گزارش مهر از دغدغه معلولان قمی؛ حمایت مستمر، مطالبه‌ای فراتر از مستمری

خبرگزاری مهر- گروه استانها- مهدی بخشی سورکی: وقتی از بهزیستی سخن گفته می‌شود، نخستین تصویری که در ذهن شکل می‌گیرد شاید مستمری و حمایت معیشتی ازدافراد تحت پوشش باشد، اما گستره مأموریت این سازمان فراتر از پرداخت‌های حمایتی است.

بهزیستی در واقع با طیف وسیعی از مسائل اجتماعی و انسانی مواجه است و از توانبخشی افراد دارای معلولیت و حمایت از سالمندان گرفته تا خدمات اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها، حمایت از زنان سرپرست خانوار، اشتغال، مسکن و ساماندهی کودکان نیازمند حمایت را دنبال می‌کند.

در استان قم، ۲۱ هزار و ۸۳۳ فرد دارای معلولیت با درجات مختلف تحت پوشش بهزیستی کل قرار دارند و البته این عدد تنها بخشی از جامعه هدف بهزیستی استان است و در کنار آن، گروه‌های دیگری نیز برای دریافت خدمات حمایتی و اجتماعی به این سازمان وابسته‌اند.

برای جامعه افراد دارای معلولیت، حمایت زمانی معنا پیدا می‌کند که از سطح پرداخت کمک‌هزینه عبور کرده و به امکان زندگی مستقل و حضور برابر در جامعه برسد.

فردی که برای رفت‌وآمد، تحصیل، اشتغال، دریافت خدمات درمانی یا حتی تهیه یک وسیله توانبخشی با مانع مواجه است، تنها با یک مشکل فردی روبه‌رو نیست، بلکه بخشی از مسئله به زیرساخت‌های اجتماعی و شهری بازمی‌گردد.

در همین چارچوب، توسعه خدمات مراکز روزانه و شبانه‌روزی یکی از بخش‌های مهم فعالیت بهزیستی قم است و اکنون ۱۸ مرکز شبانه‌روزی و ۲۳ مرکز روزانه در قم فعال هستند و خدمات مختلفی به جامعه هدف ارائه می‌کنند.

اما توسعه مراکز، تنها یک سوی ماجراست، افزایش جمعیت سالمندان و نیاز افراد دارای معلولیت به خدمات تخصصی، ضرورت توسعه ظرفیت‌های موجود را بیشتر کرده است و از سوی دیگر، هزینه نگهداری، توانبخشی و مراقبت از افراد دارای معلولیت برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است و حمایت‌های دولتی و مشارکت خیران در این زمینه نقش تعیین‌کننده‌ای پیدا می‌کند.

تجهیزات توانبخشی؛ از انتظار تا دسترسی

یکی از مسائلی که مستقیماً با کیفیت زندگی افراد دارای معلولیت ارتباط دارد، دسترسی به تجهیزات توانبخشی است، سمعک، ویلچر، واکر، عصا و دیگر وسایل کمک‌توانبخشی برای بسیاری از افراد، کالای مصرفی معمولی نیستند، بلکه وسیله‌ای برای حرکت، ارتباط و حضور در جامعه محسوب می‌شوند.

بنا بر اعلام مسئولان بهزیستی ۲ هزار و ۲۲۲ نفر از حق پرستاری بهره‌مند شده‌اند و ۲ هزار و ۸۶۵ نفر کمک‌هزینه پوشینه و لوازم بهداشتی دریافت می‌کنند و این اعداد نشان می‌دهد بخشی از جامعه هدف برای تأمین نیازهای روزمره خود به حمایت مستمر وابسته است.

شاید یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره توانمندسازی، اشتغال باشد، مستمری و کمک‌هزینه می‌تواند بخشی از هزینه‌های زندگی را پوشش دهد، اما درآمد پایدار، فرصت مشارکت اجتماعی و امکان استقلال اقتصادی را برای فرد ایجاد می‌کند.

بر اساس گزارش ها در سال گذشته برای یک‌هزار و ۷۹ نفر از معلولان در قم اشتغال ایجاد یا تسهیل شده و حدود ۲۱۱ میلیارد تومان اعتبار در این حوزه اختصاص یافته است و همچنین ۱۸ مورد آماده‌سازی شغلی، ۵۰ مورد تسهیل اشتغال افراد دارای معلولیت و چهار مورد استخدام از محل سهمیه قانونی انجام شده است.

