به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:
ایمانگرایی، اولویت دادن ایمان بر عقل در معرفت دینی است که در سنت مسیحی رایج و در اسلام مردود است.
پرسش:
ایمانگرایی چیست و چرا در مسیحیت رواج یافته است، اما مسلمانان آن را نمیپذیرند؟
پاسخ:
مسئله نسبت میان ایمان و عقل از بنیادیترین مسائل در فلسفه دین و الهیات به شمار میآید و همواره در سنتهای دینی مختلف به اَشکال گوناگون صورتبندی شده است. برخی سنتها بر تقدم عقل در شکلگیری ایمان تأکید کردهاند و برخی دیگر، ایمان را نقطه آغاز هرگونه فهم دینی دانستهاند. یکی از مهمترین رویکردها در این زمینه، «ایمانگرایی» است که بهویژه در الهیات مسیحی نقش پررنگی یافته و در اَشکال مختلفی از نفی نقش عقل تا تقدم ایمان بر فهم عقلانی بروز کرده است. در مقابل، در سنت اسلامی، بهویژه در کلام شیعی، عقل جایگاهی محوری در معرفت دینی دارد و ایمان بدون نوعی داوری عقلانی معتبر تلقی نمیشود. ازاینرو بررسی مفهوم ایمانگرایی، ریشههای آن در مسیحیت و نقد آن از منظر اسلام، میتواند تفاوت دو الگوی معرفت دینی را بهروشنی نشان دهد.
نکته اول: ایمانگرایی در الهیات مسیحی
ایمانگرایی (Fideism) رویکردی در فلسفه دین و الهیات است که بر اساس آن، ایمان دینی نقش بنیادیتری نسبت به عقل در معرفت دینی دارد. مطابق این دیدگاه، دستیابی به حقایق دینی یا اساساً مستقل از عقل است یا دستکم بدون نوعی ایمان اولیه ممکن نیست. ایمانگرایی در سنت مسیحی به اَشکال و درجات مختلفی ظهور یافته است.
یکی از گونههای ایمانگرایی در الهیات مسیحی، دیدگاهی است که معتقد است گزارههای دینی موضوع ارزیابی و داوری عقلانی نیستند و پذیرش آنها مبتنی بر اعتماد ایمانی است، نه استدلال فلسفی. برای مثال، وقتی گفته میشود «ما به وجود خدا و محبت او نسبت به انسان ایمان داریم،» مقصود این است که این باورها صرفاً بر پایه ایمان پذیرفته شدهاند و نه بر اساس برهان عقلی و حتی تلاش برای اثبات یا رد آنها از طریق عقل، میتواند بهعنوان امری مخلّ ایمان تلقی شود. (1) در این رویکرد، ایمان نوعی التزام وجودی و شخصی است که ارزیابیهای عقلانی نقشی اساسی در شکلگیری یا استمرار آن ندارند. (2)
این …
