پیوند «خُلق عظیم» و «صراط مستقیم»؛ درسی برای سبک زندگی امروز - تسنیم

فرهنگی

گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم؛ تا به حال عمیقاً به این آیه فکر کرده‌اید که خداوند متعال، خالق هستی، در حق پیامبرش (ص) می‌فرماید: «إِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ » (و به راستی که تو بر بلندای اخلاق هستی)؟ این تنها یک تعریف و تمجید ساده نیست؛ این بالاترین سند اعتبار و یک تأییدیه الهی بر سبک زندگی و منش انسانی‌ترین مرد تاریخ است. اما این «خُلق عظیم» دقیقاً چیست و چرا تا این حد در قرآن بزرگ شمرده شده است؟

برای درک این موضوع، باید از لایه ظاهری کلمات عبور کنیم و به عمق نگاه مفسران بزرگ و روایات راه ببریم.

خُلق؛ چیزی فراتر از یک رفتار موقتی

در ادبیات دینی و لغت، تفاوت ظریفی بین «خَلق» (با فتحه خاء) و «خُلق» (با ضمه خاء) وجود دارد. راغب اصفهانی به زیبایی توضیح می‌دهد که «خَلق» به صورت ظاهری و قیافه‌ای اشاره دارد که با چشم سر دیده می‌شود، اما «خُلق» به قوا و سجایای اخلاقی اشاره دارد که تنها با «بصیرت» و چشم دل احساس می‌شود.

نکته بسیار مهم اینجاست که «خُلق» به معنای یک ملکه نفسانی است؛ یعنی صفتی که با سرشت و وجود انسان عجین شده است. اگر کسی گاهی لبخند بزند، خوش‌اخلاق نیست. خوش‌اخلاق کسی است که نیکی، صفت جدایی‌ناپذیر وجودش باشد.

علامه طباطبایی(ره) در المیزان تأکید می‌کند که وقتی «خُلق» به صورت مطلق می‌آید، دقیقاً منظور همان فضیلت و خوی نیکویی است که انجام کارهای خوب را برای انسان آسان و طبیعی می‌کند.

اخلاقی که عقل در توصیفش حیران می‌ماند

تفسیر نمونه تصویر قابل توجهی از این اخلاق عظیم ارائه می‌دهد. این اخلاق، یک سری شعار روی کاغذ نبود؛ در میدان عمل خودش را نشان می‌داد. جایی که عقل از توصیف آن عاجز است، یعنی لطف و محبتی بی‌نظیر، صفا و صمیمیتی بی‌مانند و صبری توصیف‌ناپذیر.

پیامبر (ص) اگر مردم را به عبادت دعوت می‌کرد، خودش در عبادت پیشگام بود. اگر از بدی بازمی‌داشت، خودش بیش از همه پرهیزکار بود. اما اوج این عظمت آنجا بود که آزارش می‌کردند و او پند می‌داد، ناسزا می‌گفتند …