سیاسی
گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم- محمدعلی سافلی: 28 مرداد 1332 و سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق شاید برای نسل امروز درحد چند تصویر از رژه تانک ها در تهران و تصوایر عربده کشی شعبان جعفری خلاصه شود اما مرور اسناد، نقلقولها و روایتها نشان میدهد ایران در آن زمان، گرفتار یک عملیات مخفی چندمرحلهای بود که مرحله نخست آن در 25 مرداد شکست خورد، اما طراحان آمریکایی و نیروهای همکار ایرانی در تهران عملیات را رها نکردند و در فاصله 25 تا 28 مرداد، روش و تاکتیک آن تغییر کرد.
بررسی اسناد رسمی وزارت خارجه آمریکا نشان میدهد که واشنگتن از همان ماههای نخست، نفت را نه صرفاً مسئلهای میان تهران و لندن، بلکه موضوعی با پیامدهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی برای جهان غرب میدانست.
مجموعه رسمی Foreign Relations of the United States نیز اساساً دو جلد اصلی خود درباره ایران را به همین پیوند میان مناقشه نفت، سیاست آمریکا و عملیات منتهی به سقوط مصدق اختصاص داده است. در این یادداشت به بررسی اهمیت عنصر نفت در این کودتا می پردازیم؛ مایه ای که برای لندن همه چیز بود و برای آمریکا هم به نحو دیگری اهمیت فراوان داشت و حتی در جنگ اخیر و تجاوز آمریکایی صهیونیستی به ایران، همان اهمیت را به نحو دیگری نشان داد.
چرا نفت ایران برای غرب اهمیت داشت؟
اهمیت نفت ایران فقط به حجم ذخایر آن محدود نبود. پالایشگاه آبادان یکی از مهمترین مراکز پالایش نفت جهان بود و در ارزیابیهای امنیتی آمریکا، نفت ایران و تأسیسات آبادان بخشی از توان اقتصادی و نظامی غرب محسوب میشد.
یکی از اسناد منتشر شده از سال 1951 درباره وضعیت ایران تصریح میکرد که از دست رفتن تولید نفت ایران و پالایشگاه آبادان میتوانست به منافع اقتصادی و نظامی غرب، بهویژه فعالیت صنعتی اروپا آسیب بزند و آبادان منبع مهم بنزین هواپیما و سوخت مورد استفاده نیروهای هوایی و دریایی در نیمکره شرقی بود.
اما اهمیت نفت برای انگلستان فراتر از این بود. AIOC یکی از مهمترین داراییهای اقتصادی بریتانیا محسوب میشد و مناقشه نفتی به مسئلهای درباره موقعیت بریتانیا در خاورمیانه و اعتبار آن بهعنوان یک قدرت بزرگ تبدیل شده بود.
اسناد منتشر شده از آرشیو انگلستان نشان میدهد لندن نگران بود که پذیرش خواستههای ایران در دیگر کشورهای نفتخیز …