با وجود این اقدامات، مسئله اشتغال افراد دارای معلولیت همچنان به ایجاد فرصت‌های واقعی و متناسب با توانایی افراد نیاز دارد و فراهم کردن محیط کاری مناسب، دسترسی آسان به محل کار و استمرار حمایت از فرد پس از ورود به بازار کار، از موضوعاتی است که می‌تواند مسیر توانمندسازی را از دریافت حمایت به استقلال نزدیک‌تر کند.

مسکن و مناسب‌سازی دو دغدغه هم‌زمان جامعه معلولان

مسکن نیز برای خانواده‌های دارای فرد یا افراد دارای معلولیت، مسئله‌ای صرفاً اقتصادی نیست و خانه باید علاوه بر تأمین سرپناه، امکان تردد و استفاده آسان فرد دارای معلولیت را نیز فراهم کند.

در قم، بیش از یک‌هزار و ۷۰۰ مورد مرتبط با نهضت ملی مسکن توسط بهزیستی پیگیری شده و ۱۱۰ واحد مسکونی نیز با مشارکت خیران برای خانواده‌های دارای دو معلول و بیشتر آماده‌سازی شده است و همچنین ۱۵۱ نفر برای دریافت کمک‌هزینه ودیعه مسکن معرفی شده‌اند.

در کنار مسکن، مناسب‌سازی اماکن عمومی، معابر و مراکز خدماتی همچنان از مطالبات مهم جامعه معلولان است، زیرا حتی برخورداری از خانه مناسب یا دریافت تجهیزات، بدون دسترسی به خیابان، حمل‌ونقل، مراکز درمانی، ورزشی و اداری، استقلال فرد را کامل نمی‌کند.

در میان مأموریت‌های بهزیستی، موضوع کودکان فاقد سرپرست مؤثر نیز جایگاه ویژه‌ای دارد، ، طی هفت تا هشت ماه اخیر ۵۲ کودک به خانواده‌های متقاضی فرزندخواندگی سپرده شده‌اند و طرح امین موقت نیز برای کودکان بالای یک سال دنبال می‌شود.

این طرح می‌تواند فرصتی باشد تا کودک به جای ماندن طولانی‌مدت در فضای مرکز، تجربه زندگی در محیط خانواده را داشته باشد و اکنون نیز خانواده‌های قمی می‌توانند با طی مراحل قانونی، در قالب امین موقت پذیرای این کودکان باشند.

آنچه از مجموعه آمار و خدمات بهزیستی قم می‌توان دریافت این است که مسئله حمایت اجتماعی، موضوعی فراتر از توان یک دستگاه است و بهزیستی می‌تواند مستمری پرداخت کند، تجهیزات فراهم آورد، مرکز ایجاد کند، برای اشتغال تسهیلات بدهد و در حوزه مسکن و آسیب‌های اجتماعی مداخله کند، اما تحقق زندگی مستقل و برخورداری از حقوق برابر برای افراد دارای معلولیت به همراهی سایر دستگاه‌ها و جامعه نیاز دارد.

برای حضور معلولان در جامعه مناسب‌سازی نشده است

علی عزیزی فرد دارای معلولیت در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به مشکلاتی که افراد دارای معلولیت در زندگی روزمره با آن مواجه هستند، اظهار کرد: بزرگ‌ترین مشکل ما فقط محدودیت جسمی نیست، بخش مهمی از مشکلات به محیط و شرایطی برمی‌گردد که برای حضور ما در جامعه مناسب‌سازی نشده است.

وی افزود: رفت‌وآمد برای بسیاری از ما یک دغدغه جدی است و مناسب نبودن معابر، نبود رمپ استاندارد، دشواری استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی و کمبود امکانات قابل دسترس باعث می‌شود برای انجام ساده‌ترین کارهای روزمره نیز به همراه نیاز داشته باشیم.

این فرد دارای معلولیت ادامه داد: اشتغال نیز یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های ماست و بسیاری از افراد دارای معلولیت توانایی و تخصص لازم برای کار کردن دارند، اما در پیدا کردن شغل مناسب با موانع مختلف روبه‌رو می‌شوند و گاهی حتی فرصت اثبات توانمندی خود را پیدا نمی‌کنند.

