ستاره غفاری بیجار، دانشجوی دکتری تاریخ ایران دانشگاه الزهرا و مدرس دانشگاه بیرجند، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در شرایطی رخ داد که ایران همزمان با بحرانهای سیاسی و اقتصادی داخلی و فشارهای خارجی مواجه بود.
وی افزود: ملیشدن صنعت نفت و تلاش دولت مصدق برای کنترل منابع نفتی، منافع بریتانیا را به خطر انداخت و در پی آن، تحریم نفتی و فشارهای اقتصادی بر ایران افزایش یافت.
این پژوهشگر تاریخ ایران ادامه داد: پس از روی کار آمدن دولت آیزنهاور در آمریکا، نگرانی از گسترش نفوذ شوروی و حزب توده نیز به عوامل مؤثر در تغییر رویکرد آمریکا تبدیل شد و این کشور در همکاری با بریتانیا برای سرنگونی دولت مصدق وارد عمل شد.
غفاری بیجار با بیان اینکه عوامل خارجی نقش مهمی در طراحی و سازماندهی کودتا داشتند، گفت: با این حال، مداخله خارجی در شرایطی اثرگذار شد که شکافها و بحرانهای داخلی، دولت مصدق و نهضت ملی را آسیبپذیر کرده بود.
وی با اشاره به اختلافات سیاسی آن دوره اظهار کرد: اختلاف میان مصدق و آیتالله کاشانی و همچنین فاصله گرفتن برخی نیروهای جبهه ملی، نمایندگان مجلس، روحانیون و گروههای سیاسی از دولت، انسجام نهضت ملی را تضعیف کرد.
این مدرس دانشگاه بیرجند ادامه داد: بحران اقتصادی ناشی از محاصره نفتی نیز موقعیت دولت را دشوارتر کرده بود؛ با این حال، این اختلافات بهتنهایی الزاماً به سقوط دولت مصدق منجر نمیشد و نقش مداخله خارجی در تبدیل این بحران سیاسی به یک کودتای موفق، بسیار مهم بود.
وی تصریح کرد: آمریکا و بریتانیا با اجرای عملیات آژاکس، تأمین مالی، تبلیغات، ایجاد شبکههای سیاسی و برقراری ارتباط با نیروهای نظامی و مخالفان دولت، زمینههای لازم برای اجرای کودتا را فراهم کردند.
غفاری بیجار درباره نقش محمدرضا شاه در این رخداد نیز گفت: محمدرضا شاه با صدور فرمان عزل مصدق و انتصاب فضلالله زاهدی، چارچوب قانونی و سلطنتی کودتا را فراهم کرد؛ هرچند در ابتدا مردد بود و پس از شکست عملیات ۲۵ مرداد از کشور گریخت.
وی افزود: ارتش نیز در مرحله نهایی با ورود به خیابانها …
