یادداشت مهمان - راضیه مکوندی فعال حوزه زنان و خانواده، در سالهای اخیر، موضوع فرزندآوری بیش از گذشته به زنگ خطری برای آینده جامعه تبدیل شده است. مسئلهای که شاید امروز ابعاد واقعی آن بهطور کامل نمایان نباشد، اما در سالهای آینده میتواند تبعات جبرانناپذیری در حوزههای مختلف به همراه داشته باشد. این چالش لایههای متعددی از جمله مشکلات اقتصادی، موانع فرهنگی و دغدغههای اجتماعی را در بر میگیرد و رفع آن، نیازمند نقشآفرینی مؤثر و هماهنگ نهادهای مختلف در مسیر چارهجویی و حمایت از خانواده است.
بخش سوم: راهکارهای فرهنگی مؤثر برای نهادینهسازی فرزندآوری
اگر بپذیریم که ریشهی بحران در لایههای پنهانِ معنا و تغییر گفتمان جامعه است، پس کلید حل آن نیز نه در گاوصندوقِ بانکها، بلکه در زمینِ فرهنگ نهفته است. ما نیازمند یک انقلابِ بازتعریف هستیم؛ جابه جایی از روایتی که فرزند را هزینه و دردسر جلوه میدهد، به روایتی واقعگرایانه و امیدبخش که در آن، خانوادهی چندفرزندی نمادِ نشاط، تعهد و آیندهسازی است. اینجاست که مادری باید از یک نقشِ منفعل یا فداکاریِ بیمنزلت، به یک کنشگری فعالِ اجتماعی ارتقا یابد.
توجه به این نکته لازم است که فرزندآوری، تنها یک تصمیم زیستی یا اقتصادی نیست، بلکه کنشی فرهنگی است که در بستری از ارزشها، هنجارها، معناها و روایتهای اجتماعی شکل میگیرد. آنگاه که فرزندآوری بهمثابه بخشی از هویت فردی و خانوادگی بازشناسی شود، میل به آن نیز از سطح توصیههای بیرونی فراتر رفته و به کنشی پایدار و درونی تبدیل خواهد شد. ازاینرو، نقش راهکارهای فرهنگی در فرایند نهادینهسازی این ارزش بنیادین، انکارناپذیر است.
پژوهشها نشان میدهند که فقط ارائه مشوقهای مالی یا تسهیلات رفاهی، بدون تغییر در نگرشها و معناهای فرهنگی، به بازسازی ساختار جمعیتی منتهی نمیشود. درمقابل، تقویت بنیانهای ارزشی، الگوسازی هنجاری، بازتعریف روایتهای رسانهای، فعالسازی ظرفیتهای خانواده، آموزش و دین، زمینهساز شکلگیری فرهنگ فرزندآوری در سطحی گسترده و ماندگار بهشمار میآیند.
در این بخش تلاش میشود مهمترین راهکارهای فرهنگی در پنج محور اساسی مورد بررسی قرار گیرد تا روشن شود که چگونه میتوان از طریق اصلاح گفتمان، تقویت هویت مادری و بازنمایی مثبت خانواده، …
