اهمیت این اتفاق تنها به ورود یک فناوری تازه محدود نبود؛ چاپ امکان تکثیر سریعتر و گستردهتر متون را فراهم کرد و به تدریج کتاب را از انحصار نسخههای خطی خارج کرد. «رساله جهادیه» از آثار مهم چاپ سربی نخستین دوره در تبریز بود و نشان میدهد که چاپ از همان ابتدا با نیازهای سیاسی، نظامی، آموزشی و فرهنگی جامعه ایران پیوند خورده بود.
چاپ سربی اما برای زبان فارسی با دشواریهایی همراه بود؛ چیدن حروف، غلطگیری و محدودیت در تنوع خطوط از جمله مشکلات این شیوه محسوب میشد. از سوی دیگر، چاپ سنگی امکان بهرهگیری از خط و هنر خوشنویسی را فراهم میکرد و همین موضوع سبب شد این شیوه به تدریج جای چاپ سربی را بگیرد. دومین چاپخانه مهم ایران نیز در تبریز و با شیوه چاپ سنگی شکل گرفت و این شهر بار دیگر در تحول فناوری چاپ پیشگام شد.
ورود چاپ سنگی، زمینه را برای گسترش کتاب و سپس مطبوعات فراهم کرد. تبریز که دروازه ارتباط ایران با جهان خارج بود، به محل رفتوآمد فناوریها و اندیشههای تازه تبدیل شد و چاپخانههای آن به تدریج امکان انتشار متون مذهبی، ادبی، آموزشی و سیاسی را برای شمار بیشتری از مردم فراهم کردند.
این روند در عرصه مطبوعات نیز ادامه یافت و تبریز به یکی از مهمترین مراکز روزنامهنگاری ایران تبدیل شد. در دوره مشروطه، مطبوعات این شهر نقش قابل توجهی در تحولات فکری و اجتماعی داشتند و در مقطعی شمار نشریات منتشرشده در تبریز از تعداد جراید پایتخت نیز فراتر رفت؛ موضوعی که جایگاه این شهر را در تاریخ شکلگیری افکار عمومی و فرهنگ مطبوعاتی ایران نشان میدهد. …
