کرمانشاه امروز با افتخار رتبه نخست تولید ماهیان گرمابی و رتبه ششم تولید ماهیان سردابی کشور را به خود اختصاص داده است؛ جایگاهی که نشان از تلاش بیوقفه بهرهبرداران و برنامهریزی هدفمند متولیان امر دارد. با این حال، حفظ این جایگاه و ارتقای آن نیازمند گذار از روشهای سنتی و حرکت به سوی آبزیپروری نوین است. در شرایطی که محدودیت منابع آبی و تغییرات اقلیمی به عنوان چالشهایی جهانی مطرح هستند، شیلات کرمانشاه توسعه مزارع مکانیزه، استفاده از سیستمهای بازچرخانی آب (RAS)، هوشمندسازی استخرها و تنوعبخشی به گونههای پرورشی را در دستور کار خود قرار داده است.
این تحول ساختاری، نهتنها بهرهوری از منابع محدود آبی را به حداکثر میرساند، بلکه با ایجاد زنجیرههای ارزش، توسعه صنایع فرآوری و تمرکز بر صادرات، میتواند صنعت شیلات را به موتور محرک اقتصاد بدون نفت در کرمانشاه تبدیل کند. در این گزارش، در گفتگو با مدیران و کارشناسان ارشد شیلات استان، به بررسی ظرفیتها، چالشها، دستاوردها و چشمانداز روشن آبزیپروری در دیار سنگ و آب پرداختهایم.
از رتبه نخست گرمابی تا خیز برای صادرات خاویار و میگو
سیامک الیاسپور، مدیرکل شیلات استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه ممتاز استان در تولید آبزیان اظهار کرد: استان کرمانشاه با برخورداری از منابع آبی مناسب، مزارع متعدد و زیرساختهای مطلوب شیلاتی، یکی از قطبهای بلامنازع آبزیپروری در غرب کشور است. ما در تولید ماهیان سردابی، گرمابی، خاویاری و میگوی آب شیرین ظرفیت بسیار بالایی داریم و در حال حاضر، رتبه نخست تولید ماهیان گرمابی و رتبه ششم تولید ماهیان سردابی کشور را با اقتدار به خود اختصاص دادهایم.
وی با تشریح برنامههای راهبردی شیلات استان افزود: برنامههای اصلی ما شامل توسعه مزارع پرورش ماهی، افزایش بهرهوری با استفاده از فناوریهای نوین، گسترش پرورش گونههای با ارزش اقتصادی مانند ماهیان خاویاری، توسعه زنجیره ارزش و صنایع فرآوری، و حمایت قاطع از سرمایهگذاری و ایجاد اشتغال است. همچنین توسعه مجتمعهای شیلاتی و بهینهسازی مصرف آب از مهمترین اولویتهای ما در شرایط کنونی به شمار میرود.
چالشهای تولید و راهکارهای عبور از بحران
مدیرکل شیلات استان کرمانشاه در بخش دیگری از گفتگوی خود با خبرنگار مهر به چالشهای پیش روی فعالان این عرصه اشاره کرد و گفت: پرورش ماهیان سردابی و گرمابی بخش عمده تولید ما را تشکیل میدهد، اما با توجه به ارزش افزوده بالا و بازار صادراتی مناسب، بیشترین ظرفیت رشد آینده استان در توسعه ماهیان خاویاری، میگوی آب شیرین و سامانههای نوین است. با این حال، بهرهبرداران ما با چالشهای جدی نظیر محدودیت منابع آبی، افزایش سرسامآور هزینه خوراک آبزیان، تأمین بچه ماهی سالم، نوسانات قیمت و مشکلات بازاریابی روبهرو هستند.
الیاسپور راهکارهای عبور از این موانع را اینگونه تشریح کرد: برای رفع این مشکلات، توسعه سامانههای نوین و کممصرف، حمایت از تولید بچهماهی در داخل استان، پرداخت تسهیلات بانکی ارزانقیمت، تقویت صنایع فرآوری و ایجاد بازارهای جدید داخلی و صادراتی در دستور کار قرار گرفته است.در حال حاضر بخش قابلتوجهی از تولیدات شیلات کرمانشاه، بهویژه ماهیان سردابی، به استانهای بزرگی همچون تهران ارسال شده و بخشی نیز به کشورهای همسایه صادر میشود که توسعه این صادرات از اولویتهای اصلی ماست.
اشتغالزایی روستایی و حرکت به سوی آبزیپروری پایدار
وی با تأکید بر نقش شیلات در اقتصاد روستایی خاطرنشان کرد: ماهی نقش مؤثری در ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوارهای روستایی، کاهش مهاجرت و توسعه اقتصاد مناطق کمبرخوردار داشته است؛ به گونهای که در مناطقی همچون ریجاب در شهرستان دالاهو، اشتغال عمده و معیشت مردم امروز بر پایه صنعت آبزیپروری استوار است.
