خبرگزاری مهر - گروه استانها- کوثر یاوری: استان کرمانشاه همواره با جاذبههای بینظیر طبیعی و تاریخی خود شناخته میشود، اما در این میان، غار قوریقلعه جایگاهی متمایز دارد. این غار که در دل کوههای اورامانات، میان ارتفاعات شاهو و در نزدیکی شهر پاوه قرار گرفته، نهتنها بهعنوان یکی از جذابترین غارهای ایران و بزرگترین غار آبی آسیا شناخته میشود، بلکه طولانیترین غار کشور نیز به شمار میآید. اهمیت این پدیده شگرف طبیعی تا آنجاست که نام آن در لیست هفت اثر طبیعی ملی ایران به ثبت رسیده است. سالهاست که این شاهکار آهکی میزبان هزاران گردشگری است که برای تماشای دالانهای اسرارآمیز و حوضچههای کریستالی آن راهی این منطقه میشوند.
با این حال، ارزش و اهمیت غار قوریقلعه تنها در ابعاد گردشگری و زیباییشناختی آن خلاصه نمیشود. این غار هم از منظر طبیعی دارای اهمیتی فوقالعاده است و هم از نظر تاریخی شگفتیهای بسیاری در خود نهفته دارد. قوریقلعه در گذشتهای نهچندان دور، زیستگاه ایمن و محل زندگی گونه نادری از خفاشها به نام «خفاش گوشموشی» و جمعیت زیادی از سمندرهای زرد بوده است. اما متأسفانه، طی دهههای گذشته به دلیل بازدیدهای بیرویه، فاقد ضابطه و حفاظتنشده گردشگران، زیستبوم حساس این غار دچار آسیبهای جدی شده و گونههای جانوری ساکن در آن با کاهش شدید جمعیت مواجه شدهاند.
این پدیده طبیعی اگرچه همواره بهعنوان یکی از مقاصد اصلی و مهم گردشگری استان کرمانشاه شناخته میشود، اما ساختار پیچیده زمینشناختی، اکوسیستم بسیار شکننده و ویژگیهای منحصربهفرد طبیعی قوریقلعه، ضرورت تغییر رویکرد از بهرهبرداری صرف به مدیریت دقیق و حفاظتی را بیش از گذشته آشکار کرده است. چالشهای ناشی از چندگانگی مدیریتی در سالهای قبل، اکنون با واگذاری مدیریت غار به محیطزیست در مسیر اصلاح قرار گرفته است تا شاید بتوان تعادلی پایدار میان گردشگری و حفظ این میراث گرانبهای طبیعی برقرار کرد.
قوریقلعه؛ میراثی چندلایه از زمینشناسی تا حیاتوحش
ثریا قربانی، معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح اهمیت این پدیده طبیعی اظهار کرد: غار قوریقلعه در دامنههای شاهو، در حدود ۲۵ کیلومتری روانسر و در مسیر روانسر به پاوه قرار گرفته و از مهمترین پدیدههای کارستی و غارهای طبیعی استان کرمانشاه است. این غار در محدوده سازند آهکی بیستون و ساختار زاگرس واقع شده و از دیدگاه زمینشناسی، نمونهای شاخص از شکلگیری و تکامل عوارض کارستی در سنگهای آهکی زاگرس محسوب میشود. از نظر ابعاد نیز قوریقلعه در شمار غارهای بسیار بزرگ و طولانی ایران و غرب آسیا قرار دارد.
وی افزود: ماهیت کارستی و آهکی آن مهمترین ارزش زمینشناسی غار است. فرایند انحلال تدریجی سنگهای آهکی توسط آب طی دورههای بسیار طولانی، شبکهای از راهروها، تالارها، حوضچهها، آبشارها و اشکال ثانویه غاری مانند استالاکتیت، استالاگمیت و بلورهای کلسیتی را ایجاد کرده است. از نظر زیستمحیطی، محیط زیرزمینی غار یک زیستبوم بسیار خاص و حساس ایجاد کرده است؛ محیطی با تاریکی دائمی، دمای نسبتاً پایدار، رطوبت بالا و ارتباط با آبهای زیرزمینی. وجود خفاشها و دیگر جانداران وابسته به محیط غار، ارزش اکولوژیک آن را افزایش میدهد. همچنین آب غار از نظر هیدرولوژیک اهمیت دارد، با منابع آب منطقه در ارتباط است و منبع تأمین آب روستای قوریقلعه به شمار میرود. در این غار ارزشمند، شواهدی از حضور انسان در دورههای مختلف تاریخی نیز گزارش شده است؛ بنابراین میتوان قوریقلعه را یک میراث طبیعی چندلایه دانست که ارزش آن از ترکیب زمینشناسی، آبشناسی، زیستشناسی و تاریخی شکل گرفته است.
