به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا؛ کودتای ۲۸ مرداد از جنجالیترین رویدادهای تاریخ ایران است. این رویداد که در پایان سبب سقوط دولت مصدق شد، هم در گستره کشور و هم در فراسوی مرزها، بازتاب گستردهای داشت و انگیزه جناحبندیهای گوناگون سیاسی در ایران شد. پژوهشگران بسیاری از همان سالها این رویداد را واکاوی کردهاند و آنچه در این میان به چشم میخورد؛ دیدگاههای گوناگون کسانی است که به این رویداد پرداختهاند.
در تاریخنگاری نهضت ملی نفت و مطالعات مربوط به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از مهمترین مناقشهها بر سر این پرسش است که انگیزه اصلی ایالات متحده از سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق چه بود؟
در میان پژوهشگران، دو تفسیر بیش از همه برجسته شدهاند: یکی از مارک گازیوروسکی و دیگری از یرواند آبراهامیان.
هر دو تفسیر بر اسناد آرشیوی و شواهد مستند تکیه دارند، اما در وزندهی به «جنگ سرد و کمونیسم» در برابر «نفت و امپریالیسم» تفاوت بنیادین دارند.
در آستانه هفتاد و سومین سالروز این واقعه به مقایسه دیدگاه این دو پژوهشگر خواهیم پرداخت: مارک جِی گازیوروسکی
مارک جِی گازیوروسکی (به انگلیسی: Mark J. Gasiorowski) (زاده ۹ اکتبر ۱۹۵۴ میلادی) استاد آمریکایی گروه علوم سیاسی دانشگاه ایالتی لوئیزیانا است. او همچنین، استاد مدعو در کالج سنت آنتونی دانشگاه آکسفورد و دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بوده است. گازیوروسکی مولف کتاب «سیاست خارجی آمریکا و شاه: ایجاد دولتی وابسته در ایران» به سال ۱۹۹۱ و نیز همکار به همراه نیکی آر. کدی، در ویراستاری کتاب «نه شرقی، نه غربی: ایران، اتحاد شوروی و ایالات متحده» (۱۹۹۰) و مولف مقالات بسیاری در باب سیاست ایران و دموکراسی در جهان سوم بوده است.
گازیوروسکی همچنین از نویسندگان و ویراستاران کتاب «محمد مصدق و کودتای ۱۹۵۳ در ایران» است. استفن کینزر نویسنده کتاب «همه مردان شاه»، گازیوروسکی را در بین گروهی از دانشپژوهان که برای روشن شدن حقایق پشت پرده مربوط به کودتای ۲۸ مرداد تلاش بسیاری کردند، برجستهترین و سرگروه نمادین آنان میداند. یرواند آبراهامیان، فخرالدین عظیمی، جیمز اِی بیل، مازیار بهروز، مالکوم برن، ریچارد کاتم، فرهاد دیبا، مصطفی علم، جیمز اف. گود، ماری آن هایس، همایون کاتوزیان، …