مدیرکل شیلات استان در پایان تأکید کرد: با توجه به تغییرات اقلیمی، توسعه پایدار و مدیریت بهینه مصرف آب اولویت ماست. ما توسعه روشهای نوین، سامانههای بازچرخانی، حمایت از طرحهای دانشبنیان، و تسهیل در صدور مجوزها را با جدیت دنبال میکنیم. همچنین برای افزایش سرانه مصرف ماهی در استان، برنامههایی نظیر برگزاری دورههای آموزشی، اطلاعرسانی ارزش غذایی، توسعه بازارهای عرضه مستقیم و برگزاری جشنوارههای طبخ آبزیان در حال اجراست تا ماهی جایگاه واقعی خود را در سبد خانوارها پیدا کند.
تنوع اقلیمی؛ برگ برنده کرمانشاه در پرورش گونههای اقتصادی
مجتبی پوریا، رئیس گروه فنی مهندسی اداره کل شیلات استان کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با بررسی فنی ظرفیتهای استان بیان کرد: تنوع اقلیمی کرمانشاه امکان پرورش گونههای مختلف، از ماهیان سردابی در مناطق کوهستانی تا ماهیان گرمابی در مناطق گرمتر را فراهم کرده است. وجود اراضی مناسب، نیروی انسانی توانمند و دسترسی به بازارهای داخلی و خارجی، از مزیتهای بینظیر ماست. قزلآلای رنگینکمان به دلیل بازار مناسب، مهمترین محصول اقتصادی ماست؛ کپورماهیان گرمابی با مصرف کمتر انرژی نقش مهمی در اشتغال روستایی دارند و ماهیان خاویاری و میگوی آب شیرین نیز ظرفیت فوقالعادهای برای تنوعبخشی و توسعه صادرات ایجاد کردهاند.
وی بر لزوم هوشمندسازی مزارع تأکید کرد و افزود: فناوریهای نوین مانند سیستمهای بازچرخانی آب (RAS) میتوانند مصرف آب را به شدت کاهش داده و تولید را در شرایط کمآبی پایدار کنند. هوشمندسازی با استفاده از حسگرها، امکان کنترل لحظهای کیفیت آب، دما و اکسیژن را فراهم کرده و با کاهش تلفات، بهرهوری را افزایش میدهد. کیفیت آب، مهمترین عامل تعیینکننده سلامت و رشد آبزیان است و پایش مستمر پارامترهای فیزیکی و شیمیایی برای جلوگیری از بروز بیماریهای باکتریایی و ویروسی که ناشی از تراکم بالا و مدیریت ضعیف هستند، امری حیاتی است.
بازاریابی و فرآوری؛ حلقههای مفقوده زنجیره تولید تا مصرف
رئیس گروه فنی مهندسی شیلات کرمانشاه در ادامه به راهکارهای افزایش بهرهوری اشاره کرد و گفت: مدیریت صحیح تغذیه، استفاده از خوراک باکیفیت، رعایت اصول بهداشتی و تراکم مناسب، نقش مستقیمی در کاهش هزینهها دارد. توسعه آبزیپروری و تلفیق آن با کشاورزی، موجب افزایش ارزش اقتصادی آب محدود و تنوعبخشی به درآمدهای کشاورزان میشود. البته این توسعه باید با رعایت کامل الزامات زیستمحیطی، مدیریت پساب و رعایت حقآبههای طبیعی انجام شود تا به رودخانهها آسیبی نرسد.
پوریا چالش اصلی را در بازار دانست و تصریح کرد: بازاریابی و توسعه بازار، مهمترین حلقه مفقوده زنجیره شیلات کرمانشاه است. تولید ما بالاست، اما ضعف در بازاررسانی و بستهبندی استاندارد، سودآوری را محدود میکند. ایجاد زنجیره منسجم میان تولید، فرآوری، بستهبندی و توزیع میتواند موجب کاهش ضایعات شود. در پنج سال آینده، سه اولویت اصلی ما باید شاملِ توسعه آبزیپروری کمآببر و سیستمهای بازچرخانی، تکمیل زنجیره تولید تا بازار با توسعه صنایع فرآوری، و همچنین هوشمندسازی مزارع و بهرهگیری اصولی از ظرفیت آبی کاسه سدها باشد تا تولیدی پایدار و سودآور داشته باشیم.
صنعت آبزیپروری در استان کرمانشاه، با وجود محدودیتهای اقلیمی، نشان داده است که با تکیه بر دانش بومی، مدیریت جهادی و استفاده از فناوریهای نوین، میتواند به یکی از پرسودترین و پایدارترین بخشهای اقتصادی غرب کشور تبدیل شود. پتانسیلهای بینظیر این استان در پرورش ماهیان خاویاری و توسعه مزارع مکانیزه، نویدبخش آیندهای درخشان برای اشتغال جوانان و ارزآوری است؛ اما تحقق کامل این رویای آبی، نیازمند یک اراده استانی و مطالبهای مشخص از دولت و وزارت جهاد کشاورزی است تا با تخصیص خطوط اعتباری ویژه برای مکانیزاسیون مزارع سنتی، اعطای یارانههای حمایتی برای خرید خوراک آبزیان و تسریع در احداث شهرکهای تخصصی فرآوری و بستهبندی ماهی در مناطق مرزی، زنجیره ارزش این صنعت تکمیل شده و نام کرمانشاه به عنوان برند برتر صادرات آبزیان در بازارهای خاورمیانه تثبیت گردد. کد مطلب 6914918
