روشن کردن پشت صحنه علم؛ خبرنگارانی که دانشمندان را پاسخگو می‌کنند

به گزارش ایسنا، علم معمولاً در رسانه‌ها با خبر کشف‌های تازه، فناوری‌های جدید، درمان‌های نو و موفقیت دانشمندان شناخته می‌شود و خبرنگاران علمی در برخی کشورها به جای این‌که ناظر بر کار دانشمندان باشند، بیشتر نقش سخنگوی دانشمندان را بازی کرده‌اند.

اما در پشت صحنه، علم فقط مجموعه‌ای از نظریه‌ها، آزمایش‌ها و یافته‌ها نیست. در دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی، افراد، پول، قدرت، رقابت و منافع نیز در شکل‌گیری و پیشبرد علم نقش دارند. همین بخش کمتر دیده‌شده، اکنون بیش از گذشته به موضوع کار گروهی از روزنامه‌نگاران علمی تبدیل شده است.

یک پژوهش جدید که تجربه خبرنگاران فعال در کشورهای اسپانیایی زبان و پرتغالی زبان را بررسی کرده، از ظهور و گسترش «روزنامه‌نگاری علمی دیده‌بان» (Watchdog Science Journalism) در این کشورها خبر می‌دهد. موضوع این پژوهش بررسی خودِ فرآیند اجتماعی تولید علم، رفتار دانشمندان و عملکرد نهادهای علمی است.

از سرقت علمی تا ردپای پول و قدرت در پژوهش

این نوع روزنامه‌نگاری می‌تواند به بررسی سرقت علمی، جعل و دستکاری داده‌ها و تخلفات پژوهشی تا تعارض منافع، سوءاستفاده، دخالت شرکت‌ها و سیاستمداران، هزینه‌کردهای مسئله‌دار و انتشار اطلاعات نادرست درباره علم پردازد. هدف این نوع روزنامه‌نگاری مخالفت با علم یا زیر سؤال بردن روش علمی نیست؛ بلکه پاسخگو کردن افرادی و ساختارهایی است که در تولید و اداره علم نقش دارند.

در این مطالعه که توسط «میشل کاتانزارو» و «لوئیز پرِس-نتو» از گروه روزنامه‌نگاری و علوم ارتباطات دانشگاه خودگردان بارسلونا در اسپانیا انجام شده عنوان شده که کم‌تر از یک نفر از هر ۱۰ خبرنگار علمی در آمریکای لاتین و کارائیب، «نظارت بر قدرت» را جزو نقش‌های اصلی خود می‌داند؛ در مقابل، اکثریت بزرگی از خبرنگاران، اطلاع‌رسانی ساده و ترویج علم را وظیفه اصلی خود می‌شمارند.

پژوهشگران این مطالعه؛ این وضعیت را رابطه «بیش از حد نزدیک» میان روزنامه‌نگاران علمی و دانشمندان توصیف می‌کنند. این رابطه می‌تواند فاصله انتقادی خبرنگار را کاهش دهد. در چنین شرایطی، خبرنگار ممکن است به جای بررسی مستقل و پرسشگرانه، به بازتاب‌دهنده دستاوردها و دست‌کم به‌طور غیرمستقیم به مروج علم تبدیل شود.

با این وجود نمونه‌هایی از افشاگری‌های پرسروصدا توسط …