تغییر ریل مدیریت؛ از بهرهبرداری صرف تا حفاظت مشارکتی
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه با اشاره به چالشهای پیشروی این اثر ملی تصریح کرد: مهمترین تهدید گردشگری برای غار قوریقلعه، افزایش فشار انسانی بر یک زیستبوم بسیار حساس، شکننده و کمتحمل است. اختلال در زیست حیاتوحش غار بهویژه خفاشها، آلودگی آب و محیط زیرزمینی، تخریب سازندهای آهکی، آلودگی نوری و پسماند از جمله این آسیبهاست. بنابراین مسئله اصلی، نفسِ گردشگری نیست، بلکه گردشگری فاقد مدیریت ظرفیت بُرد و الزامات حفاظتی است. مدیریت تعداد و زمان بازدید، پایش کیفیت آب، کنترل نور و صدا و حفاظت از بخشهای حساس غار باید همزمان با توسعه گردشگری انجام شود.
قربانی ادامه داد: در سالهای گذشته یکی از مشکلات اصلی، چندگانگی مدیریتی بوده است. احاله مدیریت غار به محیط زیست در فروردین سال ۱۴۰۵، اعمال مدیریت حفاظتی یکپارچه در این غار را ممکن نموده است. قوریقلعه بهعنوان اثر طبیعی ملی، یک زیستبوم حساس و چندلایه است و حفاظت از آن باید بر توسعه گردشگری تقدم داشته باشد. رویکرد فعلی ما، حرکت به سمت مدیریت یکپارچه و حفاظت مشارکتی، جلوگیری از توسعههای بدون مجوز و مشروط کردن هرگونه توسعه فضای بازدیدی به مطالعات کارشناسی و اطمینان از عدم ایجاد آسیب زیستمحیطی است. کنترل ظرفیت بازدید، پایش وضعیت اکوسیستم و کیفیت آب، کنترل نور و صدا، حفاظت از گونههای غارنشین و جلوگیری از تخریب سازندها بهعنوان ارکان اصلی مدیریت حفاظتی دنبال میگردد تا گردشگری در قوریقلعه از یک بهرهبرداری صرف به گردشگری پایدار و حفاظتمحور تبدیل شود.
وی با ارزیابی وضعیت کنونی غار تأکید کرد: غار قوریقلعه همچنان از مهمترین آثار طبیعی ملی استان است، اما نمیتوان وضعیت حفاظتی آن را ایدهآل ارزیابی کرد. در سالهای گذشته به دلیل تعدد متولیان و نبود مدیریت مستقیم محیط زیست، آسیبهایی به ساختار غار و ارزشهای زیستمحیطی آن وارد شده است. خوشبختانه با واگذاری رسمی مدیریت اثر به محیط زیست، اکنون فرصت مناسبی برای اصلاح مدیریت فراهم شده است. اولویت ما مستندسازی وضعیت موجود، پایش آب و اکوسیستم، بررسی گونههای غارزی، کنترل نور و بُرد گردشگر و جلوگیری از توسعههای بدون ارزیابی زیستمحیطی است. در کنار این موارد، تأمین اعتبار پایدار، نیروی انسانی متخصص و تجهیزات پایش الزامی است. هدف ما جلوگیری از گردشگری نیست، بلکه مدیریت آن بهگونهای است که منبع درآمد و اشتغال باشد، اما سرمایه طبیعی را از بین نبرد. پایش دورهای کیفیت آب، دما، رطوبت، CO₂، جمعیت خفاشها، تجهیزات ایمنی، نصب دوربین و سیستم پایش، مدیریت پسماند و آموزش گردشگران در اولویت کاری ما قرار دارد.