وی با اشاره به مشکلات اقتصادی گفت: هزینه‌های زندگی، تجهیزات توانبخشی، وسایل کمک‌توانبخشی و رفت‌وآمد برای خانواده‌های دارای فرد معلول فشار زیادی ایجاد می‌کند و حمایت‌های مالی موجود همیشه پاسخگوی این هزینه‌ها نیست.

وی تأکید کرد: ما انتظار ویژه‌ای نداریم، خواسته اصلی‌مان این است که شهر و خدمات عمومی به‌گونه‌ای طراحی شود که بتوانیم مانند سایر شهروندان مستقل زندگی کنیم، کار کنیم و در جامعه حضور داشته باشیم.

مشکلات دیده نشده معلولان و خانواده های دارای معلول

نسیم مرادی یک فرد دارای معلولیت دیگر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به مشکلات کمتر دیده‌شده این قشر اظهار کرد: خیلی وقت‌ها مردم تصور می‌کنند مشکل یک فرد دارای معلولیت فقط هزینه خرید ویلچر یا وسایل کمک‌توانبخشی است، اما واقعیت این است که هزینه‌های زندگی ما بسیار گسترده‌تر است.

وی افزود: بسیاری از ما به خدمات مستمر توانبخشی مانند فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی یا مراقبت در منزل نیاز داریم و اگر این خدمات برای مدتی قطع شود، ممکن است شرایط جسمی یا روحی فرد به عقب برگردد و در کنار این هزینه‌ها، دارو، لوازم بهداشتی و تجهیزات مصرفی هم بخش قابل توجهی از درآمد خانواده را از بین می‌برد.

این فرد دارای معلولیت ادامه داد: خانواده هم تحت فشار قرار می‌گیرد، گاهی یکی از اعضای خانواده مجبور می‌شود شغل خود را رها کند تا از فرد معلول مراقبت کند و این مسئله یعنی خانواده علاوه بر هزینه‌های بیشتر، یک درآمد را هم از دست می‌دهد.

وی گفت: یکی دیگر از مشکلات، طولانی بودن روند دریافت برخی حمایت‌ها و مشخص نبودن زمان تأمین خدمات و تجهیزات است، ما به حمایت مقطعی نیاز نداریم و زندگی با معلولیت نیازمند یک حمایت مستمر، قابل پیش‌بینی و متناسب با هزینه‌های واقعی زندگی است.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین خواسته ما این است که حمایت‌ها به‌گونه‌ای باشد که خانواده مجبور نشود بین درمان، معیشت و مراقبت یکی را انتخاب کند.

حجت الله محمدزاده مدیر کل بهزیستی استان قم در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بهزیستی یک دستگاه حمایتی و تخصصی است و برای تحقق اهداف و اجرای مأموریت‌های خود، نیازمند همکاری و همراهی مجموعه‌ای از دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مختلف است.

وی افزود: بهزیستی در ارتباط مستقیم با جامعه هدف خود قرار دارد و به عنوان حلقه واسط میان افراد دارای معلولیت، خانواده‌های آنان و سایر بخش‌های حاکمیتی و اجرایی، تلاش می‌کند خدمات مورد نیاز این افراد را پیگیری و ارائه کند.

مدیرکل بهزیستی استان قم ادامه داد: تحقق اهداف حمایتی و تخصصی بهزیستی به ویژه در حوزه افراد دارای معلولیت، نیازمند آن است که دستگاه‌های مختلف در چارچوب وظایف قانونی خود پای کار باشند و اجرای مسئولیت‌های تعیین‌شده برای هر دستگاه با جدیت دنبال شود.

محمدزاده با اشاره به قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت بیان کرد: این قانون در سال ۱۳۹۷ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در آن ضمن تعریف و تعیین وضعیت افراد دارای معلولیت، وظایف دستگاه‌های مختلف برای ارائه خدمات و ایجاد شرایط مناسب برای این جامعه مشخص شده است.

قانون حمایت از معلولان باید کامل اجرا شود

وی گفت: هر اندازه قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت دقیق‌تر و کامل‌تر اجرا شود، امکان دسترسی این افراد به خدمات نیز افزایش پیدا خواهد کرد و بخش بیشتری از نیازهای جامعه هدف پاسخ داده می‌شود.

