خبرگزاری مهر-یادداشت مهمان-حسین عصمتی هنرمند نگارگر؛ واقعه کربلا از مهمترین موضوعات مورد توجه هنرمندان ایران در رشتههای مختلف بوده و هست. هنر عاشورایی میتواند بر مخاطب اثرگذار باشد و نقش ویژهای برای بازخوانیِ اهداف عاشورا در زندگی مردم ایران و شیعیان بازی کند. یکی از سؤالاتی که ذهن هنرمند را به خود مشغول می دارد، این است که از چه زاویهای باید به این واقعه نظر افکند، تا اثر هنری مؤثر باشد؟ تکلیف هنرمند در روایت واقعه کربلا چیست؟ آیا واقعه کربلا را باید همچون مَقاتِل، واقعنگاری کرد؟ یا از یک زاویه دیگر به موضوع عاشورا نظر کرد و به آن پرداخت؟ واقعنگاری حتماً اهمیت دارد اما تا چه حد؟ تا کجا و چگونه باید به واقعنگاری پرداخت؟
در مَقاتل، تمام اتفاقات جزء به جزء نوشته شده است. آیا هنرمند باید تمام واقعه کربلا را جزء به جزء به تصویر بکشد؟ متن نوشتاری ویژگیای دارد که در تصویر به آن شدت وجود ندارد. کلمه از آن جهت که مجرد است، محدود نمیماند و قابلیت تفصیل دارد. در متن نوشتاری، کلمات سیال هستند و ذهن انسان را به حرکت میآورد. تداعی معنا در کلمات بسیار گسترده و فعال است. به عنوان مثال، واژه شهادت در ذهنِ مخاطب، یک فرایند بینامتنی ایجاد میکند. مخاطب با دیدن این واژه، سابقه معنایی آن را در متون مختلف در ذهن خود پیگیری میکند. لذا فراتر از کلمات رفته و دایره وسیعی از معنا را فراهم میکند. آیا تصویر هم این قابلیت را دارد؟ اگر در یک اثر هنری، فردی در زیر سم اسبها تصویر شود، چه نوع دلالتی را در ذهن ایجاد میکند؟ این تصویر، تداعی چه چیزی را دارد؟ این نوع از تصویرگریهای واقعگرا، چالشِ هنرِ عاشورایی است.
بنابراین در واقعنگاری کربلا، نیاز به دقتی است که تا کجا باید به تصویرگری پرداخت تا معنای حقیقی این واقعه حفظ شود. باید مراقب بود که شهادت شهدای کربلا، تبدیل به یک اتفاق دنیوی نشده و در نگاه مخاطب، به خون غلطیدن یک انسان، تنها فرجام اثر هنری نباشد.
چنان که گفته شد، هنرمند میتواند از زوایای مختلف به واقعه کربلا توجه داشته باشد. واقعگرایی یکی از آنهاست. میتوان به آن بخشِ زیبای موردِ توجه حضرت زینب (س) نیز اهتمام ورزید. آن بخش زیبای کربلا، شامل رستگاری شهیدان و احیای دین حضرت محمد (ص) است. جملهای از زبان ایشان در مورد واقعه کربلا شهرت دارد …
