امیر سعادتی و مریم قربانزاده در این کتاب تلاش کردهاند تصویری فراتر از آنچه معمولاً از فلسطین در رسانهها دیده میشود ارائه دهند؛ تصویری از انسانهایی که پیش از آنکه قربانی جنگ باشند، صاحب خاطرات، آرزوها و تجربههای شخصیاند.
«پاپیون؛ نسخه غزه» قرار نیست تنها درباره یک سرزمین بحرانزده سخن بگوید؛ بلکه روایت انسانهایی است که در دل بحران، زندگی را حفظ کردهاند.
وقتی فلسطین از زبان خودش روایت میشود
سالهاست شناخت بسیاری از مخاطبان جهان از فلسطین، از دریچه اخبار جنگ، تصاویر و گزارشهای سیاسی شکل گرفته است؛ اما کمتر فرصتی پیش آمده تا زندگی عادی مردم این سرزمین دیده شود. اینکه یک مادر فلسطینی چگونه فرزندش را بزرگ میکند، یک جوان فلسطینی چه آرزوهایی دارد یا یک زن چگونه برای رسیدن به رؤیای شخصی خود تلاش میکند، بخشهایی از زندگی فلسطینیهاست که کمتر روایت شده است.
کتاب «پاپیون؛ نسخه غزه» تلاش میکند همین خلأ را پر کند. نویسندگان با انتخاب روایتهای شخصی، به سراغ تجربههای زیسته مردم فلسطین رفتهاند؛ روایتهایی که در آنها جنگ و اشغال حضور دارد، اما همه چیز به جنگ خلاصه نمیشود.
در این کتاب، مخاطب با انسانهایی مواجه میشود که در شرایط دشوار، همچنان برای آینده برنامه دارند. زن جوانی که رؤیای داشتن یک رستوران را در سر دارد، مردی که برای تأمین زندگی خانوادهاش تلاش میکند و افرادی که میان محدودیتهای سیاسی و اجتماعی، مسیر زندگی خود را پیدا میکنند.
روایتهایی که با خطر به دست آمدند
یکی از بخشهای قابل توجه شکلگیری این کتاب، مسیر دشوار دستیابی به روایتهاست. بخشی از این داستانها حاصل گفتوگوهای مستقیم و میدانی با فلسطینیهایی است که تجربه زندگی در غزه را داشتهاند.
در این مسیر، خبرنگاری مصری با نام مستعار «احمد المصری» سفری ۹ ساعته از قاهره به شرمالشیخ انجام میدهد؛ منطقهای که به دلیل نزدیکی به غزه، امکان دسترسی به برخی فلسطینیهای خارجشده از این منطقه را فراهم میکرد. او با چهار فلسطینی که تنها چند روز پیش از عملیات طوفانالاقصی از غزه خارج شده بودند، گفتوگو میکند.
شرایط این گفتوگوها ساده نبود؛ ترس از بازجوییهای امنیتی باعث شده بود بسیاری از مصاحبهشوندگان اجازه ضبط صدا ندهند. خبرنگار نیز در طول مسیر بارها با بازرسی و تفتیشهای سختگیرانه مواجه شد. حاصل این تلاش، روایتهایی از زندگی هاله الغزالی، محمود علیالسید، محمد عزالدین و محمود ابراهیم خلیل است؛ روایتهایی که بخشی از واقعیت زندگی مردم غزه را ثبت کردهاند.
علاوه بر این، گفتوگوی فاطمه ابراهیمی با مهیب ابوجزر، روزنامهنگار فلسطینی، و روایت زندگی اسراء جعابیص، بخش دیگری از این مجموعه را شکل داده است.
قصههایی که از میان اسناد بیرون آمدند
همه روایتهای کتاب حاصل گفتوگوی مستقیم نیستند. محدودیتهای دسترسی به فلسطین باعث شده نویسندگان برای تکمیل این مجموعه، به سراغ منابع مستند جهانی نیز بروند.
بخشی از روایتهای کتاب از اثر «فلسطین سخن میگوید: روایتهایی از زندگی تحت اشغال» انتخاب شده است؛ کتابی که حاصل ۱۵ سال کار مشترک کیت مالک و ماتیو هوک، دو روزنامهنگار آمریکایی، با مردم فلسطین است.
از میان روایتهای این کتاب، پنج داستان برای ترجمه و بازنویسی انتخاب شده است؛ روایتهایی از زندگی ابتصام ایلزغایر، وفا العُدینی، احمد القرآین، لیث الحلو و عبدالرحمن الاحمر.
این بخش نشان میدهد که تجربه زیسته مردم فلسطین محدود به یک دوره زمانی یا یک حادثه خاص نیست؛ بلکه داستان نسلی است که دههها با مسئله اشغال و محدودیتهای ناشی از آن زندگی کرده است.