مدیرکل بهزیستی استان قم افزود: موضوع مناسب‌سازی تنها به ساختمان‌های اداری محدود نمی‌شود و باید در فضاهای عمومی، معابر، مراکز خدماتی، اماکن ورزشی و سایر محیط‌هایی که افراد دارای معلولیت به آنها مراجعه می‌کنند نیز مورد توجه قرار گیرد.

محمدزاده ادامه داد: در حال حاضر حدود ۴۲ هزار پرونده در سامانه بهزیستی استان قم ثبت شده است که بخشی از این جامعه را افراد دارای معلولیت تشکیل می‌دهند و شدت معلولیت افراد نیز در کمیسیون‌های مربوط بررسی و تعیین می‌شود.

وی بیان کرد: ارائه بسیاری از خدمات حمایتی متناسب با شدت و وضعیت معلولیت افراد انجام می‌شود و هدف اصلی از اجرای قانون و توسعه مناسب‌سازی، فراهم شدن امکان دسترسی آسان‌تر جامعه معلولان به خدمات عمومی و تخصصی است.

مدیرکل بهزیستی استان قم با اشاره به برخی اقدامات انجام‌شده در حوزه حمل‌ونقل شهری گفت: در حال حاضر ۶ دستگاه ون مناسب‌سازی‌شده برای جابه‌جایی افراد دارای معلولیت در استان فعال است و این ظرفیت با هماهنگی شهرداری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خدمات ورزشی برای معلولان رایگان شد

محمدزاده افزود: در حوزه ورزش نیز با پیگیری نمایندگان استان و مدیرکل ورزش و جوانان، موضوع بهره‌مندی جامعه هدف بهزیستی از خدمات برخی اماکن ورزشی به صورت رایگان ابلاغ شده است.

وی با بیان اینکه جامعه هدف بهزیستی تنها به افراد دارای معلولیت محدود نمی‌شود، اظهار کرد: فرزندان بی‌سرپرست، کودکان نیازمند حمایت، زنان سرپرست خانوار، سالمندان و گروه‌های مختلف افراد دارای معلولیت از جمله جامعه‌ای هستند که خدمات بهزیستی را دریافت می‌کنند.

مدیرکل بهزیستی استان قم ادامه داد: در میان گروه‌های مختلف افراد دارای معلولیت، حدود سه هزار نفر ناشنوا و کم‌شنوا و حدود سه هزار نفر نیز نابینا و کم‌بینا در استان تحت پوشش قرار دارند و ارائه خدمات متناسب با نیازهای این افراد، نیازمند فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب است.

محمدزاده با اشاره به وضعیت مراکز نگهداری سالمندان در استان گفت: ظرفیت پذیرش مراکز سالمندان در قم تکمیل شده و در برخی موارد حتی میزان مراجعه و نیاز به پذیرش از ظرفیت موجود بیشتر است.

وی از خیران خواست در صورت تمایل برای توسعه مراکز حمایتی، با دریافت مجوزهای قانونی از بهزیستی وارد این عرصه شوند و افزود: خیران می‌توانند علاوه بر احداث و تأمین فضای مناسب، در زمینه مدیریت مراکز نیز مشارکت کنند تا ظرفیت خدمات‌رسانی به جامعه هدف افزایش یابد.

مناسب‌سازی مراکز شرط دریافت مجوز است

مدیرکل بهزیستی استان قم با تأکید بر اهمیت مناسب‌سازی فضاهای مورد استفاده افراد دارای معلولیت اظهار کرد: ساختمان‌هایی که برای ارائه خدمات به این افراد در نظر گرفته می‌شوند باید متناسب با شرایط جامعه هدف طراحی و تجهیز شوند.

وی افزود: برای افراد نابینا، افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی و سایر گروه‌ها، ویژگی‌های دسترسی متفاوتی وجود دارد و مواردی مانند موقعیت ساختمان، دسترسی آسان، وجود آسانسور، بالابر و سایر الزامات مناسب‌سازی باید مورد توجه قرار گیرد.

محمدزاده ادامه داد: مناسب‌سازی در فرآیند صدور مجوز مراکز نیز مورد توجه قرار گرفته است و چنانچه مرکزی که قرار است به افراد دارای معلولیت خدمات ارائه کند، شرایط لازم از جمله دسترسی مناسب و تجهیزات مورد نیاز را نداشته باشد، صدور مجوز آن با مشکل مواجه خواهد شد.

