به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، خواندن شعر سعدی برای بسیاری از فارسیزبانان تجربهای آشناست. جملهها روشناند، واژهها اغلب به زبان روزمره نزدیکاند و مضمونها نیز از تجربههایی عمومی مانند عشق، فراق، سفر، اخلاق، دوستی و رفتار اجتماعی شکل گرفتهاند. با این حال، کمتر شاعری توانسته مانند سعدی همین سادگی ظاهری را به زبانی دقیق، موسیقایی و ماندگار تبدیل کند.
از همینجا مفهوم مشهور «سهل و ممتنع» درباره آثار سعدی اهمیت پیدا میکند؛ یعنی متنی که فهم آن آسان به نظر میرسد، اما سرودن یا نوشتن چیزی مشابه آن بسیار دشوار است. سهل و ممتنع در شعر سعدی یعنی چه؟
«سهل و ممتنع» به شعری گفته میشود که خواننده هنگام مواجهه با آن احساس میکند زبان اثر طبیعی و دستیافتنی است، اما هنگام تقلید از آن درمییابد که ساختن چنین متنی آسان نیست.
ضیاء موحد در بررسی شعر سعدی، این ویژگی را یکی از مهمترین خصوصیات زبان او میداند. شعر سعدی چنان روان و طبیعی به نظر میرسد که مخاطب تصور میکند میتواند همانگونه بنویسد؛ اما حذف یک واژه، تغییر ترتیب جمله یا جایگزین کردن یک ترکیب، ممکن است موسیقی و زیبایی عبارت را از بین ببرد.
به همین دلیل، برای شناخت سبک سعدی نباید فقط پرسید او درباره چه موضوعاتی نوشته است. پرسش مهمتر این است که چگونه توانسته زبان روزمره را به شعر تبدیل کند، بدون آنکه طبیعی بودن آن از بین برود؟ سعدی و زبان طبیعی
یکی از رازهای زبان سعدی این است که او در هر جمله تلاش نمیکند شاعر بودن خود را به رخ بکشد. در بسیاری از آثار ادبی، شاعر با واژههای مهجور، ترکیبهای پیچیده یا تصاویر دور از ذهن، فاصله خود را از زبان عادی بیشتر میکند؛ اما سعدی اغلب مسیر دیگری را برمیگزیند.
او از واژههای آشنا استفاده میکند، اما این واژهها را در ترکیبی دقیق و تازه قرار میدهد. نتیجه، زبانی است که هم برای مخاطب قابل فهم است و هم از نظر موسیقی، معنا و ساختار، کیفیتی ادبی دارد.
این ویژگی را هم در غزلهای سعدی و هم در دو اثر مهم او، یعنی گلستان و بوستان، میتوان مشاهده کرد. در بوستان، حکایت و اندرز در قالب شعر منظوم عرضه میشوند و در گلستان، همین تجربههای انسانی در نثری آهنگین، کوتاه و روایتمحور شکل میگیرند. نقش نحو و ساخت جمله در شعر سعدی
برای …
