ویژه نامهها
خبرگزاری تسنیم ـ حسن یونسی*؛ در تاریخ پرفراز و نشیب تشیع، کمتر مرجعی را میتوان یافت که پس از حیات، تا این اندازه هدف روایتهای متناقض قرار گرفته باشد. آیتالله العظمی سید ابوالقاسم خویی، زعیم بیبدیل حوزهٔ نجف، از جمله شخصیتهایی است که سکوت استراتژیکاش در برههای حساس، دستاویزی شد برای دو جریان منحرف تا او را به نفع خود مصادره کنند. جریان سکولار، او را نماد «جدایی دین از سیاست» و بیاعتنایی مرجعیت به سرنوشت جامعه میخواند، و جریان انجمنی، او را عَلَم «مخالفت با تشکیل حکومت دینی» و تأییدی بر انزواطلبی سیاسی میپندارد. اما حقیقت، چنان که در اسناد و قرائن زندگی او نهفته است، چیز دیگری است. آیت الله العظمی خویی نه سکولار بود و نه انزواطلب؛ او مرجع بههنگام بود، مردی که زمان سکوت و زمان اقدام را با بصیرتی فقیهانه تشخیص میداد.
ابطال روایت سکولارها؛ سیاستورزی هوشمندانه، نه سیاستگریزی
مدعای سکولارها در ظاهر ساده است: «ببینید، مهمترین مرجع تقلید جهان تشیع، خود را درگیر سیاست نمیکرد؛ پس دین و سیاست از هم جدا هستند.» اما این برداشت سطحی، با یک پرسش ساده فرو میریزد: اگر آیت الله خویی تهدیدی سیاسی نبود، چرا رژیم بعث عراق پانزده سال او را تحت انظباط شدید امنیتی نگه داشت؟ یک روحانی صرفاً مشغول به درس و کتاب، چه نیازی به حصر و مراقبت دائمی داشت؟ پاسخ روشن است: رژیم صدام به خوبی میدانست که وجود یک مرجع مقتدر در نجف، حتی در سکوت، به خودی خود یک بیانیهٔ سیاسی است؛ رقیبی است در برابر حاکمیت طاغوت که مشروعیتش را به چالش میکشد.
اما از این فراتر، نقطهٔ اوج درخشش سیاسی او در قیام شعبانیهٔ سال 1370 رقم خورد. در آن ایام که خشم فروخوردهٔ شیعیان عراق پس از جنگ کویت سر باز کرد و خیابانهای بصره، کربلا و نجف یکپارچه شورش شد، این خویی بود که به شهادت شاگردان و وکلای معتمدش، از جمله فرزند فقیهاش آیتالله سید محمدتقی خویی، قیام علیه ظلم و جور بعث را تأیید کرد. او سکوت پانزدهساله را شکست، نه از سر هیجان، که با تشخیص دقیق لحظهٔ تاریخی. این اقدام ثابت کرد که فاصله گرفتن از بازیهای سیاسی روزمره، به معنای ترک تکلیف در بزنگاهها نیست. خویی به ما آموخت که «سیاستورزی» غیر از «سیاستبازی» است و یک مرجع، در عالیترین سطح از کنشگری اجتماعی، …
