سعید پورعلی در یادداشتی که در اختیار رسانهها قرار داده است، بیان کرد: در روزگاری که خبر پیش از آنکه فهمیده شود منتشر میشود و پیش از آنکه سنجیده شود دستبهدست میگردد، خبرنگاری نوعی ایستادن در مرز میان حقیقت و تحریف است. امروز خبرنگار در میدان سادهای کار نمیکند. او در فضایی مینویسد که سرعت، گاهی بر صحت غلبه میکند؛ هیجان، جای دقت را میگیرد؛ و میل به دیدهشدن، میتواند مسئولیت اجتماعی رسانه را تضعیف کند. در چنین شرایطی، روز خبرنگار باید فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه خبر، شأن قلم و مسئولیت سنگین روایتگری باشد.
خبرنگار،در کنار تولیدکننده خبر، امانتدار واقعیت است. واقعیت، همیشه روشن و آماده انتشار نیست؛ گاهی زیر لایههایی از منفعت، ترس، مصلحتسنجی، شایعه، تبلیغات و سکوت پنهان میشود. وظیفه خبرنگار این است که از میان این لایهها عبور کند و به هسته حقیقت نزدیک شود. البته این کار نه با هیجان ممکن است و نه با جانبداری خام؛ بلکه نیازمند دقت، انصاف، شجاعت، دانش، تجربه و تعهد اخلاقی است. خبرنگاری که بیش ار هرچیز به انتشار سریع خبر فکر میکند، ممکن است به بخشی از چرخه خطا تبدیل شود؛ اما خبرنگاری که حقیقت را بر سرعت مقدم میدارد، به سرمایه اجتماعی جامعه کمک میکند.
در جهان امروز، خبر میتواند امید بسازد، اعتماد ایجاد کند، بحران را مدیریت کند یا برعکس، اضطراب بیافریند و اعتماد عمومی را فرسوده سازد. از همین رو، خبرنگار با روان جامعه سر و کار دارد. تیتر او میتواند آرامش یا آشوب تولید کند؛ پرسش او میتواند مدیری را پاسخگو کند؛ گزارش او میتواند صدای مردم کمبرخوردار را به مرکز تصمیمگیری برساند؛ و تحلیل او میتواند مسیر فهم عمومی از یک مسئله را تغییر دهد. بنابراین خبرنگاری، نوعی کنش اجتماعی اثرگذار است و نمیتوان آن را به ثبت بیروح رویدادها تقلیل داد.
در جنگ تحمیلی اخیر آمریکایی- صهیونی علیه کشور و مادرمان ایران و بحرانهای فراگیر، وظیفه خبرنگار سنگینتر و سرنوشتسازتر میشود؛ زیرا جامعه در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگر به خبر درست، تحلیل دقیق و روایت مسئولانه نیاز دارد. خبرنگار در میدان جنگ، بحرانهای امنیتی، حوادث طبیعی، بیماریهای فراگیر یا آشوبهای اجتماعی، بخشی از نظام آگاهیبخشی، آرامشبخشی و انسجام اجتماعی است. در چنین موقعیتهایی، کوچکترین خطا در انتشار خبر، بزرگنمایی غیرمستند، بازنشر شایعه یا انتشار اطلاعات حساس میتواند امنیت مردم، روحیه عمومی و منافع ملی را تهدید کند. بنابراین خبرنگار باید میان حق مردم برای دانستن، سناریوی جنگ رسانه ای دشمن و ضرورت حفظ آرامش، امنیت و مصالح عمومی توازن برقرار کند. او باید واقعیت را پنهان نکند، اما آن را هیجانزده، آشفته و ناامیدکننده نیز روایت نکند. در جنگ تحمیلی اول ، دوم و سوم، خبرنگاران با ثبت رشادت رزمندگان، مظلومیت مردم، جنایت دشمن و ایستادگی ملت، حافظ حافظه تاریخی ایران شدند. در عرصه مقاومت ملی و دفاع میهنی امروز نیز خبرنگار مسئول است صدای مردم، مطالبهگر عملکرد مسئولان، مقابلهکننده با شایعه و تقویتکننده امید اجتماعی باشد. خبرنگاری در بحران یعنی شجاعت همراه با عقلانیت، سرعت همراه با صحت، و روایت حقیقت همراه با تعهد به امنیت و آرامش جامعه.
