مجید لباف خانیکی، یکم شهریورماه، در نشست تخصصی با موضوع «قنات، روایت آب در فرهنگ ایرانی» که در مکتب بافت برگزار شد، با اشاره به اهمیت آب در زندگی انسان، اظهار کرد: آب از یک سو یک ترکیب شیمیایی است و بخش قابل توجهی از بدن انسان را تشکیل میدهد و از سوی دیگر برای انجام تقریباً تمام فعالیتهای اقتصادی، چه در صنعت و چه در کشاورزی، به آب نیاز داریم؛ بنابراین با عنصری مواجه هستیم که نقشی بنیادین در زندگی انسان و جوامع دارد.
وی اضافه کرد: اهمیت آب به اندازهای است که برخی پژوهشگران از احتمال وقوع «جنگ آب» در آینده سخن گفتهاند، بهویژه در منطقه خاورمیانه که بسیاری از کشورها با محدودیت منابع آب مواجه هستند. در مقابل، گروهی دیگر این نظریه را رد میکنند و معتقدند محدودیت منابع آب لزوماً به جنگ منجر نمیشود. فارغ از این اختلاف نظر، آنچه اهمیت دارد این است که آب یکی از عناصر اساسی شکلدهنده تمدنهای منطقه بوده است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه نزوی عمان ادامه داد: به نظر من اغراقآمیز نیست، اگر بگوییم مدیریت منابع آب یکی از پایههای تمدن ایرانی بوده است. این موضوع در جنبههای مختلف تمدن ایران بازتاب پیدا کرده و اگر بخواهیم به سطح بالاتری از خودآگاهی ملی برسیم و خودمان را به عنوان یک انسان ایرانی بهتر بشناسیم، باید ازجمله به این پرسش توجه کنیم که آب چگونه در زوایای مختلف تمدن ایرانی حضور داشته است.
آب؛ عاملی مؤثر در شکلگیری ساختارهای اجتماعی
لباف خانیکی با اشاره به چارچوب نظری مطالعه رابطه آب و جامعه، بیان کرد: زمانی که درباره تمدن و جامعه صحبت میکنیم، معمولاً از دیدگاههای ساختارگرایانه استفاده میشود. این نظریهها تلاش میکنند الگوهای حاکم بر یک جامعه را استخراج و انتزاع کنند، اما یکی از نقدهایی که به آنها وارد است، تمایل به تعمیم این الگوها به جوامع دیگر است.
وی ادامه داد: برای نمونه، نظریههای کارکردگرایانه دورکیم در بستر جامعه فرانسه شکل گرفتهاند و نمیتوان بدون بررسی شرایط تاریخی و محیطی، همان سازوکارها را عیناً به جامعه ایران تعمیم داد. وقتی درباره آب صحبت میکنیم، باید از این چارچوبها فراتر برویم و وارد قلمرو «رئالیسم انتقادی» شویم. رئالیسم انتقادی یکی از مبانی جامعهشناسی زیستمحیطی است و بر این موضوع تأکید دارد، که انسان …
