به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، نشست «کودتا یا گسست ملی؟ مروری بر تقصیرها و تصمیمها» سال گذشته [۱۴۰۴] ۲۶ مرداد با حضور محمود کاشانی، حقوقدان و تاریخپژوه (و فرزند آیتالله کاشانی)، و رضا مختاری اصفهانی، سندپژوه، در خبرآنلاین برگزار شد. در ادامه بخشهایی از سخنان رضا مختاری اصفهانی را در این نشست بازخوانی میکنیم:
نهضت ملی شدن صنعت نفت ادامه طبیعی انقلاب مشروطه بود، همان نگاهی که در مشروطه وجود داشت؛ یعنی پیوند استبداد و استعمار و اتکا به ملیگرایی زاده آن دوره، در نهضت ملی نیز جریان داشت. هرچند در دوره رضاشاه هم نوعی ملیگرایی دیده میشد، اما با «کیش شخصیت» سلطنتی درآمیخته بود. در مقابل، ملیگرایی نهضت ملی شدن نفت بازگشتی به روح مشروطه و عاری از کیش شخصیت بود.
در این دوره، نهاد سلطنت برخلاف دوران رضاشاه، از قدرت مطلقه فاصله گرفته و توان تحمیل اراده کامل بر جامعه را نداشت. ناکامیهای مشروطه و عملکرد پهلوی اول (با وجود برخی پیشرفتهای اقتصادی، اجتماعی و قضایی) موجب رکود سیاسی مشروطه شده بود. سپس جنگ جهانی دوم و اشغال ایران، ضربه دیگری بر پیکر ملیگرایی زد و نهضت ملی شدن نفت را به فرصتی دوباره برای احیای آن بدل کرد.
مصدق هنگام پذیرش نخستوزیری در اردیبهشت ۱۳۳۰، دو اصل را مبنای برنامه خود گذاشت و حتی در اصلاحات اجتماعی مانند حقوق زنان یا مناسبات مالک و رعیت، تصریح کرد که برخی امور را باید به آینده موکول کرد. او از همان آغاز، با فشارهای خارجی، کارشکنیهای داخلی و تغییر موضع متحدان …