همافزایی برای توسعه؛ چشمانداز یک هزار میلیاردی سرمایهگذاری
سیدمحمدامین حسینی، مدیرعامل شرکت متولی توسعه این غارآبی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با ابراز امیدواری از تعاملات جدید اظهار کرد: با عنایت به تفاهمهای حاصل شرکت ما بهعنوان متولی و بهرهبردار غار قوریقلعه و سازمان حفاظت محیط زیست بهعنوان مالک و دستگاه نظارتی، پیشبینی و انتظارات خوبی برای روزهای آتی غار و مجموعه تفریحی پیرامون آن داریم. هرچند استقبال از مجموعه به دلیل بحران و چالشهای جنگ و ادامه آن نسبت به سالهای گذشته کمتر بوده، اما این یک امر طبیعی است و با بازگشت آرامش، این چالش نیز رفع خواهد شد.
وی در خصوص موانع موجود افزود: مهمترین مشکلات و چالشهای فعلی را میتوان عدم هماهنگی اهالی بومی و کسبه اطراف با ساختار و سیاستهای توسعه پایدار گردشگری دانست. احداث زیرساختها در سه دهه قبل بدون پیشبینیهای لازم جهت توسعه و سازگاری محل خدمات و ناهماهنگی بین اهالی و دستگاه اجرایی بر میزان مشکلات افزوده است. با اهداف شرکت توسعه، در آیندهای نزدیک ضمن رفع چالشها بدون تنش، گامهای مناسبی در راستای توسعه پایدار و با کمک همکاران محیط زیست برخواهیم داشت. در پی چشماندازهای بلندمدت، با تهیه بستههای سرمایهگذاری برای تبدیل این مجموعه به بِرند گردشگری غرب کشور، قدمهای اولیه برداشته شده و در حال نهایی شدن هستند. در محاسبه طرحهای آماده فعلی، حدوداً یک همت (هزار میلیارد تومان) طرح آماده واگذاری با مشارکت بخش خصوصی وجود دارد.
جهانیشدن اورامانات؛ فرصتی برای بازآفرینی قوریقلعه
مدیرعامل این شرکت با تأکید بر لزوم رفع نواقص زیرساختی به خبرنگار مهر گفت: غار قوریقلعه یک اثر طبیعی ملی مصوب محیط زیست است و محیط پیرامونی آن نیز به تصویب منطقه نمونه گردشگری رسیده است. تلفیق این دو مصوبه میطلبد که کوتاهیها و آمادهسازیهای زیرساختی ضعیف و ناهمگون سه دهه گذشته را بازسازی و معایب آن را رفع نماییم. در حال حاضر هماهنگی، ارائه و نهایی کردن شرح خدمات بهروز حفاظتی با همکاری کارشناسان محیط زیست در دست اقدام است. با نهایی شدن این دستورالعملها، اقداماتی جهت احداث پروژههای توسعه پایدار شامل اقامتگاهها، مجتمعهای خدماتی-رفاهی، مسیرهای دسترسی استاندارد، توسعه پارکینگ، بازارچهها و سالنهای پذیرایی انجام خواهد گرفت.
حسینی خاطرنشان کرد: منطقه اورامانات با قدمت دیرینه خود جهانی شده و خوشبختانه غار قوریقلعه در مسیر شاهراه اصلی این منطقه قرار گرفته است. این موضوع ایجاب میکند که امکانات خدماتی را بالا برده و رویه مدیریتی را تغییر دهیم. با برنامهریزی جدید، بهروزرسانی طرح جامع و تهیه بستههای مدرن منطبق با معماری بومی منطقه اورامانات، برای بالفعل نمودن پتانسیلهای گردشگرپذیر اقدام نمودهایم. در حال حاضر درآمد حاصل از خدمات به خزانه دولت رفته و بهصورت تنخواه بازمیگردد و به دلیل محدودیت گردشگران و پایین بودن نرخ بلیتها در کنار تعداد بالای کارکنان بومی، تقریباً خرج و دخل مجموعه در یک سطح است. اما با توافقات در حال انجام با محیط زیست، امیدواریم شاهد توسعه خدمات و استقبال گردشگران باشیم.
