری قمری برابر با ۱۸۸۱ ـ ۱۸۸۲ میلادی ساخته شده، حدود ۲۲ سانتیمتر طول دارد و از کاغذ فشرده ساخته شده است که روی آن نقاشی، تذهیب و لاککاری انجام شده است. موزه متروپولیتن این اثر را در رده هنرهای لاکی ثبت کرده است.
«فتحالله شیرازی» از هنرمندان شناختهشده نقاشی لاکی دوره قاجار بود و گل و مرغ از شاخصترین ویژگیهای آثار او به شمار میرفت. در قلمدان موجود در موزه متروپولیتن، نقوش گل و پرنده روی زمینهای طلایی اجرا شده و تضاد رنگهای طلایی و سیاه، جلوهای ویژه به سطح اثر داده است. نکته جالب درباره همین قلمدان، کتیبه فارسی آن است؛ نوشتهای که نشان میدهد اثر به سفارش یک حامی غیرسلطنتی ساخته شده است. این موضوع نشان میدهد که اگرچه «فتحالله شیرازی» ارتباط نزدیکی با دربار داشت، اما سفارشهای خصوصی نیز دریافت میکرد.
نمونه دیگری از آثار «فتحالله شیرازی» نیز در موزه متروپولیتن نگهداری میشود؛ قلمدان و جعبه عینکی که به اواسط قرن نوزدهم میلادی تعلق دارد. این قلمدان با همان شیوه معروف گل و مرغ تزئین شده و رنگهای کرم، طلایی و سیاه در آن به کار رفته است. کتیبهای در قسمت بالایی و پایینی درِ قلمدان، نشان میدهد که این اثر برای کامرانمیرزا، سومین پسر ناصرالدینشاه قاجار، ساخته شده است. این اثر نیز در مجموعه هنر اسلامی همین موزه قرار دارد.
اما قلمدان در ابتدا صرفاً یک شیء تزیینی نبود. همانطور که از نام آن پیداست، وظیفه اصلی آن نگهداری قلمهای مورد استفاده …
