به گزارش خبرنگار مهر، هجرت پیامبر گرامی اسلام (ص) از مکه به مدینه (یثرب)، یکی از سرنوشتسازترین و برجستهترین فرازهای تاریخ اسلام است که نه تنها مسیر دعوت اسلامی را به کلی دگرگون ساخت، بلکه نقطه عطف بنیادینی در تاریخ بشریت و مبدأ سالشماری اسلامی به شمار میرود. برای درک دقیق ابعاد این رویداد عظیم، ابتدا باید ظروف تاریخی و شرایط اجتماعی-سیاسی مکه در سالهای منتهی به هجرت مورد واکاوی قرار گیرد.
دعوت پیامبر (ص) در مکه به مدت سیزده سال با مقاومت سخت و سرسختانه اشراف قریش مواجه شد. مشرکان قریش که منافع مادی، جاهلی و جایگاه طبقاتی خود را با تعالیم توحیدی، عدالتخواهی و نفی بتپرستی در معرض خطر میدیدند، از هیچ کوششی برای سرکوب مسلمانان فروگذار نکردند. این فشارها با اعمال شکنجههای طاقتفرسا بر نوکیشان بیدفاع، تحریم اقتصادی و اجتماعی همهجانبه در شعب ابیطالب به مدت سه سال، و اعمال محاصرههای روانی و جانی به اوج خود رسید.
در سال دهم بعثت، دو تکیهگاه بزرگ پیامبر (ص) یعنی حضرت خدیجه (س) همسر وفادار و حامی مالی ایشان، و حضرت ابوطالب (ع) عمو و حامی بزرگ سیاسی-اجتماعی حضرت، به فاصله کوتاهی درگذشتند. این سال که در تاریخ به نام «عام الحزن» (سال اندوه) نامیده شد، وضعیت مسلمانان و شخص پیامبر را در مکه فوقالعاده دشوار کرد. با رحلت ابوطالب، سران قریش به ویژه ابوجهل و ابولهب جسارت بیشتری یافتند و امنیت جانی پیامبر (ص) به شدت به خطر افتاد. در چنین شرایطی، گسترش اسلام در خارج از جغرافیای مکه و یافتن پایگاهی امن و مستعد برای ادامه رسالت، به یک ضرورت راهبردی بدل گشت.
پیمانهای عقبه و زمینهسازی حضور در یثرب
در راستای یافتن پایگاه جدید، پیامبر اسلام (ص) در ایام حج و موسمهای زیارتی از فرصت اجتماع قبائل عرب استفاده میکردند و آنان را به آیین توحید دعوت مینمودند. در سال یازدهم بعثت، حضرت در منطقه عقبه (نزدیکی مکه) با گروهی شش نفره از اهالی یثرب (از قبیله خزرج) ملاقات کردند. اهالی یثرب به دلیل همسایگی با یهودیان مدینه، بارها درباره ظهور پیامبری جدید شنیده بودند. از این رو، با شنیدن پیام توحید و آیات قرآن، دعوت پیامبر را لبیک گفتند و پیمان بستند که پیام اسلام را به همشهریان خود برسانند.
این دیدار مقدمهای شد برای پیمان «عقبه اول» در سال …
