کولایی: خزر اولویت ایران نبوده است/در زمان شوروی سهم ایران از خزر 13 درصد قابل تصور بود

به گزارش ایسنا، «الهه کولایی» در همایش تخصصی بررسی سهم ایران از دریای کاسپین که روز دوشنبه از سوی انجمن جامعه شناسی ایران برگزار شد، با اشاره به اضافه شدن جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان به عنوان واحدهای مستقل در سطح نظام بین‌الملل به کشورهای ساحلی دریای خزر بعد از فروپاشی شوروی تصریح کرد: باتوجه به فضای جدیدی که در منطقه ایجاد شده، مباحث جدیدی هم مطرح می شود که مهمترین بحث در این چارچوب موضوع بهره‌برداری از انرژی دریای خزر است، زیرا در دوران اتحاد شوروی، جمهوری آذربایجان از قرن نوزدهم به هر حال از این منابع نفت و گاز و البته بیشتر نفت بهره‌برداری می‌کرد؛ به عنوان بخشی از اتحاد شوروی توجه به مساله انرژی وجود داشت ولی در نگاه کلان دریای خزر جایگاهی ویژه در تامین منابع انرژی به طور کلی نداشت. 

این استاد دانشگاه با بیان این‌که بحث انرژی و منابع زیر بستر دریاچه در اصل بعد از فروپاشی اتحاد شوروی مطرح می‌شود، گفت: این کشورها به شدت دچار مشکلات ناشی از نظام برنامه‌ریزی متمرکز دوران اتحاد شوروی بودند و در شرایط استقلال به دنبال تامین منابع مالی آن هم از طریق منابع خودشان برآمدند و طبیعتا کالایی که در بازار جهانی قابل عرضه بود همین منابع انرژی بود. قزاقستان منابع عظیمی را در شمال دریای خزر از نفت و گاز در اختیار دارد، جمهوری آذربایجان که درگیر جنگ با ارمنستان در مسئله قره باغ بود به این منابع بسیار نیازمند بود، برای ترکمنستان هم مسأله بیشتر بحث حاکمیتی بود، زیرا یک پنجم منابع گاز جهان در اختیار این کشور قرار داشت، برای جمهوری اسلامی ایران که در جنوب این دریاچه قرار داشت موضوع بهره‌برداری از منابع دریای خزر با توجه به اینکه بخش ساحلی ایران عمیق است و فناوری‌های جدید و پیشرفته برای استخراج و توسعه آن نیاز دارند، بیشتر جنبه حاکمیتی پیدا کرد.

وی ادامه داد: همچنین برای روسیه مسأله حفظ سلطه دوران اتحاد شوروی و نفوذ خود در این منطقه مهم بود که خیلی زود مورد توجه قرار گرفت؛ شاید در سال ۱۹۹۲ بعد از فروپاشی اتحاد شوروی، مسکو توجه چندانی به این موضوع نداشت، نه به منطقه پیرامونی که مربوط به دوران اتحاد شوروی بود و نه به منطقه خزر؛ اما به تدریج با تحولاتی که اتفاق می‌افتد مسکو هم به این منطقه بسیار توجه و سعی می‌کند که نفوذ خودش را حفظ کند. …