یکی از بزرگترین آسیبهای فضای رسانهای امروز، تبدیل شدن خبر به کالای مصرفی است. در این وضعیت، ارزش خبر نه با میزان حقیقت، اهمیت عمومی یا اثر اجتماعی آن، بلکه با تعداد بازدید، میزان بازنشر و قدرت تحریک احساسات سنجیده میشود. این روند، رسانه را از رسالت اصلی خود دور میکند. رسانه اگر به هر قیمت به دنبال جذب مخاطب باشد، ممکن است به دام سطحیسازی، جنجالسازی و تحریف بیفتد. اما رسانه متعهد میداند که مخاطب را نباید فقط تحریک کرد؛ باید او را آگاه، توانمند و حساس نسبت به سرنوشت جامعه ساخت.
خبرنگار حرفهای کسی است که میان نقد و تخریب، میان صراحت و بیانصافی، میان شجاعت و هیجانزدگی، و میان مطالبهگری و سیاهنمایی تفاوت قائل است. جامعه به خبرنگاری نیاز دارد که نه بلندگوی قدرت باشد و نه اسیر خشم عمومی؛ بلکه میان مردم و ساختار تصمیمگیری، پلی از آگاهی، پرسشگری و اصلاح بسازد. چنین خبرنگاری میتواند دردهای جامعه را بیان کند، اما در بیان درد، امید را نابود نکند. میتواند ضعفها را نشان دهد، اما دستاوردها را نادیده نگیرد. میتواند مطالبه کند، اما مسئولانه و مستند سخن بگوید.
در سطح محلی، نقش خبرنگار حتی حساستر است. خبرنگار محلی با زندگی روزمره مردم با مشکلات عینی شهرها و روستاها، با مسائل آب، اشتغال، محیطزیست، آسیبهای اجتماعی، خدمات عمومی و کیفیت حکمرانی محلی مواجه است. او اگر درست ببیند و دقیق بنویسد، میتواند مسئلهای فراموششده را به اولویت مدیران تبدیل کند. بسیاری از اصلاحات اداری و اجتماعی از یک گزارش میدانی صادقانه آغاز میشود؛ گزارشی که نه برای تخریب، بلکه برای اصلاح نوشته شده است.
خبرنگاری همچنین با اخلاق کلمه پیوند دارد. هیچ واژهای در رسانه بیاثر نیست. نسبت دادن، متهم کردن، بزرگنمایی، حذف بخشی از واقعیت یا انتخاب تیتر جهتدار، همه میتوانند سرنوشت افراد، نهادها و افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، خبرنگار بیش از هرکس باید مراقب زبان خود باشد.
صداقت در خبر، پرهیز از ناقص گفتن، گزینشی گفتن و تحریکآمیز گفتن است.
روز خبرنگار، روز پاسداشت کسانی است که در میدان دشوار آگاهیبخشی میکوشند جامعه را از تاریکی ابهام به روشنایی فهم نزدیک کنند. خبرنگار خوب، حافظ حافظه جمعی، دیدهبان عدالت، زبان مردم به ویژه مردم بی صدا و همراه اصلاح است. او در برابر خبر، احساس مالکیت نمیکند؛ احساس مسئولیت میکند. اگر جامعهای خبرنگاران شجاع، منصف، دانا و اخلاقمدار داشته باشد، توان بیشتری برای اصلاح خطاها، شنیدن صدای مردم و عبور از بحرانها خواهد داشت. در نهایت، خبرنگاری یعنی ایستادن محترمانه اما استوار در کنار حقیقت؛ حتی زمانی که حقیقت کمصدا، پرهزینه و تنهاست.
در انتها، ۱۷ مرداد که با الهام از روح پر تکاپو و جستجو گر شهید محمود صارمی و رسیدن به شرف شهادت به عنوان روز خبرنگار نامگذاری شده است به همه خبرنگاران تبریک و تهنیت عرض می کنم.
انتهای پیام
