تحلیلی جامع بر اساس شواهد باستانشناختی، متون حماسی و کتب جغرافیای کلاسیک نشان میدهد که این منطقه در دوران باستان، نقش حیاتی در پشتیبانی لجستیکی سپاهیان ساسانی و اشکانی برای حرکت به سوی باکتریا و پارثیا ایفا میکرد. با گذر زمان و ورود اسلام، گناباد هوشمندانه خود را از یک پایگاه نظامی به یک قطب اقتصادی و کشاورزی تبدیل کرد؛ تحولی که ریشه در مهندسی پیشرفته قناتها و موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد آن در مسیر کاروانها داشت.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان گناباد و مدیر پایگاه میراث جهانی قنات قصبه گناباد، این منطقه را یکی از استراتژیکترین نقاط ژئوپلیتیک شرق ایران معرفی کرد که در طول اعصار مختلف، نقشی حیاتی در اتصال مراکز قدرت باستانی ایفا کرده است.
حمیدرضا محمودی قوژدی در گفت و گو با ایسنا با اشاره به اهمیت بررسی تداوم سکونت در این منطقه، اظهار کرد: برای درک درست جایگاه گناباد، باید از یک نگاه تکبعدی فاصله بگیریم و تحلیلهای متقاطع میان سه منبع اصلی یعنی شواهد مهندسی آب(باستانشناسی)، متون حماسی(شاهنامه) و کتب جغرافیای کلاسیک(دوران اسلامی) را به کار بگیریم.
وی بیان کرد: تطبیق این سه منبع نشان میدهد که گناباد در دوران پیش از اسلام، یک بازوی پشتیبانی لجستیکی برای مسیرهای نظامی به سوی پارثیا و باکتریا بوده و در دوران اسلامی، این جایگاه استراتژیک به یک مرکز اقتصادی-کشاورزی تبدیل شده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان گناباد در تشریح ویژگیهای محیطی منطقه افزود: گناباد در جنوب استان خراسان رضوی، دارای توپوگرافی منحصربه فردی است. حصاری از کوهستان که دشتهای پست را در بر گرفته، به طور طبیعی مسیرهای تردد را به کانالهای مشخصی محدود کرده است. این ویژگی باعث شده تا گناباد نه تنها یک سکونتگاه ساده، بلکه یک گذرگاه کنترل شده باشد.
وی در پاسخ به پرسشهایی درباره عدم ذکر نام صریح گناباد در برخی نقشههای یونانی باستان گفت: در آثار کلودیوس بطلمیوس در کتاب Geography، هرچند نام گناباد با رسم امروزی دیده نمیشود، اما این موضوع نباید به معنای نبود سکونت در این منطقه تلقی شود.
وی افزود: متدولوژی بطلمیوس بر مراکز اداری کلان متمرکز بود و نقاط لجستیکی و نظامی را در قالب توصیفات کلیتر …