وی با اشاره به ضرورت مناسب‌سازی معابر شهری بیان کرد: این موضوع باید در خیابان‌ها، مسیرهای عبور و مرور و محل‌های دسترسی به خدمات عمومی نیز مورد توجه قرار گیرد تا افراد دارای معلولیت بتوانند بدون ایجاد مانع و دشواری، در محیط شهری تردد کنند.

مدیرکل بهزیستی استان قم گفت: شورای سالمندان و شورای معلولان به صورت مستمر در استانداری تشکیل می‌شود و موضوعات مرتبط با مناسب‌سازی و رفع موانع دسترسی جامعه هدف با حضور دستگاه‌های مختلف مورد بررسی و پیگیری قرار می‌گیرد.

نظارت بر مناسب‌سازی دستگاه‌ها ادامه دارد

محمدزاده افزود: در جلسات مربوط به شورای سالمندان و شورای معلولان، دستگاه‌های مختلف اجرایی، شهرداری‌ها، فرمانداری‌ها و بخش‌های دولتی و خصوصی حضور دارند و بر اجرای الزامات مناسب‌سازی تأکید می‌شود.

وی ادامه داد: برای نظارت بر این موضوع نیز سازوکارهای مشخصی در نظر گرفته شده است و گزارش اقدامات دستگاه‌ها بررسی می‌شود تا روند مناسب‌سازی در بخش‌های مختلف با جدیت بیشتری دنبال شود.

مدیرکل بهزیستی استان قم با اشاره به ظرفیت حمل‌ونقل ویژه افراد دارای معلولیت اظهار کرد: در حال حاضر ون‌های مناسب‌سازی‌شده بیشتر برای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی مورد استفاده قرار می‌گیرد و برای توسعه این خدمات به سایر گروه‌ها از جمله افراد نابینا نیز نیازمند بررسی و افزایش ظرفیت هستیم.

وی افزود: استفاده از ظرفیت فعلی حمل‌ونقل ویژه نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده است و با توجه به رشد تقاضا، موضوع افزایش ظرفیت این ناوگان نیز باید با همکاری شهرداری و سازمان تاکسیرانی مورد پیگیری قرار گیرد.

محمدزاده در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت حمایت خیران از بهزیستی گفت: بخش دولتی تنها بخشی از نیازهای جامعه هدف را پوشش می‌دهد و مشارکت خیران و گروه‌های مردمی می‌تواند نقش مهمی در توسعه خدمات حمایتی و افزایش کیفیت ارائه خدمات داشته باشد.

تسهیلات اشتغال بهزیستی در دسترس متقاضیان است

مدیرکل بهزیستی استان قم با اشاره به تأمین اعتبار حوزه اشتغال گفت: اعتبار مربوط به تسهیلات اشتغال جامعه هدف بهزیستی تأمین شده است و افراد واجد شرایط می‌توانند با مراجعه به واحدهای مربوط و تشکیل پرونده، فرآیند دریافت تسهیلات را دنبال کنند.

وی افزود: سقف تسهیلات اشتغال بر اساس دستورالعمل‌های مربوط تعیین می‌شود و مبالغ تسهیلات از حدود ۲۰۰ میلیون تومان تا ۴۰۰ میلیون تومان متغیر است.

محمدزاده ادامه داد: این تسهیلات با نرخ پایین در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد و تلاش شده است فرآیند پرداخت با سرعت بیشتری انجام شود تا افراد دارای شرایط بتوانند از ظرفیت تسهیلات برای ایجاد اشتغال استفاده کنند.

وی خاطرنشان کرد: طی حدود دو هفته اخیر نزدیک به ۶۰ میلیارد تومان تسهیلات اشتغال به جامعه هدف بهزیستی استان قم پرداخت شده است و این روند در صورت وجود شرایط لازم ادامه خواهد داشت.

مدیرکل بهزیستی استان قم در پایان با اشاره به برخی مشکلات مطرح‌شده از سوی جامعه هدف گفت: بخشی از مسائل مربوط به کارت‌های حمایتی و همچنین اعتراضات کارشناسی پیگیری شده و مواردی که نیازمند بررسی بیشتر باشد از طریق واحدهای مربوط دنبال خواهد شد.

کد مطلب 6921107