رؤیای یک رستوران در سرزمینی اشغالشده
یکی از روایتهای ماندگار کتاب، داستان زنی فلسطینی است که از علاقهاش به آشپزی و رؤیای داشتن یک رستوران شخصی سخن میگوید.
او از کودکی در نابلس زندگی کرده و مانند بسیاری از دختران فلسطینی، تولدش در سرزمینی رقم خورده که سایه اشغال بر آن سنگینی میکند. اما در کنار همه دشواریها، رؤیایی شخصی داشته است؛ رؤیای آشپز شدن و ساختن رستورانی که متعلق به خودش باشد.
مخالفتهای پدر، سختیهای مسیر و شرایط اجتماعی نتوانست این رؤیا را از بین ببرد. شبی که پدرش سرانجام اجازه میدهد همراه او به رستوران برود، برای این دختر به یکی از مهمترین خاطرات زندگی تبدیل میشود؛ تجربهای که بعدها مسیر نگاه او به آینده را شکل میدهد.
این روایت نشان میدهد مردم فلسطین تنها در قاب جنگ تعریف نمیشوند؛ آنها انسانهایی با آرزوهای کوچک و بزرگاند که حتی در سختترین شرایط نیز تلاش میکنند زندگی را بسازند.
پاپیون غزه؛ از رنج تا امید
عنوان کتاب یادآور رمان معروف «پاپیون» اثر هانری شاریر است؛ داستان مردی که در زندان گرفتار شده اما رؤیای آزادی را از دست نمیدهد. نویسندگان کتاب نیز با انتخاب این عنوان، به نوعی به وضعیت مردمی اشاره میکنند که سالهاست با محدودیت و محاصره روبهرو هستند اما امید را کنار نگذاشتهاند.
«پاپیون؛ نسخه غزه» در نهایت مجموعهای از رنجها نیست؛ بلکه روایت مقاومت انسانهایی است که در دل سختیها، معنا و امید را حفظ کردهاند.
این کتاب نشان میدهد فلسطین فقط مجموعهای از تصاویر جنگی و اخبار سیاسی نیست؛ پشت هر خبر، انسانی وجود دارد با گذشته، خانواده، آرزو و داستانی که باید شنیده شود.
کتابی برای دیدن آن سوی تیترهای خبری
«پاپیون؛ نسخه غزه» برای مخاطبانی که به ادبیات مقاومت، روایتهای مستند و تاریخ شفاهی علاقه دارند، اثری قابل توجه است. اهمیت این کتاب در آن است که به جای ارائه تصویری کلی و دور از مردم، مخاطب را به زندگی روزمره فلسطینیها نزدیک میکند.
یازده روایت این مجموعه، تنها گوشهای از تجربه میلیونها انسانی است که سالها با شرایط دشوار زندگی کردهاند؛ اما همچنان برای ادامه مسیر تلاش میکنند.
این کتاب دعوتی است برای دیدن فلسطین از زاویهای متفاوت؛ نه فقط از پشت قاب جنگ، بلکه از دریچه زندگی انسانهایی که با وجود همه زخمها، هنوز رؤیا دارند.
در بخشی از کتاب میخوانیم:
اسرائیلیها در مصر هم زندگی میکنند روابط آنها با دولت مصر دوستانه است؛ هر چند مردم آنها را دوست ندارند. آنها را در مصر زیاد میبینم. آنها عیدهایشان را اینجا جشن میگیرند، میرقصند و شادی میکنند و مردمان وطن من از دست آنها در رنج و عذاب هستند. وقتی یکی از آنها را میبینم به او خیره میشوم تا بفهمم از نیروهای حکومتی اسرائیل است؟ پلیس است یا کارگر؟ دلم می خواهد با آنها صحبت کنم و اگر پلیس و حکومتی بودند بکشمشان.
اما رفتار اسلامی را به یاد میآورم که هرکس وارد سرزمین تو شود در امان است، خونش محفوظ است و ... شناخت ما از فلسطین و شرایط زندگی مردم آن محدود به کلیگوییهایی است که از رسانهها میشنویم و یا گاهی در کتابها میخوانیم ولی این کتاب تصویر ملموسی از زندگی فلسطینیهای معاصر ارائه داده است. اینکه چرا مقاومت باید ادامه پیدا کند و عامل اراده فلسطینیها در ادامه جهاد و مبارزه با صهیونیسم در این اثر به شکل مصداقی درک میشود. وجود چنین کتابی مخصوصا برای مخاطبین فارسیزبان ضروری است و قدرت اقناعی و تبیینی آن از بسیاری از فیلمها و برنامههای تلویزیونی بیشتر است.
کتاب «پاپیون؛ نسخه غزه» نوشته امیر سعادتی و مریم قربانزاده در ۱۴۸صفحه و از سوی انتشارات سیمرغ منتشر شده است. کد مطلب 6906252 زهرا اسكندری
