تینا مزدکی_سن مادر میتواند در انسان و بسیاری از جانوران بر ویژگیهای جسمی و رفتاری نسل بعد تأثیر بگذارد. دانشمندان این پدیده را «تأثیرات سن مادری» (Maternal Age Effects) مینامند. این اثرات در طیف گستردهای از موجودات زنده دیده میشوند، اما دانشمندان هنوز بهطور کامل نمیدانند این اطلاعات چگونه از مادر به فرزند منتقل میشود.
کریستین گریبل، دانشمند ارشد مرکز بیل پِی در آزمایشگاه زیستشناسی دریایی، میگوید تأثیرات سن مادری بسیار رایج هستند و از بیمهرگان گرفته تا انسانها، فیلها، نخستیها و دیگر پستانداران مشاهده میشوند. به گفته او، تقریباً همه اشکال حیات تا حدی تحت تأثیر سن مادر قرار میگیرند و بیشتر این اثرات در سنین بالاتر مادر، پیامدهای منفی دارند.
آزمایشگاه گریبل برای بررسی سازوکار انتقال اطلاعات مربوط به سن مادر به نسل بعد، از کرمهای چرخانگر (Rotifer) استفاده میکند؛ جانوران آبزی بسیار کوچکی که سرعت تولیدمثل بالایی دارند و مطالعه آنها نسبتاً آسان است.
نتایج این مطالعات به یک یافته جالب منجر شده است: تأثیر سن مادر احتمالاً از طریق یک سازوکار اپیژنتیکی منتقل میشود؛ یعنی تغییری در نحوه فعالیت و بیان ژنها، نه تغییر در خود توالی DNA.
شواهدی که فراتر از آسیب DNA را نشان میدهند
پژوهشی که در آزمایشگاه گریبل توسط آلیسا لیگوری، پژوهشگر پسادکتری و اکنون استادیار دانشگاه ایالتی نیویورک در نیو پالتز، انجام شده، دو ژنوتیپ متفاوت از یک گونه کرم چرخانگر را بررسی کرد. نتایج نشان داد تأثیرات سن مادر با گذشت هر نسل بهصورت تدریجی شدیدتر نمیشوند. در عوض، این اثرات میتوانند در تنها یک نسل بهسرعت معکوس شوند.
این یافته مهم است، زیرا نشان میدهد تأثیرات سن مادر احتمالاً ناشی از انباشتهشدن تدریجی آسیبهای سلولی یا جهشهای DNA که با افزایش سن ایجاد میشوند، نیستند؛ برخلاف آنچه پیشتر بسیاری از پژوهشگران تصور میکردند.
در عوض، این اثرات ارثی ممکن است حاصل نوعی سازوکار اپیژنتیکی باشند. یکی از سازوکارهای مورد توجه پژوهشگران، تغییرات هیستونی است؛ تغییراتی که میتوانند نحوه فعالیت ژنها را تنظیم کرده و برخی ژنها را فعال یا غیرفعال کنند.
آزمایشگاه گریبل اکنون …