غار قوریقلعه ظرفیت راهبردی گردشگری غرب کشور است
محمدامین سرابیان کارشناس حوزه گردشگری در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه غار قوریقلعه در صنعت گردشگری استان کرمانشاه، اظهار کرد: غار قوریقلعه یکی از ارزشمندترین جاذبههای طبیعی ایران و بزرگترین غار آبی قابل بازدید خاورمیانه است که به دلیل ویژگیهای زمینشناسی، طبیعی و موقعیت جغرافیایی خود، از ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی برخوردار است.
وی افزود: قرار گرفتن این غار در محدوده فرهنگی و طبیعی اورامانات، اهمیت آن را دوچندان کرده است؛ چرا که وجود چنین آثار شاخصی، بدون تردید در معرفی هرچه بیشتر این منطقه و همچنین تقویت جایگاه جهانی اورامانات تأثیرگذار بوده و در آینده نیز میتواند نقش مهمی در توسعه گردشگری این پهنه ارزشمند ایفا کند.
این کارشناس حوزه گردشگری با بیان اینکه باید برای شکوفایی کامل ظرفیتهای غار قوریقلعه برنامهریزی اصولی انجام شود، تصریح کرد: توسعه زیرساختهای گردشگری، معرفی بهتر این جاذبه در سطح ملی و بینالمللی و ارائه خدمات مناسب به گردشگران، میتواند سهم این مجموعه را در اقتصاد گردشگری استان افزایش دهد.
سرابیان با اشاره به چالشهای موجود در توسعه گردشگری غار قوریقلعه، گفت: امروز یکی از مهمترین موضوعات، ایجاد توازن میان توسعه گردشگری و حفظ ارزشهای زیستمحیطی این غار است. از یک سو باید شرایط لازم برای جذب گردشگران بیشتر فراهم شود و از سوی دیگر حفاظت از اکوسیستم حساس و منحصر بهفرد غار نباید تحت تأثیر توسعه قرار گیرد.
وی ادامه داد: این پرسش که توسعه فضاهای گردشگری در غار قوریقلعه تا چه اندازه میتواند بر محیط زیست و ساختار طبیعی آن اثرگذار باشد، موضوعی کاملاً تخصصی است و باید در محافل علمی، دانشگاهی و با مشارکت کارشناسان حوزههای زمینشناسی، محیط زیست و گردشگری مورد بررسی دقیق قرار گیرد.
این کارشناس حوزه گردشگری تأکید کرد: هرگونه تصمیمگیری درباره توسعه این مجموعه باید بر پایه مطالعات علمی و اصول توسعه پایدار باشد تا ضمن بهرهبرداری مناسب از این ظرفیت ارزشمند، اصالت طبیعی و زیستمحیطی غار نیز برای نسلهای آینده حفظ شود.
سرابیان در پایان خاطرنشان کرد: غار قوریقلعه یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی کرمانشاه و غرب کشور است و بهرهگیری صحیح از این ظرفیت میتواند علاوه بر رونق گردشگری، زمینه توسعه اقتصادی منطقه اورامانات و افزایش ماندگاری گردشگران در استان را فراهم کند.
غار قوریقلعه امروز در نقطه عطفی از حیات میلیونساله خود ایستاده است؛ گذار از دورانی که تنها با نگاه درآمدزاییِ صرف و بدون توجه به ظرفیت بُرد اکولوژیک به آن نگریسته میشد، به دورانی که حفاظت مشارکتی و توسعه پایدار حرف اول را میزند. همافزایی میان متولیان محیطزیست و گردشگری نشان میدهد که میتوان هم چرخ اقتصاد جوامع محلی را به حرکت درآورد و هم از نابودی گونههای نادر جانوری و سازندهای بینظیر آهکی جلوگیری کرد. اکنون نوبت تخصیص اعتبارات ملی و ورود جدی سرمایهگذاران بخش خصوصی است تا با اجرای طرحهای مصوب یکهزار میلیاردی و رعایت دقیق دستورالعملهای زیستمحیطی، این نگین درخشان اورامانات را به بزرگترین و استانداردترین مقصد طبیعتگردیِ غرب کشور و خاورمیانه تبدیل کنند؛ رویایی که با مدیریت یکپارچه و آگاهیبخشی عمومی، فردا به حقیقت خواهد پیوست. کد مطلب 6918236
